સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.89

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં તત્ર સ્થિતે નિત્યં તસ્મિન્માતૃગણે દ્વિજાઃ ॥
બાલકાનાં ક્ષયો જજ્ઞે બ્રાહ્મણાનાં ગૃહેગૃહે

તરુણાનાં વિશેષેણ ચમત્કારપુરોત્તરે ॥
છિદ્રમન્વેષમાણાસ્તા ભ્રમંત્યખિલદેવતાઃ

તતસ્તે બ્રાહ્મણાઃ સર્વે જ્ઞાત્વા છિદ્રસમુદ્ભવમ્ ॥
વિઘાતં બાલકાનાં ચ દેવતાભિર્વિનિર્મિતમ્

અમ્બાવૃદ્ધે સમાસાદ્ય પૂજયિત્વા પ્રયત્નતઃ ॥
પ્રોચુશ્ચ દુઃખસન્તપ્તા વિનયાવનતાઃ સ્થિતાઃ

રક્ષાર્થં સર્વવિપ્રાણાં ચમત્કારેણ ભૂભુજા ॥
ભવદ્ભ્યાં નિર્મિતઃ શ્રેષ્ઠઃ પ્રાસાદોઽયં મનોહરઃ

હ્રિયંતે બાલકા રાત્રૌ છિદ્રં પ્રાપ્ય સહસ્રશઃ ॥
યુષ્મદીયાભિરેતાભિર્દેવતાભિઃ સમન્તતઃ

પ્રસાદઃ ક્રિયતાં તસ્માદ્બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્ ॥
નો ચેત્પુરં પરિત્યજ્ય યાસ્યામોઽન્યત્ર ભૂતલે

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા તતોંઽબા કૃપયાન્વિતા ॥
હત્વા પાદપ્રહારેણ ભૂમિં ચક્રે ગુહાં તતઃ

તસ્યાં સ્વે પાદુકે ન્યસ્ય તતઃ પ્રોવાચ દેવતાઃ ॥
સર્વાસ્તા નતસર્વાંગીર્વિનયેન સમન્વિતાઃ

ઇમે મત્પાદુકે દિવ્યે ગુહામધ્યગતે સદા ॥
સર્વાભિઃ સેવનીયે ચ ન ગન્તવ્યં બહિઃ ક્વચિત્

યા કાચિલ્લૌલ્યમાસ્થાય નિષ્ક્રમિષ્યતિ મોહતઃ ॥
સા દિવ્યભાવનિર્મુક્તા શૃગાલી સંભવિષ્યતિ

॥ દેવતા ઊચુઃ ॥ ॥
અત્ર સ્થાને મહાદેવિ કોઽસ્માકં પ્રકરિષ્યતિ ॥
પૂજાં કો વાત્ર ચાહારસ્તસ્માદ્બ્રૂહિ સુરેશ્વરિ

॥ અમ્બોવાચ ॥ ॥
અત્રાગત્ય વિનિર્મુક્તા યોગિનો ધ્યાનચિન્તકાઃ ॥
પૂજાં સમ્યક્કરિષ્યંતિ સર્વાસાં ભક્તિસંયુતાઃ

પાદુકે મે પ્રપૂજ્યાદૌ માંસ મદ્યાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥
અવાપ્સ્યંતિ ચ સંસિદ્ધિં દુર્લભામમરૈરપિ

તતસ્તથેતિ તાઃ પ્રોચ્ય ગુહામધ્યે વ્યવસ્થિતાઃ ॥
પરિવાર્ય શુભે તસ્યાઃ પાદુકે મોક્ષદાયિકે

તતસ્તત્ર સમાગત્ય પુરુષા અપિ દૂરતઃ ॥
પ્રપૂજ્ય પાદુકે સમ્યઙ્માતૄસ્તાશ્ચ તતઃ પરમ્॥
પ્રયાંતિ ચ પરાં સિદ્ધિં જન્મ મૃત્યુવિવર્જિતામ્

એતસ્મિન્નંતરે નષ્ટા અગ્નિષ્ટોમાદિકાઃ ક્રિયાઃ ॥
તીર્થયાત્રાવ્રતાન્યેવ સંયમા નિયમાશ્ચ યે ૧૭ ॥
યે ચાપિ બ્રાહ્મણાઃ શાંતાઃ સદા મદ્યસ્ય દૂષણમ્ ॥
પ્રકુર્વંતિ સ્વહસ્તેન તેઽપિ મદ્યૈઃ પૃથગ્વિધૈઃ

તર્પયંતિ તથા માંસૈસ્ત્યક્તાશેષમખક્રિયાઃ ॥
પાદુકે માતૃભિર્જુષ્ટે તથા ધૂપાનુલેપનૈઃ

એતસ્મિન્નંતરે ભીતાઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
દૃષ્ટ્વા યજ્ઞક્રિયોચ્છેદં ક્ષુત્પિપાસા સમાકુલાઃ

।
પ્રોચુર્મહેશ્વરં ગત્વા વિનયાવનતાઃ સ્થિતાઃ ॥
સ્તુત્વા પૃથગ્વિધૈઃ સૂક્તૈર્વેદોક્તૈઃ શતરુદ્રિયૈઃ

દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે પાદુકે તત્ર સંસ્થિતે ॥
અંબાયા માતૃભિઃ સાર્ધં ગુહામધ્યે સુગુપ્તકે

બ્રાહ્મણા અપિદેવેશ મદ્યમાંસેન ભક્તિતઃ ॥
તાભ્યાં પૂજાં પ્રકુર્વંતિ પ્રયાંતિ પરમાં ગતિમ્

નષ્ટા ધર્મક્રિયા સર્વા મર્ત્યલોકેત્ર સાંપ્રતમ્ ॥
અસ્માકં સંક્ષયો જાતો યજ્ઞભાગં વિના પ્રભો

