સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.41

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તસ્યૈવોત્તરદિગ્ભાગે દેવસ્ય જલશાયિનઃ ॥
સ્થાનમસ્તિ સુવિખ્યાતં સર્વપાતકનાશનમ્

યસ્તત્પૂજયતે ભક્ત્યા શયને બોધને હરેઃ ॥
ઉપવાસપરો ભૂત્વા સ ગચ્છેદ્વૈષ્ણવં પદમ્

અશૂન્યશયનાનામ દ્વિતીયા દયિતા તિથિઃ ॥
સદૈવ દેવદેવસ્ય કૃષ્ણા સુપ્તસ્ય યા ભવેત્

તસ્યાં યઃ પૂજયેત્તત્ર તં દેવં જલશાયિનમ્॥
શાસ્ત્રોક્તેન વિધાનેન સ ગચ્છતિ હરેઃ પદમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
જલશાયી કથં તત્ર સંપ્રાપ્તઃ સૂતનન્દન ॥
પૂજ્યતે વિધિના કેન તત્સર્વં વિસ્તરાદ્વદ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પુરાસીદ્બાષ્કલિર્નામ દાનવેન્દ્રો મહાબલઃ ॥
અજેયઃ સર્વદેવાનાં ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્

અથાસૌ ભૂતલં સર્વં વશીકૃત્વા મહાબલઃ ॥
તતો દૈત્યગણૈઃ સાર્દ્ધં જગામ ત્રિદશાલયમ્

તત્રાભવન્મહાયુદ્ધં દેવાસુરવિનાશકમ્ ॥
દેવાનાં દાનવાનાં ચ ક્રુદ્ધાનામિતરેતરમ્

વર્ષાણામયુતં તાવદહન્યહનિ દારુણમ્ ॥
તત્રાસૃક્કર્દમો જાતઃ પર્વતશ્ચાસ્થિ સંભવઃ

તતો વર્ષસહસ્રાંતે દશમે સમુપસ્થિતે ॥
જિતસ્તેન સહસ્રાક્ષઃ સસૈન્યઃ સપરિગ્રહઃ

તતઃ સ્વર્ગં પરિત્યજ્ય સર્વદેવગણૈઃ સહ ॥
જગામ શરણં વિષ્ણોઃ શ્વેતદ્વીપં પ્રતિશ્રયમ્

યત્રાસ્તે ભગવાન્વિષ્ણુર્યોગનિદ્રાવશંગતઃ ॥
શયાનઃ શેષપર્યંકે લક્ષ્મ્યા સંવાહિતાંઘ્રિયુક્

તતો વેદોદ્ભવૈઃ સૂક્તૈઃ સ્તુતિં ચક્રુઃ સમંતતઃ ॥
તસ્ય દેવસ્ય સદ્ભક્તાઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ

અથોત્થાય જગન્નાથઃ પ્રોવાચ બલસૂદનમ્ ॥
કચ્ચિત્ક્ષેમં સહસ્રાક્ષ સાંપ્રતં ભુવનત્રયે ॥
યત્ત્વં દેવગણૈઃ સાર્દ્ધં સ્વયમેવ ઇહાગતઃ

॥ શક્ર ઉવાચ ॥ ॥
બાષ્કલિર્નામ દેત્યેન્દ્રો હરલબ્ધવરો બલી ॥
અજેયઃ સંગરે દેવૈસ્તેનાહં વિજિતો રણે

સંસ્થિતિશ્ચ કૃતા સ્વર્ગે સાંપ્રતં મધુ સૂદન ॥
તેનૈષ શરણં પ્રાપ્તો દેવૈઃ સાર્દ્ધં સુરોત્તમ

હિરણ્યાક્ષભયાદ્દેવા હિરણ્યકશિપોઃ પુરા ॥
ત્વયા ત્રાતા વયં સર્વે તથાન્યેષાં દુરાત્મનામ્ ॥।૭॥
તસ્માદસ્માદપિ ત્રાહિ દાનવાદ્બલવત્તરાત્ ॥
બાષ્કલેર્નાસ્તિ દેવેશ ત્વાં મુક્ત્વાન્યા પરા ગતિઃ ॥।૮॥
॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
અહં તં નિગ્રહીષ્યામિ સંપ્રાપ્તે સમયે સ્વયમ્॥
તસ્માત્ત્વં સમયંયાવત્કુરુ શક્ર તપો મહત્

