સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.5

સૂત ઉવાચ।
તચ્છ્રુત્વા બ્રહ્મણો વાક્યં વિશ્વામિત્રો રુષાન્વિતઃ।
પિતામહમુવાચેદં પશ્ય મે તપસો બલમ્

યાજયિત્વા ત્રિશંકું તં વિધિવદ્દક્ષિણાવતા।
યજ્ઞેનાત્રા(?) નયિષ્યામિ પશ્યતસ્તે પિતામહ

એવમુક્ત્વા દ્રુતં ગત્વા વિશ્વામિત્રો ધરાતલમ્।
ચકાર યાજને યત્નં ત્રિશંકોઃ સુમહાત્મનઃ

દદૌ દીક્ષાં સમાહૂય બ્રાહ્મણાન્વેદપારગાન્।
યત્રકર્મોચિતે કાલે તસ્મિન્નેવ વને શુભે

બભૂવ સ સ્વયં ધીમાનધ્વર્યુર્યજ્ઞકર્મણિ।
તસ્મિન્હોતા ચ શાંડિલ્યો બ્રહ્મા ગૌતમ એવ ચ

આગ્નીધ્રશ્ચ્યવનો નામ મૈત્રાવરુણઃ કાર્મિકઃ।
ઉદ્ગાતા યાજ્ઞવલ્ક્યશ્ચ પ્રતિહર્તા ચ જૈમિનિઃ

પ્રસ્તોતા શંકુવર્ણશ્ચ તથોન્નેતા ચ ગાલવઃ।
પુલસ્ત્યો બ્રાહ્મણાચ્છંસી હોતા ગર્ગો મુનીશ્વરઃ

નેષ્ટા ચૈવ તથાત્રિસ્તુ અચ્છાવાકો ભૃગુઃ સ્વયમ્।
તાન્સર્વાનૃત્વિજશ્ચક્રે ત્રિશંકુઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

વાસોભિર્મુકુટૈશ્ચૈવ કેયૂરૈઃ સમલંકૃતાન્।
કૃત્વા કેશપરિત્યાગં દધત્કૃષ્ણાજિનં તથા

ઐણશૃઙ્ગસમાયુક્તઃ પયોવ્રતપરાયણઃ।
દીર્ઘસત્રાય તાન્સર્વાન્યોજયામાસ વૈ તતઃ

એવં તસ્મિન્પ્રવૃત્તે ચ દીર્ઘસત્રે યથોચિતે।
આજગ્મુર્બ્રાહ્મણા દિવ્યા વેદવેદાંગપારગાઃ

તથાન્યે તાર્કિકાશ્ચૈવ ગૃહસ્થાઃ કૌતુકાન્વિતાઃ।
દીનાંધકૃપણાશ્ચૈવ યે ચાન્યે નટનર્તકાઃ

દીયતાં દીયતામાશુ એતેષામેતદેવ હિ।
ભુજ્યતાંભુજ્યતાં લોકાઃ પ્રસાદઃ ક્રિયતામિતિ

ઇત્યેષ નિનદસ્તત્ર શ્રૂયતે સતતં મહાન્।
યજ્ઞવાટે સદા તસ્મિન્નાન્યશ્ચૈવ કદાચન

તત્ર સસ્યમયાઃ શૈલા દૃશ્યંતે પરિકલ્પિતાઃ।
સુવર્ણસ્ય ચ રૂપ્યસ્ય રત્નાનાં ચ વિશેષતઃ

દાનાર્થં બ્રાહ્મણેંદ્રાણામસંખ્યાશ્ચાપિ ધેનવઃ।
તથૈવ વાજિનો દાંતા મદોન્મત્તા મહાગજાઃ

સમંતાત્કલ્પિતાસ્તત્ર દૃશ્યંતે પર્વતોપમાઃ।
વર્તમાને મહાયજ્ઞે તસ્મિન્નેવ સુવિસ્તરે

આહૂતા યજ્ઞભાગાય નાભિગચ્છંતિ દેવતાઃ।
કેવલં વહ્નિવક્ત્રેણ તસ્ય ગૃહ્ણંતિ તદ્ધવિઃ

એવં દ્વાદશવર્ષાણિ યજતસ્તસ્ય ભૂપતેઃ।
વ્યતીતાનિ ન સંપ્રાપ્તમભીષ્ટં મનસઃ ફલમ્

તતશ્ચાવભૃથસ્નાનં કૃત્વા સત્રસમાપ્તિજમ્।
ઋત્વિજસ્તર્પયિત્વા તાન્દક્ષિણાભિર્યથાર્હતઃ

વિસસર્જ સમસ્તાંશ્ચ તથાન્યાનપિ સંગતાન્।
સંબંધિનો વયસ્યાંશ્ચ ત્રિશંકુર્મુનિસત્તમાઃ

તતઃ પ્રોવાચ વિનતો વિશ્વામિત્રં મુનીશ્વરમ્।
સ ભૂપો વ્રીડયા યુક્તઃ પ્રણિપાતપુરઃ સરમ્

ત્વત્પ્રસાદાન્મયા પ્રાપ્તં દીર્ઘસત્રસમુદ્ભવમ્।
પરિપૂર્ણફલં બ્રહ્મન્દુર્લભં સર્વમાનવૈઃ

તથા જાતિઃ પુનર્લબ્ધા ભૂયો નષ્ટાપિ સન્મુને।
ત્વત્પ્રસાદેન વિપ્રર્ષે ચંડાલત્વં પ્રણાશિતમ્

પરં મે દુઃખમેવૈકં હૃદિ શલ્યમિવાર્પિતમ્।
અનેનૈવ શરીરેણ યન્ન પ્રાપ્તં ત્રિવિષ્ટપમ્

ઉપહાસં કરિષ્યંતિ વસિષ્ઠસ્ય સુતા મુને।
અદ્ય વ્યર્થ શ્રમં શ્રુત્વા મામપ્રાપ્તં ત્રિવિષ્ટપમ્

તથા તદ્વચનં સત્યં વસિષ્ઠસ્ય વ્યવસ્થિતમ્।
યત્તેનોક્તં ન યજ્ઞેન સદેહૈર્ગમ્યતે દિવિ

સોઽહં તપઃ કરિષ્યામિ સાંપ્રતં વનમાશ્રિતઃ।
ન કરિષ્યામિ ભૂયોઽપિ રાજ્યં પુત્રનિવેદિતમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ત્રિશંકૂપાખ્યાને વિશ્વામિત્રેણ ત્રિશંકોઃ સશરીરસ્વર્ગારોહણાય દ્વાદશવાર્ષિકયજ્ઞકરણંનામ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