તસ્માત્ત્વં કુરુ દેવેશ યથા સ્યાત્પાદુકાક્ષયઃ॥
પ્રભવંતિ મખા ભૂમાવસ્માકં સ્યુઃ પરા મુદઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
યા સા અંબેતિ વિખ્યાતા શક્તિઃ સા પરમેશ્વરી॥
જગન્માતાઽક્ષયા સાક્ષાન્મમા પિ જનની ચ સા

તત્કથં સંક્ષયસ્તસ્યાઃ કર્તું કેનાપિ શક્યતે ॥
મનસાપિ મહાભાગાઃ પાદુકાનાં વિશેષતઃ

પરં તત્ર કરિષ્યામિ સુખોપાયં સુરેશ્વરાઃ ॥
યુષ્મભ્યં પાદુકાયાં ચ મહત્ત્વં યેન જાયતે

એવમુક્ત્વા તતો ધ્યાનં ચક્રે દેવો મહેશ્વરઃ ॥
વ્યાવૃત્યકમલં હૃત્સ્થમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્

તસ્યાંતર્ગતમાસીનમંગુષ્ઠાગ્રમિતં શુભમ્ ॥
દ્વાદશાર્કપ્રભં સૂક્ષ્મં સ્વમાત્માનં વ્યલોકયત્

તસ્યૈવં ધ્યાયમાનસ્ય તૃતીયનયનાત્તતઃ ॥
શ્વેતાંબરધરા શુભ્રા નિર્ગતા કન્યકા શુભા

અથ સા પ્રાહ તં દેવં પ્રણિપત્ય મહેશ્વરમ્ ॥
કિમર્થં દેવ સૃષ્ટાસ્મિ મમાદેશઃ પ્રદીયતામ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે પાદુકે સંસ્થિતે શુભે ॥
શ્રીમાતુર્જગતાં મુખ્યે તાભ્યાં પૂજાં ત્વમાચર

કન્યકાં સંપરિત્યજ્ય તવાન્વયવિવર્દ્ધિતામ્॥
યઃ કરિષ્યતિ તત્પૂજામાહારઃ સ્યાત્સ માતૃષુ

કૌમારબ્રહ્મચર્ય્યેણ ત્વયાપિ ચ સુભક્તિતઃ ॥
તાભ્યાં પૂજા પ્રકર્તવ્યા નો ચેન્નાશમવાપ્સ્યસિ

તવ પૂજા કરિષ્યન્તિ યે નરા ભક્તિતત્પરાઃ ॥
માતૄણાં સંમતાસ્તે સ્યુઃ સર્વદૈવ સુખાન્વિતાઃ

એવમુક્ત્વા તતસ્તસ્યા મંત્રમાર્ગં યથોચિતમ્ ॥
પૂજામાર્ગં વિશેષેણ કથયામાસ વિસ્તરાત્ ॥ ૩૭।
તતો વિસર્જયામાસ દત્ત્વા છત્રાદિભૂષણમ્ ॥
પ્રતિપત્તિં મહાદેવસ્તાંશ્ચ સર્વાન્સુરેશ્વરાન્

॥ કુમાર્યુવાચ ॥ ॥
ત્વયેતત્કથિતં દેવ ત્વદન્વયસમુદ્ભવાઃ ॥
કન્યકાઃ પૂજયિષ્યંતિ પાદુકે તે સુશોભને

કૌમારબ્રહ્મચર્ય્યેણ ભવિષ્યત્યન્વયઃ કથમ્ ॥
એતન્મે વિસ્તરાત્સર્વં યથાવદ્વક્તુમર્હસિ

॥
॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
યસ્યાયસ્યાઃ પ્રસન્ના ત્વં કન્યકાયા વદિષ્યસિ ॥
મંત્રગ્રામમિમં સમ્યક્ત્વદ્ભાવા સા ભવિષ્યતિ

એવં ચાન્યા મહાભાગે પારંપર્યેણ કન્યકાઃ ॥
તવ વંશોદ્ભવાઃ સર્વાઃ પ્રભવિષ્યંતિ મંત્રતઃ ॥ ૪૨
તતઃ સા તાં સમાસાદ્ય પાદુકાસંભવાં ગુહામ્ ॥
પૂજાં ચક્રે યથાન્યાયં યથોક્તં ત્રિપુરારિણા

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તદન્વયસમુત્થાયાઃ કન્યકાયાઃ કરેણ યઃ ॥
પાદુકાભ્યાં નરઃ પૂજાં પ્રકરોતિ સમાહિતઃ ॥
ઇહ લોકે સુખં પ્રાપ્ય સ સ્યાત્પ્રેત્ય સુખાન્વિતઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કન્યાહસ્તેન પાદુકે ॥
પૂજનીયે વિશેષેણ પૂજ્યા સા ચાપિ કન્યકા

વાંછદ્ભિઃ શાશ્વતં સૌખ્યમિહ લોકે પરત્ર ચ ॥
માનવૈર્ભક્તિસંયુક્તૈરિત્યુવાચ મહેશ્વરઃ

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં માહાત્મ્યં પાદુકોદ્ભવમ્ ॥
શ્રીમાતુરનુષંગેણ અંબાદેવ્યા દ્વિજોત્તમાઃ

યશ્ચૈતચ્છૃણુયાદ્ભક્ત્યા ચતુર્દશ્યાં સમાહિતઃ ॥
તથાષ્ટમ્યાં વિશેષેણ સ પ્રાપ્નોતિ પરં પદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શ્રીમાતુઃ પાદુકામાહાત્મવર્ણનંનામૈકોનનવતિતમોઽધ્યાયઃ