સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.59

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે રવિઃ પૂર્વં વિદુરેણ પ્રતિષ્ઠિતમ્ ॥
શિવશ્ચ પરયા ભક્ત્યા તથા વિષ્ણુર્દ્વિજોત્તમાઃ

યસ્તાન્પૂજયતે ભક્ત્યા માનુષો ભક્તિતસ્તતઃ ॥
સ યાસ્યતિ પરં સ્થાનં યજ્ઞૈરપિ સુદુર્લભમ્

હસ્તિનાપુરસંસ્થેન વિદુરેણ પુરા દ્વિજાઃ ॥
ગાલવો મુનિશાર્દૂલઃ પૃષ્ટઃ સ્વગૃહમાગતઃ

અપુત્રસ્ય ગતિર્લોકે કીદૃક્સંજાયતે પરે ॥
એતન્મે પૃચ્છતો બ્રૂહિ કૃત્વા સદ્ભાવમુત્તમમ્

॥ ગાલવ ઉવાચ ॥ ॥
અપુત્રસ્ય ગતિર્નાસ્તિ મૃતઃ સ્વર્ગં ન ગચ્છતિ ॥
દ્વાદશાનામપિ તથા યદ્યેકોઽપિ ન વિદ્યતે

ઔરસઃ ક્ષેત્રજશ્ચૈવ ક્રયક્રીતશ્ચ પાલિતઃ ॥
પૌનર્ભવઃ પુનર્દત્તઃ કુંડો ગોલસ્તથા પરઃ ॥
કાનીનશ્ચ સહોઢશ્ચ અશ્વત્થો બ્રહ્મવૃક્ષકઃ

એતેષામપિ યદ્યેકઃ પુરુષાણાં ન જાયતે ॥
તન્નૂનં નરકે વાસઃ પુંસંજ્ઞે વૈ પ્રજાયતે

॥
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય ગાલવસ્ય મહાત્મનઃ ॥
અપુત્રત્વાત્પરં દુઃખં જગામ વિદુરસ્તદા

તપ્તસ્તં ગાલવઃ પ્રાહ મા ત્વં દુઃખપદં વ્રજ ॥
મદ્વાક્યાત્પુત્રકં વૃક્ષં વિષ્ણુસંજ્ઞં દ્રુતં કુરુ

તસ્માત્પ્રાપ્સ્યસિ નિઃશેષં ફલં પુત્રસમુદ્ભવમ્ ॥
ગત્વા પુણ્યતમે દેશે રક્તશૃંગસ્ય મૂર્ધનિ

હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે સર્વવૃદ્ધિશુભોદયે ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વિદુરસ્તત્ક્ષણાદ્યયૌ

તત્સ્થાનં ગાલવોદ્દિષ્ટં હર્ષેણ મહતાન્વિતઃ ॥
તત્રાશ્વત્થતરું સ્થાપ્ય પુત્રત્વે ચાભિષેચ્ય ચ

વૈવાહિકેન વિધિના કૃતકૃત્યો બભૂવ હ ॥
તતો બભ્રામ તત્ક્ષેત્રં તીર્થયાત્રાપરાયણઃ

કીર્તિતાનિ વિચિત્રાણિ રાજર્ષીણાં મહાત્મનામ્ ॥
શ્રુત્વા સ્થાનાનિ ગત્વા ચ દદર્શ સ્થાનદેવતાઃ॥।૪ ॥
સ દૃષ્ટ્વા કુરુવૃદ્ધસ્ય કીર્તનાનિ મહાત્મનઃ ॥
તતશ્ચક્રે મતિં તત્ર દિવ્યપ્રાસાદકર્મણિ

તતો માહેશ્વરં લિંગં વટાધસ્તાદ્વિધાય સઃ ॥
વિષ્ણું ચ સ્થાપયામાસ અશ્વત્થસ્ય તરોરધઃ

નિવેશ્ય ચ તથા દિવ્યં બ્રાહ્મણેભ્યો ન્યવેદયત્ ॥
એતદ્દેવત્રયં ક્ષેત્રે યુષ્માકં હિ મયા કૃતમ્ ॥
ભવદ્ભિઃ સકલા ચાસ્ય ચિન્તાકાર્યા સદૈવ હિ

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
વયમસ્ય કરિષ્યામો યાત્રાદ્યાઃ સકલાઃ ક્રિયાઃ

તથા વંશોદ્ભવા યે ચ પુત્રાઃ પૌત્રાસ્તથાપરે ॥
કરિષ્યંતિ ક્રિયાઃ સર્વાસ્ત્વં ગચ્છ સ્વગૃહં પ્રતિ

તતો જગામ વિદુરઃ સ્વપુરં પ્રતિ હર્ષિતઃ ॥
કૃતકૃત્યો દ્વિજાસ્તે ચ ચક્રુર્વાક્યં તદુદ્ભવમ્

માઘમાસસ્ય સપ્તમ્યાં સૂર્યવારેણ યો નરઃ ॥
પૂજયેદ્ભાસ્કરં તત્ર સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

શિવં વા સોમવારેણ શુક્લાષ્ટમ્યાં વિશેષતઃ ॥
શયને બોધને વિષ્ણું સમ્યક્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દેવાનાં તત્ત્રયં શુભમ્ ॥
પૂજનીયં વિશેષેણ નરૈઃ સ્વર્ગતિમીપ્સુભિઃ

તત્ર સિદ્ધિં ગતાઃ પૂર્વં મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥
વિદુરેશ્વરમારાધ્ય શતશોઽથ સહસ્રશઃ

તતસ્તત્સિદ્ધિદં જ્ઞાત્વા લિંગં વૈ પાકશાસનઃ ॥
પાંસુભિઃ પૂરયામાસ યથા કશ્ચિન્ન બુધ્યતે

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય વિદુરસ્તત્ર ચાગતઃ ॥
દૃષ્ટ્વા લોપગતં લિંગં દુઃખેન મહતાન્વિતઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ વાગુવાચાશરીરિણી ॥
મા ત્વં કુરુ વિષાદં હિ લિંગાર્થે વિદુરાધુના

।
યોઽયં સ દૃશ્યતે વાલો વટસ્તસ્ય તલે સ્થિતા ॥
દેવદ્રોણિઃ સુરેશેન પાંસુભિઃ પરિપૂરિતા

તતો ગજાહ્વયાત્તૂર્ણં સમાનીય ધનં બહુ ॥
શોધયામાસ તત્સ્થાનં દિવારાત્રમતન્દ્રિતઃ

તતો વિલોક્ય તાન્દેવાન્હર્ષેણ મહતાન્વિતઃ ॥
પ્રાસાદં નિર્મમે તેષાં યોગ્યં સાધ્વભિસંસ્થિતમ્ ॥

કૈલાસશિખરાકારં ભાસ્કરાર્થે મહામુનિઃ ॥
જટામધ્યગતં દૃષ્ટ્વા વટસ્ય ચ મહેશ્વરમ્

પ્રાસાદં નાકરોત્તત્ર લિંગં યાવન્ન ચાલયેત્ ॥
વાસુદેવસ્ય યોગ્યાં ચ કૃત્વા શાલાં બૃહત્તરામ્

દત્ત્વા વૃત્તિં ચ સંહૃષ્ટો બ્રાહ્મણેભ્યો નિવેદ્ય ચ ॥
જગામ સ્વાશ્રમં ભૂયો વિપ્રાનામંત્ર્ય તાંસ્તતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે વિદુરકૃતદેવપ્રાસાદવૃત્તાન્ત વર્ણનંનામૈકોનષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