સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.70

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાન્યાપિ ચ તત્રાસ્તિ શક્તિઃ પાપપ્રણાશિની ॥
કાર્તિકેયેન નિર્મુક્તા હત્વા વૈ તારકં રણે

તથાસ્તિ સુમહત્કુણ્ડં સ્વચ્છોદકસમાવૃતમ્ ॥
તેનૈવ નિર્મિતં તત્ર યઃ સ્નાત્વા તાં પ્રપૂજયેત્ ॥
સ પાપાન્મુચ્યતે સદ્ય આજન્મમરણાંતિ કાત્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કસ્મિન્કાલે વિનિર્મુક્તા સા શક્તિસ્તેન નો વદ ॥
કિમર્થં સ્વામિના તત્ર કિંપ્રભાવા વદ સ્વયમ્ ॥

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પુરાસીત્તારકોનામ દાનવોઽતિબલાન્વિતઃ ॥
હિરણ્યાક્ષસ્ય દાયાદસ્ત્રૈલોક્યસ્ય ભયાવહઃ

સ જ્ઞાત્વા જનકં ધ્વસ્તં વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
તપસ્તેપે તતસ્તીવ્રં ગોકર્ણં પ્રાપ્ય પર્વતમ્

યાવદ્વર્ષસહસ્રાંતં શીર્ણપર્ણા શનઃ સ્થિતઃ॥
ધ્યાયમાનો મહાદેવં કાયેન મનસા ગિરા

વરુપૂજોપહારૈશ્ચ નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈસ્તતઃ॥
તતો વર્ષસહસ્રાંતે સ દૈત્યો દુઃખસંયુતઃ

જ્ઞાત્વા રુદ્રમસંતુષ્ટં તતો રૌદ્રં તપોઽકરોત્ ॥
વિનિષ્કૃત્ત્યાત્મમાંસાનિ જુહોતિસ્મ હુતાશને

તતસ્તુષ્ટો મહાદેવો વૃષારૂઢ ઉમાપતિઃ ॥
સર્વૈરેવ ગણૈઃ સાર્ધં તસ્ય સંદર્શનં યયૌ

તત્ર પ્રોવાચ સંહૃષ્ટસ્તારનાદેન નાદયન્ ॥
દિશઃ સર્વા મહાદેવો હર્ષ ગદ્ગદયા ગિરા

ભોભોસ્તારક તુષ્ટોઽસ્મિ સાહસં મેદૃશં કુરુ ॥
પ્રાર્થયસ્વ મનોઽભીષ્ટં યેન તે પ્રદદામ્યહમ્

॥ તારક ઉવાચ ॥
અજેયઃ સર્વદેવાનાં ત્વત્પ્રસાદાદહં વિભો ॥
યથા ભવામિ સંગ્રામે ત્વાં વિહાય તથા કુરુ

॥ ભગવાનુવાચ ॥ ॥
મત્પ્રસાદાદસંદિગ્ધં સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ ॥
ત્વયા યત્પ્રાર્થિતં દૈત્ય ત્વમેકો બલવાનિહ

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ સ્વમેવ ભવનં ગતઃ ॥
તારકશ્ચાપિ સંહૃષ્ટસ્તથૈવનિજ મન્દિરમ્

તતો દાનવસૈન્યેન મહતા પરિવારિતઃ ॥
ગતઃ શક્રપુરીં યોદ્ધું વિખ્યાતામમરાવતીમ્

અથાભવન્મહાયુદ્ધં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ ॥
યાવદ્વર્ષસહસ્રાંતે મૃત્યું કૃત્વા નિવર્તનમ્

