સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.78

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
બ્રહ્મણા કતમે સ્થાને તત્ર સૂત કૃતં તપઃ ॥
વાલખિલ્યૈશ્ચ તૈઃ સર્વૈર્મુનિભિઃ શંસિતવ્રતૈઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તસ્યા વાયવ્યદિગ્ભાગે હરવેદ્યા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સમ્યક્છ્રદ્ધાપ્રયત્નેન બ્રહ્મણા વિહિતં તપઃ

પશ્ચિમે વાલખિલ્યૈશ્ચ જપસ્નાનપરાયણૈઃ ॥
તત્રાશ્ચર્યમભૂદ્યદ્વૈ પૂર્વં બ્રાહ્મણ સત્તમાઃ ॥
આશ્રમે ચતુરાસ્યસ્ય તદ્વો વક્ષ્યામિ સાંપ્રતમ્

તત્ર દુશ્ચારિણી કાચિદ્રાત્રૌ બ્રાહ્મણવંશજા ॥
દેવદત્તં સમાસાદ્ય વલ્લભં રમતે સદા ॥

અજ્ઞાતા પતિના માત્રા તથાન્યૈરપિ બાંધવૈઃ ॥
કૃષ્ણપક્ષં સમાસાદ્ય વિજને હૃષ્ટમાનસા

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય દૃષ્ટા સા કેનચિ દ્દ્વિજાઃ ॥
તત્રસ્થા જારસંયુક્તા સ્વભર્તુશ્ચ નિવેદિતા

અથાસૌ કોપસંયુક્તસ્તસ્યા ભર્તા સુનિષ્ઠુરૈઃ ॥
વાક્યૈસ્તાં ગર્હયામાસ પ્રહારૈશ્ચાપ્ય તાડયત્

અથ સા ધાર્ષ્ટ્યમાસાદ્ય સ્ત્રીસ્વભાવં સમાશ્રિતા ॥
પ્રોવાચ બાષ્પપૂર્ણાક્ષી દીનાંજલિપુટા સ્થિતા

કિં માં દુર્જનવાક્યેન ત્વં તાડયસિ નિષ્ઠુરૈઃ ॥
પ્રહારૈર્દોષનિર્મુક્તાં ત્વત્પાદપ્રણતાં વિભો

અહં ત્વાં શપથં કૃત્વા ભક્ષયિત્વાઽથ વા વિષમ્ ॥
પ્રવિશ્ય હવ્યવાહં વા કરિષ્યે પ્રત્યયાન્વિતમ્

અથ તાં બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ યદિ ત્વં પાપવર્જિતા ॥
પુરતો દેવવિપ્રાણાં કુરુ દિવ્યગ્રહં સ્વયમ્

સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સાહસેન સમન્વિતા ॥
દિવ્યગ્રહં તતશ્ચક્રે યથોક્તવિધિના સતી

શુદ્ધિં ચ પ્રાપ્તા સર્વેષાં બન્ધૂનાં ચ દ્વિજન્મનામ્ ॥
પુરતશ્ચ ગુરૂણાં ચ દેવાનામપિ પાપકૃત્

એતસ્મિન્નન્તરે તસ્યાઃ સાધુવાદો મહાનભૂત્ ॥
ધિક્છબ્દશ્ચ તથા પત્યુઃ સર્વૈર્દત્તઃ સુગર્હિતઃ

અહો પાપસમાચારો દુષ્ટોઽયં બ્રાહ્મણાધમઃ ॥
અપાપાં ધર્મપત્નીં યો મિથ્યાદોષેણયોજયેત્

એવં સ નિન્દ્યમાનસ્તુ સર્વલોકૈર્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
કોપં ચક્રે તતો વહ્નિં સમુદ્દિશ્ય સદુઃખિતઃ

શાપં દાતું મતિં ચક્રે તતો વહ્નેઃ સુદુઃખિતઃ ॥
અબ્રવીત્પરુષં વાક્યં નિન્દમાનઃ પુનઃપુનઃ ॥

મયા સ્વયં પ્રદૃષ્ટેયં જારેણ સહ સંગતા ॥
ત્વયા વહ્ને સુપાપેયં ન કસ્માદ્ભસ્મસાત્કૃતા

તસ્માત્ત્વાં પાપકર્માણમસત્યપક્ષપાતિનમ્ ॥
અસંદિગ્ધં શપિષ્યામિ રૌદ્રશાપેન સાંપ્રતમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સંક્રુદ્ધસ્ય દ્વિજન્મનઃ ॥
સપ્તાર્ચિર્ભયસંત્રસ્તઃ કૃતાંજલિરુવાચ તમ્

