સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.73

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં તે કૌરવાઃ સર્વે પાંડોઃ પુત્રાશ્ચ શાલિનઃ ॥
તસ્માત્સ્થાનાત્તતો જગ્મુર્યત્ર દ્વારવતી પુરી

તત્ર ગત્વા વિવાહં તુ ચક્રુઃ સંહૃષ્ટમાનસાઃ ॥
દુર્યોધનસ્ય ભૂપસ્ય ભાનુમત્યા સમં તદા

નાનાવાદિત્રઘોષેણ વેદધ્વનિયુતેન ચ ॥
ગીતૈર્મનોહરૈઃ પાઠૈર્બન્દિનાં ચ સહસ્રશઃ

એવં મહોત્સવો જજ્ઞે તત્ર યાવદ્દિનાષ્ટકમ્ ॥
યાદવાનાં કુરૂણાં ચ મિલિતાનાં પરસ્પરમ્

કૃતાર્થાસ્તત્ર સંજાતાઃ સૂતમાગધ બન્દિનઃ ॥
ચારણા બ્રાહ્મણેંદ્રાશ્ચ તથાન્યેઽપિ ચ તાર્કિકાઃ

તતસ્તુ નવમે પ્રાપ્તે દિવસે કુરુપાંડવાઃ ॥
ભીષ્માદ્યાઃ પુંડરીકાક્ષમિદમૂચુઃ સસૌહૃ દમ્

ન વયં પુંડરીકાક્ષ તવ રામસ્ય ચાશ્રયમ્ ॥
કથંચિત્ત્યક્તુમિચ્છામઃ સ્નેહપાશનિયંત્રિતાઃ

તથાપિ ચ પ્રગન્તવ્યં સ્વપુરં પ્રતિ માધ વ ॥
બલભદ્રસમાયુક્તસ્તસ્માન્નઃ કુરુ મોક્ષણમ્

॥ વિષ્ણુરુવાચ ॥ ॥
ન તાવદ્વત્સરો જાતો ન માસઃ પક્ષ એવ ચ ॥
સ્થિતાનામત્ર યુષ્માકં તત્કિમૌત્સુક્યમાગતમ્

તસ્માદત્રૈવ તિષ્ઠામઃ સહિતાઃ કુરુપાંડવાઃ ॥
યૂયં વયં વિનોદેન મૃગયાક્ષોદ્ભવેન ચ

શસ્ત્રશિક્ષાક્રિયાભિશ્ચ દમનેન ચ દન્તિનામ્ ॥
તથાભિવાંછિતૈરન્યૈઃ સ્નેહોઽસ્તિ યદિ વો મયિ

॥ ભીષ્મ ઉવાચ ॥ ॥
ઉપપન્નમિદં વિષ્ણો યત્ત્વયા વ્યાહૃતં વચઃ ॥
પરં શૃણુષ્વ મે વાક્યં યદર્થં હ્યુત્સુકા વયમ્

આનર્તવિષયેઽસ્માભિરાગચ્છદ્ભિસ્તવાંતિકમ્ ॥
દૃષ્ટમત્યદ્ભુતં ક્ષેત્રં હાટકેશ્વરજં મહત્ ॥
તત્ર લિંગાનિ દૃષ્ટાનિ ભૂપતીનાં મહાત્મનામ્

સૂર્યચન્દ્રાન્વયોત્થાનામન્યેષાં ચ મહાત્મનામ્

દેવાનાં દાનવાનાં ચ મુનીનાં ચ વિશેષતઃ ॥
સાકારાણિ સુતેજાંસિ નાનાપ્રાસાદભોજિ ચ

તતશ્ચ કુરુમુખ્યાનાં પાંડવાનાં ચ માધવ ॥
લિંગસંસ્થાપનાર્થાય તત્ર જાતા મતિર્દૃઢા

તે વયં તત્ર ગત્વાશુ યથાશક્ત્યા યથેચ્છયા ॥
લિંગાનિ સ્થાપયિષ્યામઃ સ્વાનિસ્વાનિ પૃથક્પૃથક્

