સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.96

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં તસ્મિન્ગતે ભૂપે હ્યજાપાલે રસાતલમ્ ॥
તત્પુત્રશ્ચાભવદ્રાજા મંત્રિભિસ્તુ પુરસ્કૃતઃ

યો નિત્યમગમત્સ્વર્ગે વાસવં રમતે સદા ॥
શનૈશ્ચરો જિતો યેન રોહિણીં પરિભેદયન્

ગૃહે યસ્ય સ્વયં વિષ્ણુર્ભૂત્વા ચૈવ ચતુર્વિધઃ ॥
રાવણસ્ય વિનાશાર્થં જન્મ ચક્રે પ્રહર્ષિતઃ

તેનાગત્યાત્ર સત્ક્ષેત્રે તોષિતો મધુસૂદનઃ ॥
પ્રાસાદં શોભનં કૃત્વા તતશ્ચૈવ પ્રતિષ્ઠિતઃ

તસ્યાપિ વિશ્રુતા વાપી સ્વયં તેન વિનિર્મિતા ॥
રાજવાપીતિ લોકેઽસ્મિન્વિખ્યાતિં પરમાં ગતા

તસ્યાં યઃ કુરુતે શ્રાદ્ધં સંપ્રાપ્તે પઞ્ચમીદિને ॥
પ્રેતપક્ષે વિશેષેણ સ નરઃ સ્યાત્સતાં પ્રિયઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કથં તેન જિતઃ સૌરી રોહિણીશકટં ચ યત્ ॥
ભિંદાનસ્તોષિતસ્તેન કથં નારાયણો વદ

॥ । સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તસ્મિઞ્છાસતિ ધર્મજ્ઞે સ્વધર્મેણ વસુન્ધરામ્॥
અતિસૌખ્યાન્વિતો લોકઃ સર્વદૈવ વ્યજાયત

બહુક્ષીરપ્રદા ગાવઃ સસ્યાનિ ગુણવંતિ ચ ॥
કામવર્ષી ચ પર્જન્યો યથર્ત્તુફલિતા દ્રુમાઃ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય દૈવજ્ઞૈસ્તસ્ય ભૂપતેઃ ॥
કથિતં રોહિણીભેદં રવિપુત્રઃ કરિષ્યતિ

તસ્યાનંતરમેવાશુ દુર્ભિક્ષં સંભવિષ્યતિ ॥
અનાવૃષ્ટિશ્ચ ભવિતા રૌદ્રા દ્વાદશ વાર્ષિકી ॥
યયા સંપત્સ્યતે સર્વં ભૂતલં ગતમાનવમ્

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા સ રાજા કુપિતોઽભ્યગાત્ ॥
શનૈશ્ચરં સમુદ્દિશ્ય વિમાનમધિરુહ્ય ચ

તસ્ય તુષ્ટેન સંદત્તં વિમાનં કામગં પુરા ॥
શક્રેણ તત્ર સંતિષ્ઠઞ્છનૈશ્ચરમુપાદ્રવત્

તતઃ સૂર્યપથં મુક્ત્વા તતશ્ચંદ્રસ્ય પાર્થિવઃ ॥
નક્ષત્રસરણિં પ્રાપ્ય સજ્યં કૃત્વા મહદ્ધનુઃ ॥ ૧૪
તત્ર બાણં સમારોપ્ય શનૈશ્ચરમુપાદ્રવત્ ॥
પ્રોવાચ પુરતઃ સ્થિત્વા સૂર્યપુત્રમધોમુખમ્

ત્યજૈનં રોહિણીમાર્ગં સાંપ્રતં ત્વં શનૈશ્ચર ॥
મદ્વાક્યાદન્યથાઽહં ત્વાં નયિષ્યામિ યમક્ષયમ્

એતેન નિશિતાગ્રેગ શરેણા નતપર્વણા ॥
દિવ્યાસ્ત્રમંત્રયુક્તેન સત્યમેતદ્બ્રવીમ્યહમ્

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા તાદૃગ્રૌદ્રતમં મહત્ ॥
મન્દો વિસ્મયમાપન્નસ્તતશ્ચેદમભાષત ॥

કસ્ત્વં બ્રૂહિ મહાભાગ મમ માર્ગં રુણત્સિ યઃ ॥
અગમ્યં કેનચિલ્લોકે સર્વૈરપિ સુરાસુરૈઃ

રાજોવાચ ॥ ॥
અહં દશરથો નામ સૂર્યવંશોદ્ભવો નૃપઃ ॥
અજસ્ય તનયઃ પ્રાપ્તઃ કામં વારયિતું ક્રુધા

॥ મંદ ઉવાચ ॥ ॥
ન ત્વયા સહ સંબંધઃ કશ્ચિદસ્તિ મહીપતે ॥
મમ યત્ત્વં પ્રકોપાઢ્યો મન્માર્ગં હંતુમિચ્છસિ