॥ અગ્નિરુવાચ ॥ ॥
નૈષ દોષો મમ બ્રહ્મન્યન્ન દગ્ધા તવ પ્રિયા ॥
કૃતાગસાઽપિ મે વાક્યં શૃણુષ્વાત્ર સ્ફુટેરિતમ્

અનયા પરકાંતેન કૃતઃ સહ સમાગમઃ ॥
ચિરં કાલં દ્વિજ શ્રેષ્ઠ ત્વયા જ્ઞાતાદ્ય વાસરે

પરં યસ્માદ્વિશુદ્ધૈષા મયા દગ્ધા ન સા દ્વિજ ॥
કારણં તચ્ચ તે વચ્મિ શૃણુષ્વૈકમનાઃ સ્થિતઃ

યત્રાનયા કૃતઃ સંગઃ પરકાંતેન વૈ દ્વિજ ॥
તસ્મિન્નાયતને બ્રહ્મા રુદ્રશીર્ષો વ્યવસ્થિતઃ

તત્ર કૃત્વા રતં ચિત્રં પરકાંતસમં તદા ॥
પશ્યતિ સ્મ તતો રુદ્રં બ્રહ્મમસ્તકસંસ્થિતમ્

તતઃ પ્રક્ષાલયત્યંગં કુણ્ડે તત્રાગ્રતઃ સ્થિતે ॥
કૃતપાપાપિ તેનૈષા શુદ્ધિં યાતિ શુચિસ્મિતા ॥

અત્ર પૂર્વં વિપાપ્માઽભૂદ્બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
સતીવક્ત્રં સમાલોક્ય કામાર્તોઽપિ સ પાપકૃત્

તસ્માન્નાસ્ત્યત્ર મે દોષઃ સ્વલ્પોઽપિ દ્વિજસત્તમ॥
રુદ્રશીર્ષપ્રભાવોઽયં તસ્ય કુણ્ડોદકસ્ય ચ

તસ્માદેનાં સમાદાય સંશુદ્ધાં પાપવર્જિતામ્ ॥
ગૃહં ગચ્છ દ્વિજશ્રેષ્ઠ સત્યમેતન્મયો દિતમ્

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
યા મયા સહસા દૃષ્ટા સ્વયમેવ હુતાશન ॥
પરકાંતેન તાં નાદ્ય શુદ્ધામપિ ગૃહં નયે

ઇત્યુક્ત્વા ચ દ્વિજશ્રેષ્ઠસ્તાં ત્યક્ત્વાપિ શુચિવ્રતઃ ॥
જગામ સ્વગૃહં પશ્ચાત્તથા જગ્મુર્જના ગૃહાન્

સાપિ તેન પરિત્યક્તા પતિના હૃષ્ટમાનસા ॥
જ્ઞાત્વા તત્તીર્થમાહાત્મ્યં વૈશ્વાનરમુખેરિતમ્

તેનૈવ પરકાંતેન વિશેષેણ રતિક્રિયામ્ ॥
તસ્મિન્નાયતને ચક્રે કુણ્ડે તોયાવગાહનમ્

અથાન્યે પરલોકસ્ય ભીત્યાઽતીવ વ્યવસ્થિતાઃ ॥
વિમુખાઃ પરદારેષુ નાર્યશ્ચાપિ પતિવ્રતાઃ

દૂરતોઽપિ સમભ્યેત્ય તે સર્વે તત્ર મંદિરે ॥
રુદ્રશીર્ષાભિધાનં ચ પ્રચક્રુઃ સુરતોત્સવમ્

નિમજ્જંતિ તતઃ કુણ્ડે તસ્મિન્પાતકનાશને ॥
ભવંતિ પાપનિર્મુક્તા રુદ્રશીર્ષાવલોકનાત્

એતસ્મિન્નંતરે નષ્ટો ધર્મઃ પત્નીસમુદ્ભવઃ ॥
પુરુષાણાં તતઃ સ્ત્રીણાં નિજકાંતાસમુદ્ભવઃ

યો યાં પશ્યતિ રૂપાઢ્યાં નારીમપિ કુલોદ્ભવામ્ ॥
સ તત્રાનીય સંહૃષ્ટો ભજતે દ્વિજસત્તમાઃ