યેન તે જાયતે શક્તિસ્તપોવીર્યેણ વાસવ ॥
વધાય તસ્ય દૈત્યસ્ય બલયુક્તસ્ય બાષ્કલેઃ

॥ શક્ર ઉવાચ ॥ ॥
કસ્મિન્ક્ષેત્રે જગન્નાથ કરોમિ સુમહત્તપઃ ॥
તસ્ય દૈત્યસ્ય નાશાર્થં તદ સ્માકં પ્રકીર્તય

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્વિષ્ણુઃ પ્રોવાચાથ પુરંદરમ્ ॥
ચિરં મનસિ નિશ્ચિત્ય ક્ષેત્રાણ્યાયતનાનિ ચ

ચમત્કારપુરં ક્ષેત્રં શક્ર સિદ્ધિપ્રદાયકમ્ ॥
તસ્માત્તત્ર દ્રુતં ગત્વા તદ્વધાર્થં તપઃ કુરુ

॥ શક્ર ઉવાચ ॥ ॥
ન વયં ભવતા હીના યાસ્યામોઽન્યત્ર કેશવ ॥
બાષ્કલેર્દાનવેન્દ્રસ્ય ભયાદ્ભીતાઃ કથંચન

તસ્માદાગચ્છ તત્ર ત્વં સ્વયમેવ સુરેશ્વર ॥
ત્વયા સંરક્ષિતો યેન કરોમિ સુમહત્તપઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ સ ભગવાન્વિષ્ણુસ્તથેત્યુક્ત્વા સુરૈઃ સહ ॥
ચમત્કારપુરં ક્ષેત્રમાજગામ સહ શ્રિયા ॥

અથ દેવગણાઃ સર્વે તત્ર ગત્વા તદાઽઽશ્રમાન્ ॥
ચક્રુઃ પૃથક્પૃથગ્ઘૃષ્ટાસ્તપોઽર્થં કૃતનિશ્ચયાઃ

વાસુદેવોઽપિ સંસ્મૃત્ય ક્ષીરોદં તત્ર સાગરમ્ ॥
આનિનાયાશુ વિસ્તીર્ણં હ્રદે તસ્મિન્પુરાતને

ચકાર શયનં તત્ર શ્વેતદ્વીપે યથા પુરા ॥
સ્તૂયમાનઃ સુરૈઃ સર્વૈઃ સમંતાદ્વિનયાન્વિતૈઃ

અથાષાઢસ્ય સંપ્રાપ્તે દ્વિતીયાદિવસે શુભે ॥
કૃષ્ણપક્ષે સહસ્રાક્ષં સ્વયમેવ બૃહસ્પતિઃ ॥
પ્રોવાચ વચનં શ્લક્ષ્ણં બાષ્પવ્યાકુલ લોચનમ્

॥ બૃહસ્પતિરુવાચ ॥ ॥
અશૂન્યશયનાનામ દ્વિતીયાદ્ય પુરંદર ॥
અતીવ દયિતા વિષ્ણોઃ પ્રસુપ્તસ્ય જલાશયે

અસ્યાં સંપૂજિતો વિષ્ણુર્યાવન્માસચતુષ્ટયમ્ ॥
દદાતિ સકલાન્કામાન્ધ્યાતશ્ચેતસિ સર્વદા ॥
શાસ્ત્રોક્તવિધિના સમ્યગ્વ્રતસ્થો જલશાયિનમ્

એવં સ ચતુરો માસાન્દ્વિતીયાદિવસે હરિમ્ ॥
પૂજયિત્વા સહસ્રાક્ષસ્તેજસા સહિતોઽભવત્

તં દૃષ્ટ્વા તેજસા યુક્તં પરિતુષ્ટો જનાર્દનઃ ॥
પ્રોવાચ શક્ર ગચ્છાદ્ય વધાર્થં તસ્ય બાષ્કલેઃ ॥
સર્વૈર્દેવગણૈઃ સાર્ધં વિજયસ્તે ભવિષ્યતિ

॥ શક્ર ઉવાચ ॥ ॥
બિભેમિ તસ્ય દેવાહં દાનવેન્દ્રસ્ય દુર્મતેઃ ॥
ત્વયા વિના ન ગચ્છામિ સાર્ધં સર્વૈઃ સુરૈરપિ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
ત્વયા સહ સહસ્રાક્ષ ચક્રમેતત્સુદર્શનમ્ ॥
ગમિષ્યતિ વધાર્થાય મદીયં સુરવિદ્વિષામ્

