સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.67

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો રામો ભ્રાતૃભિરન્વિતઃ ॥
ફલાનિ કન્દમૂલાનિ ગૃહીત્વાઽઽશ્રમસમ્મુખઃ

સ દૃષ્ટ્વા સ્વાશ્રમં ધ્વસ્તં પુલિન્દૈર્બહુશો વૃતમ્ ॥
લકુટાશ્મપ્રહારૈસ્તુ તાં ધેનું જર્જરીકૃતામ્

પપ્રચ્છ કિમિદં સર્વં વ્યાકુલત્વમુપાગતમ્ ॥
આશ્રમાસ્પદમાભીરૈઃ પુલિન્દૈશ્ચ સમાવૃતમ્

કેનૈષા મામિકા ધેનુઃ પ્રહારૈર્જર્જરીકૃતા ॥
તાપસ્યસ્તાપસાઃ સર્વે કસ્માદેતે રુદન્તિ ચ

ક્વ સ મેઽદ્ય પિતા વૃદ્ધો માતા ચ સુતવત્સલા ॥
ન મામદ્ય યથાપૂર્વં સ્નેહાચ્ચાયાતિ સમ્મુખી

અથ તસ્ય સમાચખ્યુર્વૃત્તાંતં સર્વતાપસાઃ ॥
યથાદૃષ્ટં સુદુઃખાર્તા સહસ્રાર્જુનચેષ્ટિતમ્

તતસ્તે ભ્રાતરઃ સર્વે વજ્રપાતોપમં વચઃ ॥
શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા ચ તં શસ્ત્રૈઃ ખંડિતં જનકં નિજમ્

માતરં ક્ષતસર્વાઙ્ગીં પ્રાણશેષાં વ્યથાન્વિતામ્॥
રુરુદુઃ શોકસન્તપ્તા મુક્ત્વા રામં મહાબલમ્

રુદિત્વાથ ચિરં કાલં વિપ્રલપ્ય મુહુર્મુહુઃ ॥
અન્ત્યેષ્ટિં ચક્રિરે તસ્ય વેદોક્તવિધિના તતઃ

અથ દાહાવસાને તે કૃત્વા ગર્તાં યથોચિતામ્॥
મુક્ત્વા રામં દદુસ્તોયં પિતુઃ પુત્રાસ્તિલાન્વિતમ્

અથાન્યૈસ્તાપસૈઃ પ્રોક્તો રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥
ન પ્રયચ્છસિ કસ્માત્ત્વં પ્રેતપિત્રે જલાંજલિમ્

અથાસૌ બહુધા પ્રો ક્તસ્તાપસૈર્જમદગ્નિજઃ ॥
પ્રહારાન્ગણયન્માતુઃ શિતશસ્ત્રવિનિર્મિતાન્

તતસ્તાનબ્રવીદ્રામો વિનિઃશ્વસ્ય મુનીશ્વરાન્ ॥
નિષેધસ્તોયદાનસ્ય શ્રૂયતાં યન્મયા કૃતઃ

અપરાધં વિના તાતઃ ક્ષત્રિયેણ હતોમમ ॥
એકવિંશતિઃ પ્રહારાણાં માતુરંગે સ્થિતા મમ

તસ્માન્નિઃક્ષત્રિયામુર્વીં યદ્યહં ન કરોમિ વૈ ॥
પ્રહારસંખ્યયા વિપ્રાસ્તન્મે સ્યાત્સર્વપાતકમ્

પિતૃમાતૃવધાજ્જાતં યત્કૃતં તેન પાપ્મના ॥
ક્ષત્રિયાપસદેનાત્ર તથાન્યદપિ કુત્સિતમ્

તતસ્તસ્યૈવ ચાન્યેષાં ક્ષત્રિયાણાં દુરાત્મનામ્ ॥
રુધિરૈઃ પૂરયિત્વેમાં ગર્તાં પિતૃજલોચિતામ્ ॥
તર્પયિષ્યામિ રક્તેન પિતરં નાહમંભસા

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શ્રુત્વા તે દારુણાં તસ્ય પ્રતિજ્ઞાં તાપસોત્તમાઃ ॥
પરં વિસ્મયમાપન્ના નોચુઃ કિંચિત્તતઃ પરમ્

અથાશૌચાંતમાસાદ્ય રામઃ ક્રોધસમન્વિતઃ ॥
તીક્ષ્ણં પરશુમાદાય માહિષ્મત્યુન્મુખં યયૌ

સર્વૈસ્તૈઃ શબરૈઃ સાર્ધં પુલિન્દૈર્મેદકૈસ્તથા ॥
બદ્ધગોધાંગુલિત્રાણૈર્વરબાણધનુર્ધરૈઃ

