સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.61

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
શર્મિષ્ઠાતીર્થમિત્યુક્તં ત્વયા યચ્ચ મહામતે ॥
કથં જાતં મહાભાગ કિંપ્રભાવં તુ તદ્વદ

॥ સૂત ઉવાચ॥ ॥
આસીદ્રાજા વૃકોનામ સોમવંશ સમુદ્ભવઃ ॥
બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ સર્વલોકહિતે રતઃ

તસ્ય ભાર્યાઽભવત્સાધ્વી પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥
સર્વલક્ષણસંપન્ના પતિવ્રતપરાયણા ॥

અથ તસ્યાં સમુત્પન્ના પ્રાપ્તે વયસિ પશ્ચિમે ॥
કન્યકા દિવસે પ્રાપ્તે સર્વશાસ્ત્રવિગર્હિતે

તત આનીય વિપ્રાન્સ જ્યોતિર્જ્ઞાનવિચક્ષણાન્ ॥
પપ્રચ્છ કીદૃશી કન્યા મમેયં સંભવિષ્યતિ

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
યા કન્યા પ્રાપ્નુયાજ્જન્મ ચિત્રાસંસ્થે દિવાકરે ॥
ચંદ્રે વાપિ ચતુર્દશ્યાં સા ભવેદ્વિષકન્યકા

યસ્તસ્યાઃ પ્રતિગૃહ્ણાતિ પાણિં પાર્થિવસત્તમ ॥
ષણ્માસાભ્યંતરે મૃત્યું સ પ્રાપ્નોતિ નરો ધ્રુવમ્

યસ્મિન્સા જાયતે હર્મ્યે ષણ્માસાભ્યંતરે ચ તત્ ॥
કરોતિ વિભવૈર્હીનં ધનદસ્યાપ્યસંશયમ્

સેયં તવ સુતા રાજન્યથોક્તા વિષ કન્યકા ॥
પૈતૃકં શ્વાશુરીયં ચ હનિષ્યતિ ગૃહદ્વયમ્

તસ્માદિમાં પરિત્યજ્ય સુખી ભવ નરાધિપ ॥
શ્રદ્દધાસિ વચોઽસ્માકં હિત મુક્તં યદિ પ્રભો

॥ રાજોવાચ ॥ ॥
ત્યક્ષ્યામિ યદિ નામૈતાં ધારયિષ્યામિ વા ગૃહે ॥
અન્યદેહોદ્ભવં કર્મ ફલિષ્યતિ તથાપિ મે

શુભં વા યદિ વા પાપં ન તુ શક્યં પ્રરક્ષિતુમ્ ॥
તસ્માત્કર્મ પુરસ્કૃત્ય નૈવ ત્યક્ષ્યામિ કન્યકામ્

યેનયેન શરીરેણ યદ્યત્કર્મ કરોતિ યઃ ॥
તેનતેનૈવ ભૂયઃ સ પ્રાપ્નોતિ સકલં ફલમ્

યસ્યાં યસ્યામવસ્થાયાં ક્રિયતેઽત્ર શુભાશુભમ્ ॥
તસ્યાં તસ્યાં ધ્રુવં તસ્ય ફલં તદ્ભુજ્યતે નરૈઃ

ન નશ્યતિ પુરાકર્મ કૃતં સર્વેંદ્રિયૈરિહ ॥
અકૃતં જાયતે નૈવ તસ્માન્નાસ્તિ ભયં મમ

આયુઃ કર્મ ચ વિત્તં ચ વિદ્યા નિધનમેવ ચ ॥
પઞ્ચૈતાનિ હિ સૃજ્યન્તે ગર્ભસ્થસ્યૈવ દેહિનઃ

યથા વૃક્ષેષુ વલ્લીષુ કુસુમાનિ ફલાનિ ચ ॥
સ્વકાલં નાતિવર્તંતે તદ્વત્કર્મ પુરાકૃતમ્

યેનૈવ યદ્યથા પૂર્વં કૃતં કર્મ શુભાશુભમ્ ॥
સ એવ તત્તથા ભુંક્તે નિત્યં વિહિતમાત્મનઃ

યથા ધેનુસહસ્રેષુ વત્સો વિન્દતિ માતરમ્ ॥
તથૈવં કોટિમધ્યસ્થં કર્તારં કર્મ વિન્દતિ

અન્યદેહકૃતં કર્મ ન કશ્ચિત્પુરુષો ભુવિ ॥
બલેન પ્રજ્ઞયા વાપિ સમર્થઃ કર્તુમન્યથા

અન્યથા શાસ્ત્રગર્ભિણ્યા ધિયા ધીરો મહીયતે ॥
સ્વામિવત્પ્રાક્કૃતં કર્મ વિદધાતિ તદન્યથા

સ્વકૃતાન્યુપતિષ્ઠંતિ સુખદુઃખાનિ દેહિનામ્ ॥
હેતુભૂતો હિ યસ્તેષાં સોઽહંકારેણ બધ્યતે

સુશીઘ્રમભિધાવન્તં નિજં કર્માનુધાવતિ ॥
શેતે સહ શયાનેન તિષ્ઠન્તમનુતિષ્ઠતિ

યથા છાયાતપૌ નિત્યં સુસંબદ્ધૌ પરસ્પરમ્ ॥
તથા કર્મ ચ કર્તા ચ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

યેન યત્રોપભોક્તવ્યં સુખં વા દુઃખમેવ વા ॥
નરઃ સ બદ્ધો રજ્જ્વેવ બલાત્તત્રૈવ નીયતે

પ્રમાણં કર્મભૂતાનાં સુખદુઃખોપપાદને ॥
સાવધાનતયા યચ્ચ જાગ્રતાં સ્વપતામપિ

તૈલક્ષયે યથા દીપો નિર્વાણમધિગચ્છતિ ॥
કર્મક્ષયે તથા જંતુર્નિર્વાણમધિગચ્છતિ

ન મન્ત્રા ન તપો દાનં ન તીર્થં ન ચ સંયમઃ ॥
સમર્થા રક્ષિતું જંતું પીડિતં પૂર્વકર્મભિઃ

સંગત્યા જઠરે ન્યસ્તો રેતોબિન્દુરચેતનઃ ॥
ઋતુકાલે મનુષ્યેણ વૃદ્ધિં ગચ્છતિ કર્મતઃ

અન્નપાનાનિ જીર્યંતિ યત્ર ભક્ષ્યં ચ ભક્ષિતમ્ ॥
તસ્મિન્નેવોદરે ગર્ભઃ કથં નામ ન જીર્યતિ

તસ્માત્કર્મકૃતં સર્વં દેહિનામત્ર જાયતે ॥
શુભં વા યદિ વા પાપમિતિ મે નિશ્ચયઃ સદા

અરક્ષિતં તિષ્ઠતિ દૈવરક્ષિતં સુરક્ષિતં દૈવહતં વિનશ્યતિ ॥
જીવત્યનાથોઽપિ વને વિસર્જિતઃ કૃતપ્રયત્નોઽપિ ગૃહે ન જીવતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે વિષકન્યકોત્પત્તિવર્ણનંનામૈકષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