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
રોહિણીસંભવં ત્વં હિ શકટં ભેદયિષ્યસિ ॥
સાંપ્રતં મમ દૈવજ્ઞૈર્વાક્યમેતદુદાહૃતમ્

તસ્મિન્મન્દ ત્વયા ભિન્ને ન વર્ષતિ શતક્રતુઃ ॥
એતદ્વદતિ દૈવજ્ઞા જ્યોતિઃશાસ્ત્રવિચક્ષણાઃ

જાતે વૃષ્ટિનિરોધેઽથ જાયંતેઽન્નાનિ ન ક્ષિતૌ ॥
અન્નાભાવાત્ક્ષયં યાંતિ તતો ભૂભિતલે જનાઃ

જનોચ્છેદે તતો જાતે અગ્નિષ્ટોમાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥
ન ભવંતિ ધરા પૃષ્ઠે તતઃ સ્યાદેવ સંક્ષયઃ

એતસ્માત્કારણાદ્રુદ્ધો માર્ગસ્તે સૂર્યસંભવ ॥
રોહિણીં ગંતુકામસ્ય સત્યમેતન્મયોદિતમ્

॥ શનિરુવાચ ॥ ॥
ગચ્છ પુત્ર નિજં ગેહં મમાપિ ત્વં ચ રોચસે ॥
તુષ્ટોઽહં તવ વીર્યેણ ન ત્વન્યેન મહીપતે

ન કેનચિત્કૃતં કર્મ યદેતદ્ભવતા કૃતમ્ ॥
ન કરિષ્યતિ ચૈવાન્યો દેવો વા માનવોઽથ વા

નાહં પશ્યામિ ભૂપાલ કથંચિદપિ તૂર્ધ્વતઃ॥
યતો દૃષ્ટિવિનિર્દગ્ધં ભસ્મસાજ્જાયતેઽખિલમ્

જાતમાત્રેણ બાલેન મયા પાદૌ નિરીક્ષિતૌ ॥
તાતસ્ય સહસા દગ્ધૌ તતોઽહં વારિતોંઽબયા

ન ત્વયા પુત્ર દ્રષ્ટવ્યં કિંચિદેવ કથંચન ॥
પ્રમાણં યદિ તે ધર્મો માતૃવાક્યસમુદ્ભવઃ

તસ્માત્ત્વયા મહત્કર્મ કૃતમીદૃક્સુદુષ્કરમ્ ॥
પ્રજાનાં પાર્થિવશ્રેષ્ઠ ત્યક્ત્વા દૂરાદ્ભયં મમ

તસ્મા ત્તવ કૃતે નાહં ભેદયિષ્યામિ રોહિણીમ્ ॥
કથંચિદપિ ભૂપાલ યુગાંતરરશતેષ્વપિ

વરં વરય ચાસ્માકં તસ્માદદ્ય ભવિષ્યતિ ॥
હૃતત્સ્થિતં દુર્લભં ભૂપ સર્વેષામિહ દેહિનામ્

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
તવ યો વાસરે પ્રાપ્તે તૈલાભ્યંગં કરોતિ વૈ ॥
તસ્યાઽન્યદિવસં યાવત્પીડા કાર્યા ન ચ ત્વયા

તિલદાનં કરોત્યેવં લોહદાનં ચ યસ્તવ ॥
કરોતિ દિવસે શક્ત્યા યાવદ્વર્ષં ત્વયા હિ સઃ

રક્ષણીયઃ સુકૃચ્છ્રેષુ સંકટેષુ સદૈવ હિ ॥
ત્વયિ ગોચરપીડાયાં સંસ્થિતે ચાર્કસંભવ

યઃ કુર્યાચ્છાંતિકં સમ્યક્તિલહોમં ચ ભક્તિતઃ ॥
વાસરે તવ સંપ્રાપ્તે સમિદ્ભિશ્ચ તથાઽક્ષતૈઃ

તસ્ય સાર્ધાનિ વર્ષાણિ સપ્ત કાર્યા પ્રયત્નતઃ ॥
ત્વયા રક્ષા મહાભાગ વરં ચેન્મમ યચ્છસિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમિત્યેવ સંપ્રોચ્ય વિરરામ તતઃ પરમ્ ॥
શનૈશ્ચરો મહીપાલવચનાદ્દ્વિજસત્તમાઃ

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽહં સુવિસ્તરાત્ ॥
ભવદ્ભિઃ સૂર્યપુત્રસ્ય રાજ્ઞા દશરથેન હિ ॥
સંવાદં રોહિણીભેદે સઞ્જાતં સમુપસ્થિતે

યશ્ચૈતત્પઠતે નિત્યં શૃણુયાદ્યો વિશેષતઃ ॥
શનૈશ્ચરકૃતા પીડા તસ્ય નાશં પ્રગચ્છતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે દશરથશનૈશ્ચરસંવાદવર્ણનંનામ ષણ્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