તથાઽર્જુનોઽપિ તં શ્રુત્વા સમાયાતં ભૃગૂત્તમમ્ ॥
સૈન્યેન મહતા યુક્તં પ્રતિજ્ઞાધારિણં તથા

તતસ્તુ સમ્મુખો દૃષ્ટો યુદ્ધાર્થં સ વિનિર્યયૌ ॥
સાર્ધં નાનાવિધૈર્યોધૈઃ સર્વૈર્દેવાસુરોપમૈઃ

અથાભવન્મહાયુદ્ધં પુલિન્દાનાં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
હૈહયાધિપતેર્યોધૈઃ સાર્ધં દેવાસુરોપમૈઃ

તતસ્તે હૈહયાઃ સર્વે શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ॥
વધ્યન્તે શબરૈઃ સંખ્યે ગર્જમાનૈર્મુહુર્મુહુઃ

બ્રહ્મહત્યાસમુત્થેન પાતકેન તતશ્ચ તે ॥
જાતા નિસ્તેજસઃ સર્વે પ્રપતંતિ ધરાતલે

ન કશ્ચિત્પૌરુષં તત્ર સંપ્રદર્શયિતું ક્ષમઃ ॥
પલાયનપરા સર્વે વધ્યન્તે નિશિતૈઃ શરૈઃ

અથ ભગ્નં બલં દૃષ્ટ્વા હૈહયાધિપતિઃ ક્રુધા ॥
સ્વચાપં વાઞ્છયામાસ સજ્યં કર્તું ત્વરાન્વિતઃ ॥
શક્નોતિ નારોપયિતું સુયત્નમપિ ચાશ્રિતઃ

તતશ્ચાકર્ષયામાસ ખઙ્ગં કોશાત્સુનિર્મલમ્ ॥
આક્રષ્ટું ન ચ શક્રોતિ વૈલક્ષ્યં પરમં ગતઃ

ગદયા નિર્જિતો રૌદ્રો રાવણો લોકરાવણઃ ॥
યયા સાપ્યપતદ્ધસ્તાત્તત્ક્ષણાત્પૃથિવીતલે

નર્મદાયાઃ પ્રવાહો યૈઃ સહસ્રાખ્યૈઃ કરૈઃ શુભૈઃ ॥
વિધૃતસ્તેન તે સર્વે બભૂવુઃ કમ્પવિહ્વલાઃ

ન શસ્ત્રં શેકુરુદ્ધર્તું દૈવયોગાત્કથંચન ॥
દિવ્યાસ્ત્રાણાં તથા સર્વે મન્ત્રા વિસ્મૃતિમાગતાઃ

એતસ્મિન્નંતરે રામઃ સંપ્રાપ્તઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ॥
તીક્ષ્ણં પરશુમુદ્યમ્ય તતસ્તં પ્રાહ નિષ્ઠુરમ્

હૈહયાધિપતે પાપ યૈઃ કરૈર્જનકો મમ ॥
ત્વયા વિનિહતસ્તાન્મે શીઘ્રં દર્શય સાંપ્રતમ્

બ્રહ્મતેજોહતઃ સોઽપિ પ્રોક્તસ્તેન સુનિષ્ઠુરમ્ ॥
નોવાચ ચોત્તરં કિંચિદાલેખ્યે લિખિતો યથા

તતો ભુજવનં તસ્ય રામઃ શસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥
મુહુર્મુહુર્વિનિર્ભર્ત્સ્ય પ્રચકર્ત શનૈઃશનૈઃ

તતશ્છિત્ત્વા શિરસ્તસ્ય કુઠારેણ ભૃગૂદ્વહઃ ॥
જગ્રાહ રુધિરં યત્નાત્પ્રહારેભ્યઃ સ્વયં દ્વિજાઃ

પૂરયિત્વા મહાકુમ્ભાઞ્છબરેભ્યો દદૌ તતઃ ॥
મ્લેચ્છેભ્યો લુબ્ધકેભ્યશ્ચ તતઃ પ્રોવાચ સાદરમ્

હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે ગર્તા મે ભ્રાતૃભિઃ કૃતા ॥
પિતૃસંતર્પણાર્થાય સલિલેન પરિપ્લુતા

પ્રક્ષિપધ્વં દ્રુતં ગત્વા તસ્યાં રક્તમિદં મહત્ ॥
પાપસ્યાસ્ય સપત્નસ્ય મમાદેશાદસંશયમ્

યેન તાતં નિજં ભક્ત્યા તર્પયિત્વા વિધાનતઃ ॥
ઋણસ્ય મુક્તિર્ભવતિ યેન મે પૈતૃકસ્યચ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશાતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સહસ્રાર્જુનવધવર્ણનંનામ સપ્તષષ્ટિતમોઽ ધ્યાયઃ