સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.37

॥ સૂત ઉવાચ ॥
અથાપશ્યત્સ વિપ્રાણાં વૃન્દં વૃન્દારકોપમમ્॥
સંનિવિષ્ટં ધરાપૃષ્ઠે લીલાભાજિ દ્વિજોત્તમાઃ॥॥।
એકે વેદવિદસ્તત્ર વેદવ્યાખ્યાનતત્પરાઃ॥
પરસ્પરં સુસંક્રુદ્ધા વિવદંતિ જિગીષવઃ

યજ્ઞવિદ્યાવિદોઽન્યેઽપિ યજ્ઞાખ્યાનપરાયણાઃ ॥
તત્ર વિપ્રાઃ પ્રદૃશ્યંતે શતશો બ્રહ્મવાદિનઃ

અન્યે બ્રાહ્મણશાર્દૂલા વેદાંગેષુ વિચક્ષણાઃ ॥
પ્રવદંતિ ચ સંદેહાન્વૃન્દાનામગ્રતઃ સ્થિતાઃ

વેદાભ્યાસપરાશ્ચાન્યે તારનાદેન સર્વશઃ ॥
નાદયંતો દિશાં ચક્રં તત્ર સમ્યગ્દ્વિજોત્તમાઃ

અન્યે કૌતૂહલાવિષ્ટાઃ સંચરાન્વિષમાન્મિથઃ ॥
પપ્રચ્છુર્જહસુશ્ચાન્યે જ્ઞાત્વા માર્ગપ્રવર્તિનમ્

સ્મૃતિવાદપરાશ્ચાન્યે તથાન્યે શ્રુતિપાઠકાઃ ॥
સંદેહાન્સ્મૃતિજાનન્યે પૃચ્છંતિ ચ પરસ્પરમ્

કીર્તયંતિ તથા ચાન્યે પુરાણં બ્રાહ્મણોત્તમાઃ ॥
વૃદ્ધાનાં પુરતસ્તત્ર સભામધ્યે વ્યવસ્થિતાઃ

અથ તાન્સ મુનિર્દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મણાન્સંશિતવ્રતાન્ ॥
અભિવાદ્ય તતઃ પ્રાહ સાદરં વિનયાન્વિતઃ

મમ બુદ્ધિઃ સમુત્પન્ના શમ્ભોરાયતનં પ્રતિ ॥
કર્તું બ્રાહ્મણશાર્દૂલાસ્તસ્માત્સ્થાનં પ્રદર્શ્યતામ્

તવાહં દેવદેવસ્ય શમ્ભોઃ પ્રાસાદમુત્તમમ્ ॥
વિધાયારાધયિષ્યામિ તમેવ વૃષભધ્વજમ્

સ એવં જલ્પમાનોઽપિ મુહુર્મુહુરતંદ્રિતઃ ॥
ન તેષામુત્તરં લેભે શુભં વા યદિ વાશુભમ્

તતઃ કોપપરીતાત્મા સમુનિસ્તાન્દ્વિજોત્તમાન્ ॥
શશાપ તારશબ્દેન યથા શૃણ્વંતિ કૃત્સ્નશઃ

॥ દુર્વાસા ઉવાચ ॥ ॥
વિદ્યામદો ધનમદસ્તૃતીયોઽભિજનોદ્ભવઃ ॥
એતે મદાવલિપ્તાનામેત એવ સતાં દમાઃ

તત્ર યેઽપિ હિ યુષ્માકં મદા એવ વ્યવસ્થિતાઃ ॥
યતસ્તતોઽન્વયેઽપ્યેવં ભવિષ્યતિ મદાન્વિતાઃ

સદા સૌહૃદનિર્મુક્તાઃ પિતરોઽપિ સુતૈઃ સહ ॥
ભવિષ્યંતિ પુરે હ્યસ્મિન્કિં પુનર્બાંધવાદયઃ