એવમુક્ત્વા હરિશ્ચક્રં પ્રમુમોચ સુદર્શનમ્ ॥
વધાર્થં દાનવેન્દ્રાણાં શક્રેણ સહિતં તદા

શક્રોઽપિ સહિતસ્તેન ગત્વા ચક્રેણ કૃત્સ્નશઃ ॥
સર્વાનુત્સાદયામાસ દાનવાન્રણમૂર્ધનિ

સ ચાપિ બાષ્કલિસ્તેન ચ્છિન્નશ્ચક્રેણ કૃત્સ્નશઃ ॥
પપાત ધરણીપૃષ્ઠે વજ્રાહત ઇવાચલઃ

તથાન્યે બહવઃ શૂરા દાનવા બલદર્પિતાઃ ॥
હત્વા સુદર્શનં ચક્રં ભૂયઃ પ્રાપ્તં હરેઃ કરમ્

તેઽપિ શક્રાદયો દેવાઃ પ્રહૃષ્ટા ગતસંશયાઃ ॥
ભૂયો વિષ્ણું સમેત્યાથ પ્રોચુર્નત્વા તતઃ પરમ્ ॥ ૪૧
પ્રભાવાત્તવ દેવેશ હતાઃ સર્વેઽમરારયઃ ॥
પ્રાપ્તં ત્રૈલોક્યરાજ્યં ચ ભૂયો નિહતકંટકમ્

તસ્માત્કીર્તય યત્કૃત્યં તચ્ચ શ્રેયસ્કરં મમ ॥
સદા સ્યાત્પુંડરીકાક્ષ તથા શત્રુભયાવહમ્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
મયાત્રૈવ સદા સ્થેયં રૂપેણાનેન વાસવ ॥
સર્વલોકહિતાર્થાય હ્રદે પુણ્ય જલાશ્રયે

ત્વયા તસ્માત્સમાગમ્ય ચાતુર્માસ્યં શચીપતે ॥
પ્રયત્નેન પ્રકર્તવ્યમશૂન્યશયનં વ્રતમ્

ન ભવંતિ સહસ્રાક્ષ યેન તે પરિ પંથિનઃ ॥
તથાભીષ્ટફલાવાપ્તિર્મત્પ્રસાદાદસંશયમ્

અન્યોઽપિ યો નરો ભક્ત્યા પૂજયિષ્યતિ મામિહ ॥
સંપ્રાપ્સ્યતિ સ તાઁલ્લોકાન્દુર્લભાંસ્ત્રિ દશૈરપિ

તસ્માદ્ગચ્છ સહસ્રાક્ષ કુરુ રાજ્યં ત્રિવિષ્ટપે ॥
ભૂયોઽપ્યત્રૈવ દેવેશ દ્રષ્ટવ્યોઽસ્મિ ન સંશયઃ ॥
કાર્યકાલે સમાયાતે શ્વેતદ્વીપે યથા તથા

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તતઃ પ્રણમ્ય તં દૃષ્ટ્વા પ્રજગામ શતક્રતુઃ ॥
વાસુદેવોઽપિ તત્રૈવ સ્થિતો લોકહિતાય ચ

એવં તત્ર દ્વિજશ્રેષ્ઠા જલશાયી જનાર્દનઃ ॥
સર્વલોકહિતાર્થાય સંસ્થિતઃ પરમેશ્વરઃ

યસ્તં પૂજયતે ભક્ત્યા શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

તથા દેવગણૈઃ સર્વૈર્દ્વારકા તત્ર સા કૃતા ॥
સંપૂજ્ય તુ નરા યાંતિ ચાતુર્માસ્યે ત્રિવિષ્ટપમ્

શેષકાલેઽપિ ચિત્તસ્થાન્કામાન્મર્ત્યઃ સમાપ્નુયાત્ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૂજ્યા સા દ્વારકા નરૈઃ ॥
સર્વેષ્વપિ હિ કાલેષુ ચાતુમાસ્યે વિશેષતઃ

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં સર્વપાતકનાશનમ્ ॥
આખ્યાનં દેવદેવસ્ય સુપુણ્યં જલશાયિનઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખંડે શ્રીહાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જલશાય્યુત્પત્તિવર્ણનંનામૈકચત્વારિંશત્તમોઽધ્યાયઃ