એતસ્માત્કારણાત્તૂર્ણં ચલિતા વયમચ્યુત ॥
ન વયં તવ સંગસ્ય તૃપ્યામોઽબ્દશતૈરપિ

તસ્માદાજ્ઞાપયસ્વાદ્ય કૃત્વા ચિત્તં દૃઢં વિભો ॥
ભૂયોઽપ્યત્રાગમિષ્યામસ્તવ દર્શનલાલસાઃ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
અહં જાનામિ તત્ક્ષેત્રં સુપુણ્યં પાપનાશનમ્ ॥
તાપસૈઃ કીર્તિતં નિત્યં મમાન્યૈસ્તીર્થયાત્રિકૈઃ

તસ્માત્તત્ર સમેષ્યામો યુષ્માભિઃ સહિતા વયમ્ ॥
લિંગ સંસ્થાપનાર્થાય ક્ષેત્રદર્શનવાંછયા

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છુત્વા કૌરવાઃ સર્વે પરં હર્ષમુપાગતાઃ ॥
તથા પાંડુસુતાશ્ચૈવ યે ચાન્યે તત્ર પાર્થિવાઃ ॥ ૨૨ ।
તે તુ સંપ્રસ્થિતાઃ સર્વે મિલિતાઃ કુરુપાંડવાઃ ॥
ગજવાજિવિમર્દેન કમ્પયન્તો વસુન્ધરામ્

અથ તત્ક્ષેત્રમાસાદ્ય દૂરે કૃત્વા નિવેશનમ્ ॥
કૌરવા યાદવા મુખ્યાશ્ચમત્કારપુરં ગતાઃ

તત્ર સર્વાન્સમાહૂય બ્રાહ્મણાન્વિનયાન્વિતાઃ ॥
પ્રોચુર્દત્ત્વા વિચિત્રાણિ ભૂષણાચ્છાદનાનિ ચ

વયં સર્વેઽત્ર વાંછામો લિગસંસ્થાપનક્રિયામ્ ॥
કર્તું પ્રાસાદમુખ્યાનાં પૃથક્ત્વેન સ્વશક્તિતઃ

તસ્માત્કૃત્વા પ્રસાદં નો દયાં ચ દ્વિજસત્તમાઃ ॥
આજ્ઞાપયત શીઘ્રં હિ યેન કર્મ પ્રવર્તતે

ભવિષ્યથ તથા યૂયં હોતારઃ સર્વકર્મસુ ॥
ન ચાન્યો બ્રાહ્મણો બાહ્યો યદ્યપિ સ્યાદ્બૃહસ્પતિઃ

યતોઽસ્માભિઃ શ્રુતા વાર્તા કીર્ત્યમાના પુરાતની ॥
વિષ્ણુના તસ્ય રાજર્ષેઃ પ્રેતશ્રાદ્ધસમુદ્ભવા

યથા તેન કૃતં શ્રાદ્ધં પિતુઃ પ્રેતસ્ય યત્નતઃ ॥
બ્રાહ્મણાનાં પુરોઽન્યેષાં યથોક્તાનામપિ દ્વિજાઃ

યથોક્તવિધિના તીર્થે નાગાનાં પંચમીદિને ॥।
શ્રાવણે માસિ નો મુક્તઃ પિતા તસ્ય તથાપિ સઃ

પ્રેતત્વાત્સર્પદોષેણ સંજાતા દ્વિજસત્તમાઃ ॥
દેવશર્મપુરો યાવત્તત્કૃતં શ્રાદ્ધમાદરાત્ ॥
તાવત્પિતા વિનિર્મુક્તઃ પ્રેતત્વાદ્દારુણાદ્દ્વિજાઃ