તથા નારી સુરૂપાઢ્યં યં પશ્યતિ નરં ક્વચિત્ ॥
સાપિ તત્ર સમાનીય કુરુતે સુરતોત્સવમ્

લિપ્યતે ન ચ પાપેન કથંચિત્તકૃતેન ચ ॥
નરો વા યદિ વા નારી તત્તીર્થસ્ય પ્રભાવતઃ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તત્ર રાજા વિદૂરથઃ ॥
આનર્ત્તવિષયે જજ્ઞે વાર્ધક્યં ચ ક્રમાદ્યયૌ

તસ્ય ભાર્યાઽભવત્તન્વી તરુણી વરરૂપધૃક્ ॥
પશ્ચિમે વયસિ પ્રાપ્તે પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥

ન તસ્યાઃ સ જરાગ્રસ્તશ્ચિત્તે વસતિ પાર્થિવઃ ॥
તસ્મિંસ્તીર્થે સમાગત્ય વાંછિતં રમતે નરઃ

પાર્થિવોઽપિ પરિજ્ઞાય તસ્યાસ્તચ્ચ વિચેષ્ટિતમ્ ॥
કોપાવિષ્ટસ્તતો ગત્વા તસ્મિન્ક્ષેત્રે સુશોભને

તત્કુણ્ડં પૂરયામાસ તતઃ પાંશૂત્કરૈર્દ્રુતમ્ ॥
બભંજ તં ચ પ્રાસાદં તતઃ પ્રોવાચ દારુણમ્

યશ્ચૈતત્પૂરિતં કુણ્ડં પાંશુના નિખનિષ્યતિ ॥
પ્રાસાદં ચ પુનશ્ચૈનં કરિષ્યતિ પુનર્નવમ્

પરદારકૃતં પાપં તસ્ય સંપત્સ્યતેઽખિલમ્ ॥
યદત્ર પ્રકરિષ્યંતિ માનવાઃ કામમોહિતાઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ પાર્થિવઃ પ્રોચ્ય તામાદાય તતઃ પ્રિયામ્ ॥
જગામ સ્વગૃહં પશ્ચાત્પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના

અથ તાં વિરતાં જ્ઞાત્વા સોઽન્યચિત્તાં પ્રિયાં નૃપઃ ॥
યત્નેન રક્ષયામાસ વિશ્વાસં નૈવ ગચ્છતિ

અન્યસ્મિન્દિવસે શસ્ત્રં સૂક્ષ્મં વેણ્યાં નિધાય સા॥
જગામ શયનં તસ્ય વધાર્થં વરવર્ણિની

।
તતસ્તેન સમં હાસ્યં કૃત્વા ક્ષત્રિયભાવજમ્॥
સુરતં રુચિરૈર્ભાવૈર્હાવૈર્ભૂરિભિરેવ ચ

।
તતો નિદ્રાવશં પ્રાપ્તં તં નૃપં સા નૃપપ્રિયા ॥
સ્વવેણ્યાઃ શસ્ત્રમાદાય નિજઘાન સુનિર્દયા

એવં તસ્ય ફલં જાતં સદ્યસ્તીર્થસ્ય ભંગજમ્ ॥
આનર્તાધિપતે રૌદ્રં સર્વલોકવિગર્હિતમ્

અદ્યાપિ તત્ર દેવેશો રુદ્રશીર્ષઃ સ તિષ્ઠતિ ॥
લિંગભેદભયાત્તેન ન સ ભગ્નો દ્વિજોત્તમાઃ

યસ્તસ્ય પુરતઃ સ્થિત્વા જપેદ્રુદ્રશિરઃ શુચિઃ ॥
માઘશુક્લચતુર્દશ્યાં પૂજયિત્વા સ્રગાદિભિઃ

વાંછિતં લભતે ચાશુ તસ્યેશસ્ય પ્રભાવતઃ॥
અષ્ટોત્તરશતં યાવદ્યો જપેત્પુરતઃ સ્થિતઃ

રુદ્રશીર્ષં ન સંદેહઃ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥
એકવારં નરો યો વા તત્પુરઃ પઠતિ દ્વિજઃ

નિત્યં દિનકૃતાત્પાપાન્મુચ્યતે દ્વિજસત્તમાઃ ॥
એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં રુદ્રશીર્ષસમુદ્ભવમ્

માહાત્મ્યં સર્વપાપાનાં સદ્યો નાશનકારકમ્॥
મંગલં પરમં હ્યેતદાયુષ્યં કીર્તિવર્ધનમ્॥
રુદ્રશીર્ષસ્ય માહાત્મ્યં તસ્માચ્છ્રોતવ્યમાદરાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રુદ્રશીર્ષ (જાગેશ્વર )માહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