સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.97

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ પ્રભૃતિ નો મન્દો રોહિણીશકટં દ્વિજાઃ ॥
ભિનત્તિ વચનાત્તસ્ય રાજ્ઞો દશરથસ્ય ચ

તદ્વૃત્તાંતં સમાકર્ણ્ય તસ્ય શક્રઃ પ્રહર્ષિતઃ ॥
ભૂપાલં તં સમભ્યેત્ય તતશ્ચોવાચ સાદરમ્

અત્યદ્ભુતતરં કર્મ ત્વયૈતત્પૃથિવીપતે ॥
સંસાધિતં યદન્યેન મનસાપિ ન ચિન્ત્યતે

અત એવ હિ સંતુષ્ટિઃ સઞ્જાતાદ્ય તવોપરિ ॥
વરં મત્તો ગૃહાણાદ્ય તદભીષ્ટં હૃદિ સ્થિતમ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ત્વયા સહ સુરશ્રેષ્ઠ મૈત્રી સંપ્રાર્થયામ્યહમ્ ॥
શાશ્વતી સર્વકૃત્યેષુ પરમાં લોકસંસ્થિતામ્

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥
એવં ભવતુ રાજેંદ્ર ત્વયા સહ સદા મમ ॥
સંપત્સ્યતે સદા મૈત્રી વસોરિવ ચ શાશ્વતી

ત્વયા સદૈવ મે પાર્શ્વે સભાયાં દેવસંનિધૌ ॥
આગન્તવ્યં વિશેષેણ યેન મૈત્રી પ્રવર્ધતે

એવમુક્ત્વા સહસ્રાક્ષો જગામ ત્રિદિવાલયમ્ ॥
રાજાપિ ચાગતો હર્મ્યે સ્વકીયે હર્ષસંયુતઃ

રક્ષયિત્વા જગત્સર્વં શનૈશ્ચર કૃતાદ્ભયાત્ ॥
અપ્રાપ્યાં પ્રાપ્ય સંકીર્તિં સ્તૂયમાનસ્તુ બન્દિભિઃ

તતઃ પ્રભૃતિ નિત્યં સ સન્ધ્યાકાલ ઉપસ્થિતે ॥
સાયાહ્નં સંવિધાયાથ યાતિ શક્રસ્ય મંદિરે

॥
તત્ર સ્થિત્વા ચિરં શ્રુત્વા ગંધર્વાણાં મનોહરમ્ ॥
ગીતં દૃષ્ટ્વા ચ નૃત્યં ચ તાનાદિવિહિતં શુભમ્

॥
વિચિત્રાર્થાઃ કથાઃ શ્રુત્વા દેવર્ષીણાં મુખાચ્ચ્યુતાઃ ॥
સ્વયં ચ કીર્તયિત્વાથ પ્રયાતિ નિજમંદિરમ્

વિમાનવરમારુહ્ય હંસબર્હિણનાદિતમ્॥
મનોહરપતાકાભિઃ સમંતાચ્ચ વિભૂષિતમ્

યદાયદા સ નિર્યાતિ શક્રસ્થાનાન્નિજાલયમ્॥
તદાતદાઽઽસને તસ્ય ક્રિયતેઽભ્યુક્ષણં સદા

શક્રાદેશાત્તદા વેત્તિ ન સ ભૂપઃ કથંચન ॥
અન્યસ્મિન્દિવસે તસ્ય નારદો મુનિસત્તમઃ ॥
કથયામાસ તત્સર્વમભ્યુક્ષણસમુદ્ભવમ્

વૃત્તાંતં તસ્ય રાજર્ષેસ્તસ્યૈવ ગૃહમાગતઃ ॥
તીર્થયાત્રા પ્રસંગેન વિદ્વેષપરિવૃદ્ધયે

તચ્છ્રુત્વા નારદેનોક્તં શ્રદ્ધેયમપિ ભૂપતિઃ ॥
ન ચક્રે હૃદયેઽધર્મમાત્માનં પરિચિંતયન્

તથાપિ કૌતુકાવિષ્ટો ગત્વા શક્રનિવેશનમ્ ॥
અન્યસ્મિન્દિવસે સ્થિત્વા ચિરં તત્ર સમુત્થિતઃ

અલક્ષ્યં વીક્ષયામાસ સ્વાસનં દૂરમાસ્થિતઃ ॥
કિંચિત્સદ્માંતરં પ્રાપ્ય કૌતૂહલસમન્વિતઃ

તતઃ શક્રસમાદેશાદુત્થાય સુરકિંકરઃ ॥
પ્રોક્ષયામાસ તોયેન પાર્થિવસ્ય તદાસનમ્

તદ્દૃષ્ટ્વા કોપસંપન્નઃ સ રાજાઽભ્યેત્ય વાસવમ્ ॥
પ્રોવાચ કિમિદં શક્ર પ્રોક્ષ્યતે યન્મમાસનમ્

કિં મયા નિહતા વિપ્રાઃ કિં વા વિપ્રસમુદ્ભવમ્ ॥
શાસનં લોપિતં કિંચિત્કિં વા વિપ્રા વિનિંદિતાઃ

કિં વા નષ્ટોઽસ્મિ સંગ્રામે દૃષ્ટ્વા શત્રૂન્સમાગતાન્ ॥
દૈન્યં વા જલ્પિતં તેષાં ભયત્રસ્તેન ચેતસા