તત્રાભવત્ક્ષયો નિત્યં દેવાનાં રણમૂર્ધનિ ॥
વિજયો દાનવાનાં ચ પ્રસાદાચ્છૂલપા ણિનઃ

તતશ્ચક્રુરુપાયાંસ્તે વિજયાય દિવૌકસઃ ॥
વર્માણિ સુવિચિત્રાણિ યન્ત્રાણિ પરિખાસ્તથા

અન્યાન્યપિ શરીરસ્ય રક્ષણાર્થં પ્રયત્નતઃ ॥
તથૈવ યોધમુખ્યાનાં વિશેષાદ્દ્વિજસત્તમાઃ

સસૃજુસ્તે સુરાધીશા દાનવેભ્યો દિવાનિશમ્

મુદ્ગરા ભિંડિપાલાશ્ચ શતઘ્ન્યોઽથ વરેષવઃ ॥
પ્રાસાઃ કુન્તાશ્ચ ભલ્લાશ્ચ તસ્મિન્કાલે વિનિર્મિતાઃ ॥
વિશેષાહવસંબન્ધવ્યૂહાનાં પ્રક્રિયાશ્ચ યાઃ

તથાન્યાનિ વિચિત્રાણિ કૂટયુદ્ધાન્યનેકશઃ ॥
ભીષિકાઃ કુહકાશ્ચૈવ શક્રજાલાનિ કૃત્સ્નશઃ

ન ચ તે વિજયં પ્રાપુસ્તથાપિ દ્વિજસત્તમાઃ ॥
દાનવેભ્યો મહાયુદ્ધે પ્રહારૈર્જર્જરીકૃતાઃ

અથ પ્રાહ સહસ્રાક્ષો ભયત્રસ્તો બૃહસ્પતિમ્ ॥
દિનેદિને વયં દૈત્યૈર્વિજયામો દ્વિજોત્તમ

યથાયથા રણાર્થાય સદુપાયાન્કરોમ્યહમ્ ॥
તથાતથા પરાભૂતિર્જાયતે મે મહાહવે

તદુપાયં સુરાચાર્ય સ્વબુદ્ધ્યા ત્વં પ્રચિન્તય ॥
યેન મે સ્યાજ્જયો યુદ્ધે તવ કીર્તિરનિન્દિતા ૦। ૨૬ ॥
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તતો બૃહસ્પતિઃ પ્રાહ ચિરં ધ્યાત્વા શચીપતિમ્ ॥
પ્રહૃષ્ટવદનો જ્ઞાત્વા જયોપાયં મહાહવે ॥

મયા શક્ર પરિજ્ઞાતઃ સ ઉપાયો મહાહવે ॥
જીયન્તે શત્રવો યેન લીલયૈવાપિ ભૂરિશઃ

યદાભીષ્ટં વરં તેન પ્રાર્થિતસ્ત્રિપુરાંતકઃ ॥
તદૈવં વચનં પ્રાહ પ્રણિપત્ય મુહુર્મુહુઃ

અજેયઃ સર્વદેવાનાં ત્વત્પ્રસાદાદહં વિભો ॥
યથા ભવામિ સંગ્રામે ત્વાં વિહાય તથા કુરુ ॥ ૬.૭૦.૩૦
ન તં સ્વયં મહાદેવઃ સ્વશિષ્યં સૂદયિષ્યતિ ॥
વિષવૃક્ષમપિ સ્થાપ્ય કશ્છિનત્તિ પુનઃ સ્વયમ્

યો વૈ પિતા સ પુત્રઃ સ્યાચ્છ્રુતિવાક્યમિદં સ્મૃતમ્ ॥
તસ્માજ્જનયતુ ક્ષિપ્રં હરસ્તન્નાશકૃત્સુતમ્

યેન સેનાધિપત્યે તં વિનિયોજ્ય મહાહવમ્ ॥
કુર્મો દૈત્યૈઃ સમં શસ્ત્રૈઃ પ્રાપ્નુયામ તતો જયમ્

