સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.54

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ચર્મમુંડા તથા દેવી તસ્મિન્સ્થાને વ્યવસ્થિતા ॥
નલેન સ્થાપિતા પૂર્વં સ્વયમેવ મહાત્મના

અભ્યર્ચયતિ તાં ભક્ત્યા યો મહાનવમી દિને ॥
સ કામાન્વાંછિતાઁલ્લબ્ધ્વા પદં પ્રાપ્નોતિ શાશ્વતમ્

વીરસેનસુતઃ પૂર્વં નલોનામ મહીપતિઃ ॥
આસીત્સર્વગુણોપેતઃ સર્વ શત્રુક્ષયાવહઃ

ભાર્યા તસ્યાભવત્સાધ્વી પ્રાણેભ્યોપિ ગરીયસી ॥
દમયંતીતિ વિખ્યાતા વિદર્ભાધિપતેઃ સુતા

અથાસૌ કલિનાવિષ્ટો દ્યૂતં ચક્રે મહીપતિઃ ॥
પુષ્કરેણ સમં વિપ્રા દાયાદેન દિવાનિશમ્

તતઃ સ વ્યસનાસક્તો વાર્યમાણોઽપિ સજ્જનૈઃ ॥
હારયામાસ સપ્તાંગં રાજ્યં મુક્ત્વા ચ તાં પ્રિયામ્

અથ તાં સ સમાદાય પ્રવિષ્ટો ગહનં વનમ્ ॥
નિર્જલં લજ્જયાવિષ્ટો દુઃખવ્યાકુલિતેંદ્રિયઃ

તતઃ સ ચિંતયામાસ યદ્યેષા ભીમમંદિરે ॥
યાતિ તન્મુચ્યતે કષ્ટાદ્વનવાસસમુદ્ભવાત્

ન મયા તત્ર ગંતવ્યં કથંચિદપિ માનિના ॥
તસ્માદેનાં પરિત્યજ્ય રાત્રૌ ગચ્છામિ દૂરતઃ

યેન ત્યક્તા મયા સાધ્વી કુણ્ડિનં યાતિ તત્પુરમ્ ॥
સ એવં નિશ્ચયં કૃત્વા સુખસુપ્તાં વિહાય તામ્ ॥
પ્રજગામ વનં ઘોરં વન્યશ્વાપદસંકુલમ્

પ્રત્યૂષે ચાપિ સોત્થાય યાવત્પશ્યતિ ભાભિની ॥
તાવત્પશ્યતિશૂન્યં સ્વં પાર્શ્વં યત્ર નલઃ સ્થિતઃ

તતો વિલપ્ય દુઃખાર્તા કરુણં તત્ર કાનને ॥
જગામ માર્ગમાશ્રિત્થ પિતુર્હર્મ્યં શનૈઃશનૈઃ

નલોઽપિ ચ વને તસ્મિન્ભ્રમમાણો મહીપતિઃ ॥
એકાકી વૃક્ષકુંજાનિ સેવયામાસ સર્વદા

તતસ્તદ્વનમુત્સૃજ્ય જગામાન્યન્મહાવનમ્ ॥
નાનાવૃક્ષગણૈર્યુક્તં બહુશ્વાપદસંકુલમ્

એવં સ પૃથિવીપાલો ભ્રમમાણોવનાદ્વનમ્ ॥
હાટકેશ્વરજં ક્ષેત્રમાસસાદ તતઃ પરમ્

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તં તન્મહાનવમીદિનમ્ ॥
વિશેષાદ્યત્ર ભૂપાલાઃ પૂજયન્તિ સુરેશ્વરીમ્

તતઃ સ મૃન્મયીં કૃત્વા ચર્મમુણ્ડધરાં નૃપઃ ॥
વિભવાભાવતઃ પશ્ચાત્ફલમૂલૈરતર્પયત્

તતસ્તસ્યાઃ સ્તુતિં કૃત્વા પુરઃ સ્થિત્વા કૃતાંજલિઃ ॥
શ્રદ્ધયા પરયા યુક્તો નિષધાધિપતિઃ સ્વયમ્

જય સર્વગતે દેવિ ચર્મમુણ્ડધરે વરે ॥
જય દૈત્યકુલોચ્છેદદક્ષે દક્ષાત્મજે શુભે

કાલરાત્રિ જયાચિન્ત્યે નવમ્યષ્ટમિવલ્લભે ॥
ત્રિનેત્રે ત્ર્યંબકાભીષ્ટે જય દેવિ સુરાર્ચિતે॥

ભીમરૂપે સુરૂપે ચ મહાવિદ્યે મહાબલે ॥
મહોદયે મહાકાયે જયદેવિ મહાવ્રતે

નિત્યરૂપે જગદ્ધાત્રિ સુરામાંસવસાપ્રિયે ॥
વિકરાલિ મહાકાલિ જય પ્રેતજનાનુગે

શવયાનરતે રમ્યે ભુજંગાભરણાન્વિતે ॥
પાશહસ્તે મહાહસ્તે રુધિરૌઘકૃતાસ્પદે

ફેત્કારા રવશોભિષ્ઠે ગીતવાદ્યવિરાજિતે ॥
જયાનાદ્યે જય ધ્યેયે ભર્ગદેહાર્ધસંશ્રયે

ત્વં રતિસ્ત્વં ધૃતિસ્તુષ્ટિસ્ત્વં ગૌરી ત્વં સુરેશ્વરી ॥
ત્વં લક્ષ્મીસ્ત્વં ચ સાવિત્રી ગાયત્રી ત્વમસંશયમ્

યત્કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ સ્ત્રીરૂપં દેવિ દૃશ્યતે ॥
તત્સર્વં ત્વન્મયં નાત્ર વિકલ્પોઽસ્તિ મમ ક્વચિત્

યેન સત્યેન તેન ત્વમત્રાવાસં દ્રુતં કુરુ ॥
સાન્નિધ્યં ભક્તિતસ્તુષ્ટા સુરાસુરનમસ્કૃતે

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સ્તુતા ચ સા દેવી નલેન પૃથિવીભુજા ॥
પ્રોવાચ દર્શનં ગત્વા તં નૃપં ભક્તવત્સલા

॥ શ્રીદેવ્યુવાચ ॥ ॥
પરિતુષ્ટાઽસ્મિ તે વત્સ સ્તોત્રેણાનેન સાંપ્રતમ્ ॥
તસ્માદ્ગૃહાણ મત્તસ્ત્વં વરં મનસિ સંસ્થિતમ્

॥ નલ ઉવાચ ॥ ॥
દમયન્તીતિ મે ભાર્યા પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥
સા મયા નિર્જને મુક્તા
વને વ્યાલગણાન્વિતે

અખણ્ડશીલાં નિર્દોષાં યથાહં ત્વત્પ્રસાદતઃ ॥
લભે ભૂયોઽપિ તાં દેવિ તથાત્ર કુરુ સત્વરમ્

સ્તોત્રેણાનેન યો દેવિ સ્તુતિં કુર્યાત્પુરસ્તવ ॥
તત્રૈવ દિવસે તસ્મૈ ત્વયા દેયં મનોગતમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય જગામાદર્શનં તતઃ ॥
સોઽપિ પાર્થિવશાર્દૂલો લેભે સર્વં તયોદિતમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે નલનિર્મિતચર્મમુણ્ડામાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુષ્પઞ્ચાશત્તમોઽધ્યાયઃ