યદત્ર ક્રિયતે કિંચિત્કર્મ ધર્મ્યં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તદ્બાહ્યં ચ ભવેદ્વ્યર્થમેતદ્વિદ્મઃ સ્ફુટં વયમ્ ॥

પ્રાર્થયામો વિશેષેણ તેન દૈન્યં સમાગતાઃ ॥
પ્રસાદઃ ક્રિયતાં તસ્માદાજ્ઞાં યચ્છત મા ચિરમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણાસ્તે પરસ્પરમ્ ॥
મન્ત્રં ચક્રુસ્તદર્થં હિ કિં કૃતં સુકૃતં ભવેત્

એકે પ્રોચુર્ન દાસ્યામઃ પ્રાસાદાર્થં વસુન્ધરામ્ ॥
એતેષામપિ ચૈકસ્ય તસ્માદ્ગચ્છંતુ સત્વરમ્

પંચક્રોશપ્રમાણેન ક્ષેત્રમેતદ્વ્યવસ્થિતમ્ ॥
પૂર્વેષામપિ દેવાનાં પ્રાસાદૈસ્તત્સમાવૃતમ્

અન્યે પ્રોચુર્ધનોમત્તા યૂયં ચ સુખમાશ્રિતાઃ ॥
દારિદ્યાર્તિં ન જાનીથ બ્રૂથ તેન ભૃશં વચઃ

તસ્માદ્વયં પ્રદાસ્યામ એતેષાં હિ વસુ ન્ધરામ્ ॥
અર્થસિદ્ધિર્ભવેદ્યેન ભૂષા સ્થાનસ્ય જાયતે

તથાન્યે મધ્યમાઃ પ્રોચુર્યત્ર સાક્ષાજ્જનાર્દનઃ ॥
સ્વયં પ્રાર્થયતે ભૂમિં તત્કસ્માન્ન પ્રદીયતે

તસ્માદ્યત્ર સમાયાતાઃ કુરુપાંડવયાદવાઃ ॥
પ્રાધાન્યેન પ્રકુર્વંતુ પ્રાસાદાંસ્તેન ચાપરે

યાચતે યત્ર ગાંગેયઃ સ્વયમેવ તથા પરઃ ॥
ધૃતરાષ્ટ્રઃ સપુત્રશ્ચ પાંડવાશ્ચ મહાબલાઃ ॥
લિંગસંસ્થાપનાર્થાય નિષેધસ્તત્ર નાર્હતિ

તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રતિપન્નં દ્વિજોત્તમૈઃ ॥
નિર્ધનૈઃ સધનૈશ્ચાપિ સસ્પૃહૈર્નિઃસ્પૃહૈરપિ

તતઃ સમેત્ય તે સર્વે બ્રાહ્મણાઃ કુરુસત્તમાન્ ॥
યાદવાન્પાંડવાન્પ્રોચુઃ કૃત્વા વૈ મન્ત્રનિશ્ચયમ્

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
એતત્સ્વલ્પતરં ક્ષેત્રં સર્વેષામપિ ભૂભુજામ્ ॥
પ્રાસાદૈઃ સર્વતો વ્યાપ્તં તત્કિં બ્રૂમોઽધુના વયમ્

તદ્ભવંતઃ પ્રકુર્વંતુ પ્રાધાન્યેન યદૃચ્છયા ॥
ક્ષેત્રેઽત્રૈવાભિમુખ્યેન પ્રાસાદાન્સુમનોહરાન્ ॥
યથાજ્યેષ્ઠં યથાશ્રેષ્ઠં પૃથક્ત્વેન વ્યવસ્થિતાઃ

અથ હર્ષસમાયુક્તા ધૃતરાષ્ટ્રમુખાઃ ક્રમાત્ ॥
પ્રાધાન્યેન યથાશ્રેષ્ઠં ચક્રુઃ પ્રાસાદપદ્ધતિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ધૃતરાષ્ટ્રાદિકૃતપ્રાસાદસ્થાપનોદ્યમવર્ણનંનામ ત્રિસપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