એષ એવ ઉપાયોઽત્ર મયા તે પરિકીર્તિતઃ ॥
વિજયાય સહસ્રાક્ષ નાન્યોઽસ્તિ ભુવનત્રયે

તતો દેવગણૈઃ સર્વૈઃ સમેતઃ પાકશાસનઃ ॥।
તમર્થં પ્રોક્તવાઞ્છંભું વિનયાવનતઃ સ્થિતઃ

સુતસ્ય જનનાર્થાય કુરુ યત્નં વૃષધ્વજ॥
યેન સેનાધિપત્યે તં યોજયામિ દિવૌકસામ્

પ્રાપ્નોમ્યહં ચ સંગ્રામે વિજયં ત્વત્પ્રસાદતઃ ॥
નિહત્ય દાનવાન્સર્વાંસ્તારકેણ સમન્વિતાન્

નાન્યથા વિજયો મે સ્યાત્સંગ્રામે દાનવૈઃ સહ॥।
ઇતિ માં પ્રાહ દેવેજ્યો જ્ઞાત્વા સમ્યઙ્મહામતિઃ

અથોવાચ વિહસ્યોચ્ચૈઃ શંકરસ્ત્રિદશેશ્વરમ્ ॥
કરિષ્યામિ વચઃ ક્ષિપ્રં તવ શક્ર ન સંશયઃ॥ ।

પુત્રમુત્પાદયિષ્યામિ સર્વદૈત્યવિનાશકમ્ ॥
યં ત્વં સેનાપતિં કૃત્વા જયં પ્રાપ્સ્યસિ સર્વદા

એવમુક્ત્વા મહાદેવો ગત્વા કૈલાસ પર્વતમ્ ॥
ગૌર્યા સમં તતશ્ચક્રે કામધર્મં યથોચિતમ્

હાવૈર્ભાવૈઃ સમોપેતં હાસ્યૈરન્યૈસ્તદાત્મિકૈઃ ॥
યાવદ્વર્ષસહસ્રાંતં દિવ્યં ચૈવ નિમેષવત્ ॥

અથ દેવગણાઃ સર્વે ભયસંત્રસ્તમાનસાઃ ॥
ચક્રુર્મંત્રં તદર્થં હિ તારકેણ પ્રપીડિતાઃ

સહસ્રં વત્સરાણાં તુ રતાસક્તસ્ય શૂલિનઃ ॥
અતિક્રાંતં ન દેવાનાં તેન કૃત્યં વિનિર્મિતમ્

તસ્માદ્ગચ્છામહે તત્ર યત્ર દેવો મહેશ્વરઃ ॥
સંતિષ્ઠતે સમં ગૌર્યા કૈલાસે વિજને સ્થિતઃ

।
તતસ્તત્રૈવ સંજગ્મુઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
ઉદ્વહન્તઃ પરામાર્તિં તારકારિસમુદ્ભવામ્

અથ કૈલાસમાસાદ્ય યાવદ્યાંતિ ભવાંતિકમ્॥
નિષિદ્ધા નંદિના તાવન્ન ગંતવ્યમતઃ પરમ્

રહસ્યે ભગવાન્સાર્ધં પાર્વત્યા સમવસ્થિતઃ ॥
અસ્માકમપિ નો ગમ્યં તસ્માત્તાવન્ન ગમ્યતામ્

તતસ્તૈર્વિબુધૈઃ સર્વૈઃ પ્રેષિતસ્તત્ર ચાનિલઃ॥
કિં કરોતિ મહાદેવઃ શીઘ્રં વિજ્ઞાયતામિતિ

અથ વાયુર્ગતસ્તત્ર યત્રાસ્તે ભગવાઞ્છિવઃ ॥
ગૌર્યા સહ રતાસક્ત આનન્દં પરમં ગતઃ

અથ પ્રચલિતે શુક્રે સ્થાનાદપ્રાપ્તયોનિકે ॥
દેવેન વીક્ષિતો વાયુર્નાતિદૂરે વ્યવસ્થિતઃ

તતો વ્રીડા સમોપેતસ્તત્ક્ષણાદેવ ચોત્થિતઃ ॥
ભાવાસક્તાં પ્રિયાં ત્યક્ત્વા મા મોત્તિષ્ઠેતિવાદિનીમ્