એવમુક્ત્વા સ વિપ્રેન્દ્રો નિવૃત્તસ્તદનન્તરમ્ ॥
અપમાનં પરં પ્રાપ્ય બ્રાહ્મણાનાં દ્વિજોત્તમાઃ

અથ તન્મધ્યગો વિપ્ર આસીદ્વૃદ્ધતમઃ સુધીઃ ॥
સુશીલ ઇતિ વિખ્યાતો વેદવેદાંગપારગઃ

સ દૃષ્ટ્વા તં મુનિં ક્રુદ્ધં ગચ્છંતમપમાનિતમ્ ॥
સત્વરં પ્રયયૌ પૃષ્ઠે તિષ્ઠ તિષ્ઠેતિ ચ બ્રુવન્

અથાસાદ્ય ગતં દૂરં પ્રણિપત્ય મુનિં ચ સઃ ॥
પ્રોવાચ ક્ષમ્યતાં વિપ્ર વિપ્રાણાં વચનાન્મમ

એતૈઃ સ્વાધ્યાયસંપન્નૈર્ન શ્રુતં વચનં તવ ॥
નોત્તરં તેન સંદત્તં સત્યમેતદ્બ્રવીમ્યહમ્

તસ્માદ્ભૂમિર્મયા દત્તા શંભુહર્મ્યકૃતે તવ ॥
અસ્મિન્સ્થાને દ્વિજશ્રેષ્ઠ પ્રાસાદં કર્તુમર્હસિ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા દુર્વાસા હર્ષસંયુતઃ ॥
ક્ષિતિદાનોદ્ભવાં ચક્રે સ્વસ્તિ બ્રાહ્મણસત્તમાઃ ॥
પ્રાસાદં નિર્મમે પશ્ચાત્તસ્ય વાક્યે વ્યવસ્થિતઃ

અથ તે બ્રાહ્મણા જ્ઞાત્વા સુશીલેન વસુન્ધરા ॥
દેવતાયતનાર્થાય દત્તા તસ્મૈ તપસ્વિને

સર્વે કોપસમાયુક્તાઃ સુશીલં પ્રતિ તે દ્વિજાઃ

તતઃ પ્રોચુઃ સમાસાદ્ય યેન શપ્તા દુરાત્મના ॥
વયં તસ્મૈ ત્વયા દત્તા પ્રાસાદાર્થં વસુન્ધરા

તસ્માત્ત્વમપિ ચાસ્માકં બાહ્ય એવ ભવિષ્યસિ ॥
સુશીલોઽપિ હિ દુઃશીલો નામ્ના સંકીર્ત્યસે બુધૈઃ

એષોઽપિ તાપસો દુષ્ટો યઃ કરોતિ શિવાલયમ્ ॥।
નૈવ તસ્ય ભવેત્સિદ્ધિશ્ચાપિ વર્ષશતૈરપિ

તથા કીર્તિકૃતાં લોકે કીર્તનં ક્રિયતે નરૈઃ ॥
તતઃ સંપશ્યતાં ચાસ્ય કીર્તિર્નાસ્ય તુ દુર્મતેઃ ॥

એષ દુઃશીલસંજ્ઞો વૈ તવ નામ્ના ભવિષ્યતિ ॥
પ્રાસાદો નામમાત્રેણ ન સંપૂર્ણઃ કદાચન

યસ્માત્સૌહૃદનિર્મુક્તાઃ કૃતાસ્તેન વયં દ્વિજાઃ ॥
મદૈસ્ત્રિભિઃ સમાયુક્તાઃ સર્વાન્વયસમન્વિતાઃ

તસ્માદેષોઽપિ પાપાત્મા ભવિષ્યતિ સ કોપભાક્ ॥
તપ્તં તપ્તં તપો યેન સંપ્રયાસ્યતિ સંક્ષયમ્

એવમુક્ત્વાથ તે વિપ્રાઃ કોપસંરક્તલોચનાઃ ॥
દુઃશીલં સંપરિત્યજ્ય પ્રવિષ્ટાઃ સ્વપુરે તતઃ