મમ રાજ્યેઽથવા શક્ર દુર્બલો બલવત્તરૈઃ ॥
પીડ્યતે વાથ ચૌરાદ્યૈર્મુષ્યતે વંચકૈસ્તથા

કિં વા રાજ્યે મદીયે ચ જાયતે યોનિવિપ્લવઃ ॥
સંકરો વાથ વર્ણાનાં પરિત્યક્તવિધિક્રમઃ

કિં વા દુર્જનવાક્યેન દૂષિતો દોષવર્જિતઃ ॥
દંડ્યતે મમ રાજ્યે ચ કેનચિત્ત્રિદશેશ્વર

કિં વા ચૌરોઽથ પાપો વા ગૃહીતો દોષવાન્સ્વયમ્ ॥
મુચ્યતે દ્રવ્યલોભેન તથાન્યો વા જુગુપ્સિતઃ

કિંસ્વિન્મયા પરિત્યક્તઃ કોઽપ્યત્ર શરણાગતઃ ॥
ભયત્રસ્તઃ સુભીતેન પ્રાણાનાં ત્રિદશાધિપ

કસ્ય વા પૃષ્ઠમાંસાનિ ભક્ષિતાનિ મયા ક્વચિત્ ॥
કચ્ચિચ્ચ ત્રિદશાધીષ બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષતઃ

કિં વા દાનં મયા દત્ત્વા બ્રાહ્મણાય મહાત્મને ॥ પશ્ચાત્તાપઃ
કૃતઃ પશ્ચાદ્દત્તં ચોપેક્ષિતં ચ વા

કિં વા રાજ્યે મદીયે ચ દીનાનાં પ્રપતંતિ ચ ॥
અશ્રુપાતા દિવારાત્રં દુઃખિતાનાં સમંતતઃ

દૈવં વા પૈતૃકં વાપિ કિં વા કર્મ ગૃહે મમ ॥
લોપં ગચ્છતિ દેવેન્દ્ર ક્રિયતે વા વિધિચ્યુતમ્

યત્ત્વયા ક્રિયતે નિત્યં તોયૈરભ્યુક્ષણં મમ ॥
આસનસ્ય દ્રુતં બ્રૂયા યત્પાપં વિહિતં મયા ॥

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥ ॥
ન વિદ્યતે મહારાજ શરીરે તવ પાતકમ્ ॥
ન રાષ્ટ્રે ચ કુલે ગેહે ભૃત્યવર્ગે વિશેષતઃ

પરં શૃણુ પ્રવક્ષ્યામિ યત્તે પાપં ભવિષ્યતિ ॥
તેન સંપ્રોક્ષ્યતે ચૈવ આસનં સર્વદૈવ તુ

અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ ન ચ સ્વર્ગં પ્રપદ્યતે ॥
પૈતૃકેણ નરો ગ્રસ્તો ય ઋણેન સદા નૃપ

દ્વેષ્યતાં યાતિ દેવાનાં પિતૄણાં ચ વિશેષતઃ ॥
યદા પશ્યતિ પુત્રસ્ય વદનં પુરુષો નૃપ

આનૃણ્યં સમવાપ્નોતિ પિતૄણાં સ તદા ધ્રુવમ્ ॥
સ ત્વં નૈવ ગતો રાજન્નાનૃણ્યં યન્મયોદિતમ્

પિતૄણાં તેન તે નિત્યમાસનેઽભ્યુક્ષણં કૃતમ્ ॥
તસ્માદ્યતસ્વ પુત્રાર્થં યદીચ્છસિ પરાં ગતિમ્

આત્માનં નરકાત્ત્રાતું પુંસંજ્ઞાચ્ચ તથા નૃપ ॥
એવમુક્તઃ સ શક્રેણ રાજા દશરથસ્તદા

દુઃખેન મહતા યુક્તો લજ્જયાઽધોમુખઃ સ્થિતઃ ॥
આમંત્ર્યાથ સહસ્રાક્ષં ગત્વાઽયોધ્યાં નિજાં પુરીમ્ ॥
અમાત્યાનાં નિજં રાજ્યમર્પયામાસ સત્વરઃ

તતઃ પ્રોવાચ તાન્સર્વાંસ્તપઃ કાર્યં મયાઽધુના ॥
યાવત્પુત્રસ્ય સંપ્રાપ્તિસ્તાવદેવ ન સંશયઃ

એતદ્રાજ્યં પ્રયત્નેન રક્ષણીયં યથાવિધિ ॥
યુષ્માભિર્મમ વાક્યેન યાવદાગમનં મમ

॥ મંત્રિણ ઊચુઃ ॥ ॥
યુક્તમેતન્મહારાજ પુત્રાર્થં યત્સમુદ્યમઃ ॥
ક્રિયતે પુત્રહીનસ્ય કિં રાજ્યેન ધનેન વા ॥

વયં રક્ષાં કરિષ્યામસ્તવ રાજ્યે સમંતતઃ ॥
નિર્વૃતિં ત્વં સમાસ્થાય કુરુ પુત્રકૃતે તપઃ

કાર્તિકેયપુરં ગત્વા યત્ર પિત્રા પુરા તવ ॥
તપસ્તપ્તં યથા લબ્ધા સિદ્ધિશ્ચ મનસેપ્સિતા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્ર માહાત્મ્યે દશરથકૃતતપઃસમુદ્યોગવર્ણનંનામ સપ્તનવતિતમોઽધ્યાયઃ