અબ્રવીદથ તં વાયું વિનયાવનતં સ્થિતમ્ ॥
કિમર્થં ત્વમિહાયાતઃ કચ્ચિત્ક્ષેમં દિવૌકસામ્

॥ વાયુરુવાચ ॥ ॥
એતે શક્રાદયો દેવા નંદિના વિનિવારિતાઃ ॥
તારકેણ હતોત્સાહાસ્તિષ્ઠંતિ ગિરિરોધસિ

તસ્માદેતાન્સમાભાષ્ય સમાશ્વાસ્ય ચ સાદરમ્ ॥
પ્રેષયસ્વ દ્રુતં તત્ર યત્ર તે દાનવાઃ સ્થિતાઃ

અથ તાનાહ્વયામામ તત્ક્ષણાત્ત્રિપુરાંતકઃ ॥
સંપ્રાહ ચવિષણ્ણાસ્યઃ કૃતાંજલિપુટાન્સ્થિતાન્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
યુષ્મત્કૃતે સમારંભઃ પુત્રાર્થં યો મયા કૃતઃ ॥
સ્વસ્થાનાચ્ચલિતે શુક્રે કૃતો મોઘોદ્ય વાયુના

એતદ્વીર્યં મયા ધૈર્યાત્સ્તંભિતં લિંગમધ્યગમ્ ॥
અમોઘં તિષ્ઠતે સર્વં ક્વ દધામિ નિવેદ્યતામ્

યેન સંજાયતે પુત્રો દાનવાંતકરઃ પરઃ ॥
સેનાનાથશ્ચ યુષ્માકં દુર્દ્ધરઃ સમરે પરૈઃ

એતત્કલ્પાગ્નિસંકાશં ધર્તું શક્નોતિ નાપરઃ ॥
વિના વૈશ્વાનરં તસ્માદ્દધાત્વેષ સનાતનમ્

યેન તત્ર પ્રમુઞ્ચામિ સુતાય વિજયાય ચ ॥
એતદ્વીર્યં મહાતીવ્રં દ્વાદશાર્કસમપ્રભમ્ ॥

અથ પ્રાહુઃ સુરાઃ સર્વે વહ્નિં સંશ્લાઘ્ય સાદરાઃ ॥
ત્વં ધારયાગ્ને વક્ત્રાંતે વીર્યમેતદ્ભવોદ્ભવમ્

તતઃ પ્રસારયામાસ સ્વવક્ત્રં પાવકો દ્રુતમ્॥
કુર્વઞ્છક્રસમાદેશમવિકલ્પેન ચેતસા

શંકરોઽપ્યક્ષિપત્તત્ર કામબાણપ્રપીડિતઃ ॥
ગૌરીં ભગવતીં ધ્યાયન્નાનન્દં પરમં ગતઃ

પાવકોઽપિ ભૃશં તેન કલ્પાગ્નિસદૃશેન ચ ॥
દહ્યમાનોઽક્ષિપદ્ભૂમૌ શરસ્તંબે સુવિસ્તરે

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તા ભ્રમમાણા ઇતસ્તતઃ॥
ભાર્યાસ્તત્ર મુનીનાં તાઃ ષણ્ણાં ષટ્કૃત્તિકાઃ શુભાઃ

તાસાં નિદેશયામાસ સ્વયમેવ શતક્રતુઃ ॥
એતદ્બીજં ત્રિનેત્રસ્ય પરિપાલ્યં પ્રયત્નતઃ

અત્ર સંપત્સ્યતે પુત્રો દ્વાદશાર્કસમપ્રભઃ ॥
ભવતીનામપિ પ્રાયઃ પુત્રત્વં સંપ્રયાસ્યતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગર ખંડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે કાર્તિકેયોત્પત્તિવૃત્તાંતવર્ણનંનામ સપ્તતિતમોઽધ્યાયઃ