દુઃશીલોઽપિ બહિશ્ચક્રે ગૃહં તસ્ય પુરસ્ય ચ ॥
દેવશર્મા યથાપૂર્વં સંત્યક્તઃ પુરવાસિભિઃ

તસ્યાન્વયેઽપિ યે જાતાસ્તે બાહ્યાઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥
બાહ્યાઃ ક્રિયાસુ સર્વાસુ સર્વેષાં પુરવાસિનામ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં તેષુ દ્વિજેંદ્રેષુ શાપં દત્ત્વા ગતેષુ ચ ॥
દુર્વાસાઃ પ્રાહ દુઃશીલં કોપસંરક્તલો ચનઃ

મમ સિદ્ધિં ગતા મંત્રાઃ સમર્થાઃ શત્રુસંક્ષયે ॥
આથર્વણાસ્તથા ચાન્યે વેદત્રયસમુદ્ભવાઃ

તસ્માદેતત્પુરં કૃત્સ્નં પશુપક્ષિ સમન્વિતમ્ ॥
નાશમદ્ય નયિષ્યામિ યથા શત્રોર્હિ દુષ્ટકઃ

॥ દુઃશીલ ઉવાચ ॥ ॥
નૈતદ્યુક્તં નરશ્રેષ્ઠ તવ કર્તું કથંચન ॥।
બ્રાહ્મણાનાં કૃતે કર્મ બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષતઃ

નિઘ્નંતો વા શપંતો વા વદંતો વાપિ નિષ્ઠુરમ્ ॥
પૂજનીયાઃ સદા વિપ્રા દિવ્યાઁલ્લોકાનભીપ્સુભિઃ

બ્રાહ્મણૈર્નિર્જિતૈર્મેને ય આત્માનં જયાન્વિતમ્ ॥
તામિસ્રાદિષુ ઘોરેષુ નરકેષુ સ પચ્યતે

આત્મનશ્ચ પરાભૂતિં તસ્માદ્વિપ્રાત્સહેત વૈ ॥
ય ઇચ્છેદ્વસતિં સ્વર્ગે શાશ્વતીં દ્વિજસત્તમ

એતેષાં બ્રાહ્મણેંદ્રાણાં ક્ષેત્રે સિદ્ધિં સમાગતાઃ ॥
મંત્રાસ્તે તત્કથં નાશં ત્વમેતેષાં કરિષ્યસિ

બ્રહ્મઘ્ને ચ સુરાપે ચ ચૌરે ભગ્નવતે તથા ॥
નિષ્કૃતિર્વિહિતા સદ્ભિઃ કૃતઘ્ને નાસ્તિ નિષ્કૃતિઃ ॥

તસ્માત્કોપો ન કર્તવ્યઃ ક્ષેત્રે ચાત્ર વ્યવસ્થિતૈઃ ॥
ક્ષમાં કુરુ મુનિશ્રેષ્ઠ કૃપાં કૃત્વા મમોપરિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય તત્ર કૃત્વાવસત્તપઃ ॥
પ્રાપ્તશ્ચ પરમાં સિદ્ધિં દુર્લભાં ત્રિદશૈરપિ

દુઃશીલાખ્યઃ ક્ષિતૌ સોઽપિ પ્રાસાદઃ ખ્યાતિ માગતઃ ॥
યસ્ય સંદર્શનાદેવ નરઃ પાપાત્પ્રમુચ્યતે

તસ્ય મધ્યગતં લિંગં શુક્લાષ્ટમ્યાં સદા નરઃ ॥
યઃ પશ્યતિ ક્ષણં ધ્યાત્વા નરકં સ ન પશ્યતિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણે એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે દુઃશીલાખ્યપ્રાસાદોત્પત્તિ વર્ણનંનામ સપ્તત્રિંશોઽધ્યાયઃ