સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.94

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥। ।
તથાન્યા લોહયષ્ટિસ્તુ તસ્મિન્ક્ષેત્રેઽતિશોભના ॥
મુક્તા પરશુરામેણ ભંક્ત્વા નિજકુઠારકમ્

તાં દૃષ્ટ્વા માનવઃ સમ્યગુપવાસપરાયણઃ ॥
મુચ્યતે હિ સ્વકાત્પાપાત્તત્ક્ષણાદ્વિજસત્તમાઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કુતઃ પરશુરામેણ ભંક્ત્વા નિજકુઠારકમ્ ॥
નિર્મિતા લોહયષ્ટિઃ સા તત્રોત્સૃષ્ટા ચ સા કુતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
યદા રામો હ્રદં કૃત્વા તર્પયિત્વા નિજાન્પિતૄન્ ॥
ગતામર્ષો દ્વિજેન્દ્રાણાં દત્ત્વા યજ્ઞે વસુન્ધરામ્

તતઃ સંપ્રસ્થિતો હૃષ્ટો ધૃત્વા મનસિ સાગરમ્ ॥
સ્નાનાર્થં તં સમાદાય કુઠારં ભાસ્કરપ્રભમ્

તદા સ મુનિભિઃ પ્રોક્તઃ સર્વૈસ્તત્ક્ષેત્રવાસિભિઃ ॥
વાંછદ્ભિસ્તુ હિતં તસ્ય સદા શમપરાયણૈઃ

રામરામ મહાભાગ યદ્ધારયસિ પાણિના॥
શસ્ત્રં પૂર્ણે પ્રતિજ્ઞોઽપિ તન્ન યુક્તં ભવેત્તવ

અનેન કરસંસ્થેન તવ કોપઃ કથંચન ॥
ન યાસ્યતિ શરીરસ્થસ્તસ્માદેનં પરિત્યજ

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા તતો રામઃ કૃતાંજલિઃ ॥
પ્રોવાચ વિનયોપેતઃ પ્રહસંસ્તાન્દ્વિજોત્તમાન્

કુઠારશ્ચૈવ વિપ્રેંદ્રા રુદ્રતેજોદ્ભવેન ચ ॥
લોહેન નિર્મિતઃ પૂર્વમક્ષયો વિશ્વકર્મણા ॥૬.૯૪.॥॥
તદહં સંપરિત્યજ્ય કથમેનં દ્વિજોત્તમાઃ ॥૯ ।
ક્ષત્ત્રધર્મપરોઽપ્યેવં પ્રગચ્છામિ દિગંતરમ્

।
યદિ ચૈનં મયા મુક્તં કુઠારં ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ગ્રહીષ્યતિ પરઃ કશ્ચિન્મમ વધ્યો ભવિષ્યતિ

નાપરાધમિમં શક્તઃ સોઢું ચાહં કથંચન ॥
અપિ બ્રાહ્મણમુખ્યસ્ય જનસ્યાન્યસ્ય કા કથા

તથાપિ નાસ્તિ તે શાંતિર્મુક્તેઽપ્યસ્મિન્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ગૃહીતેઽપિ ચ યુષ્માભિસ્તસ્માદ્રક્ષ્યઃ પ્રયત્નતઃ

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
યદ્યેવં ત્વં મહાભાગ રક્ષાર્થં સંપ્રયચ્છસિ ॥
અસ્માકં તત્ર ભંક્ત્વાશુ પિંડં કૃત્વા સમર્પય

યેન રક્ષામહે સર્વે પરમં યવમાશ્રિતાઃ ॥
ન ચ ગૃહ્ણાતિ વા કશ્ચિદ્ગતે કાલાંતરેઽપિ ચ

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥
ચક્રે લોહમયીં યષ્ટિં તં ભંક્ત્વા સ કુઠારકમ્

તતઃ સ બ્રાહ્મણેંદ્રાણામર્પયામાસ સાદરમ્ ॥
રક્ષાર્થં ભાર્ગવશ્રેષ્ઠો વિનયાવનતઃ સ્થિતઃ

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
લોહયષ્ટિમિમાં રામ ત્વત્કુઠારસમુદ્ભવામ્ ॥
વયં સંરક્ષયિષ્યામઃ પૂજયિષ્યામ એવ હિ

યથા શક્તિમયી કીર્તિઃ સ્કન્દસ્યાત્ર પ્રતિષ્ઠિતા ॥
લોહયષ્ટિમયી તદ્વત્તવ રામ ભવિષ્યતિ

ભ્રષ્ટરાજ્યસ્તુ યો રાજા એનામારાધયિષ્યતિ ॥
સ્વં રાજ્યમચિરાત્પ્રાપ્ય સ પ્રતાપી ભવિષ્યતિ

વિદ્યાકૃતે દ્વિજો વા યઃ સદૈનાં પૂજયિષ્યતિ ॥
સ વિદ્યાં પરમાં પ્રાપ્ય સર્વજ્ઞત્વં પ્રપત્સ્યતે

અપુત્રો વા નરો યોઽથ નારી વા પૂજયિષ્યતિ ॥
એતાં યષ્ટિં ત્વદીયાં ચ પુત્રવાન્સ ભવિષ્યતિ

ઉપવાસપરો ભૂત્વા યશ્ચૈનાં પૂજયિષ્યતિ ॥
આશ્વિનસ્યાસિતે પક્ષે ચતુર્દશ્યાં વિશેષતઃ

સ પ્રાપ્સ્યતિ સદા કામાનભીષ્ટાન્મનસિ સ્થિતાન્॥

એવં શ્રુત્વા તતો રામસ્તેષામેવ દ્વિજન્મનામ્ ॥
પ્રણમ્ય પ્રયયૌ તૂર્ણં સમુદ્રસદનં પ્રતિ

તેઽપિ વિપ્રાસ્તતસ્તસ્યાશ્ચક્રુઃ પ્રાસાદમુત્તમમ્ ॥
તત્ર સંસ્થાય તાં ચક્રુસ્તતઃ પૂજાસમાહિતાઃ

પ્રાપ્નુવંતિ ચ તત્પાર્શ્વાત્કામાનેવ હૃદિ સ્થિતાન્ ॥
સુસ્તોકેનાઽપિ કાલેન દુર્લભાસ્ત્રિદશૈરપિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે લોહયષ્ટિમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ચતુર્ણવતિતમોઽધ્યાયઃ