સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.35

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં તેષુ પ્રભગ્નેષુ હતેષુ ચ સુરોત્તમાઃ ॥
પ્રહૃષ્ટમનસઃ સર્વે સ્તુત્વા દેવં મહેશ્વરમ્

તેનૈવ ચાથ નિર્મુક્તાઃ પ્રણમ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
સ્વંસ્વં સ્થાનમથાજગ્મુઃ શક્રવિષ્ણુપુરઃસરાઃ

તેઽપિ દાનવશાર્દૂલા હતાશાશ્ચ સુરોત્તમૈઃ ॥
મંત્રં પ્રચક્રિરે સર્વે નાશાય ત્રિદિવૌકસામ્

તેષાં મંત્રયતામેષ નિશ્ચયઃ સમપદ્યત ॥
નાન્યત્ર ધર્મવિધ્વંસાદ્દેવાનાં જાયતે ક્ષયઃ

તસ્માત્તપસ્વિનો યૈ ચ યે ચ યજ્ઞપરાયણાઃ ॥
તથાન્યે નિરતા ધર્મે નિહન્તવ્યા નિશાગમે

એવં તે નિશ્ચયં કૃત્વા નિષ્ક્રમ્ય વરુણાલયાત્ ॥
રાત્રૌ સદૈવ નિઘ્નંતિ જનાન્ધર્મપરાયણાન્

યત્ર યત્ર ભવેદ્યજ્ઞઃ સત્રં ઽપ્યુત્સવોઽથવા ॥
તત્ર ગત્વા નિશાયોગે પ્રકુર્વંતિ જનક્ષયમ્

તૈઃ પ્રસૂતા મખા ધ્વસ્તા દીક્ષિતા વિનિપાતિતાઃ ॥
ઋત્વિજશ્ચ તથાન્યેઽપિ સામાન્યા દ્વિજસત્તમાઃ ॥ ૮- ॥
આશ્રમે મુનિમુખ્યસ્ય શાંડિલ્યસ્ય મહાત્મનઃ ॥
સહસ્રં બ્રાહ્મણેંદ્રાણાં ભક્ષિતં તૈર્દુરાત્મભિઃ.

શતાનિ ચ સહસ્રાણિ નિહતાનિ દ્વિજન્મનામ્ ॥
વિશ્વામિત્રસ્ય પઞ્ચૈવ સપ્તાત્રેશ્ચૈવ ધીમતઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સમસ્તં ધરણીતલમ્ ॥
નષ્ટયજ્ઞોત્સવં જાતં કાલેયભયપીડિતમ્

ન કશ્ચિચ્છયનં રાત્રૌ પ્રકરોતિ મહી તલે ॥
ધૃતાયુધા જનાઃ સર્વે તિષ્ઠંતિ સહ તાપસૈઃ

રાત્રૌ સ્વપંતિ યે કેચિદ્વિશ્વસ્તા ધર્મભાજનાઃ ॥
તેષામસ્થીનિ દૃશ્યંતે પ્રાતરેવ હિ કેવલમ્

અથ દેવગણાઃ સર્વે યજ્ઞભાગવિનાકૃતાઃ ॥
પ્રજગ્મુઃ પરમામાર્તિ બ્રહ્મવિષ્ણુપુરસ્સરાઃ

તતો ગત્વા સમુદ્રાંતં વધાય સુરવિદ્વિષામ્ ॥
ન શેકુર્વિષમસ્થાંસ્તાન્મનસાપિ પ્રધર્ષિતુમ્

તતઃ સમુદ્રનાશાય મંત્રં ચક્રુઃ સુદુઃખિતાઃ ॥
તસ્મિન્નષ્ટે ભવન્ત્યેવ વધ્યા દાનવસત્તમાઃ

અગસ્ત્યેન વિના નૈષ શોષં યાસ્યતિ સાગરઃ ॥
તસ્માત્સંપ્રાર્થયામોત્ર કૃત્યે ગત્વા મુનીશ્વરમ્

ચમત્કારપુરે ક્ષેત્રે સ તિષ્ઠતિ ચ સન્મુનિઃ ॥
તસ્માત્તત્રૈવ ગચ્છામો યેન ગચ્છતિ સત્વરમ્

એવં નિશ્ચિત્ય તે સર્વે ત્રિદશાસ્તસ્ય ચાશ્રમમ્ ॥
સંપ્રાપ્તા મુનિમુખ્યસ્ય મિત્રાવરુણ જન્મનઃ

સોઽપિ સર્વાન્સમાલોક્ય સંપ્રાપ્તાન્સુરસત્તમાન્ ॥
પ્રહૃષ્ટઃ સમ્મુખસ્તૂર્ણં જગામાતીવ સન્મુનિઃ

પ્રોવાચ પ્રાંજલિર્વાક્યં હર્ષ ગદ્ગદયા ગિરા ॥
બ્રહ્માદીંસ્તાન્સુરાન્દૃષ્ટ્વા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ

ચમત્કારપુરં ક્ષેત્રમેતન્મેધ્યમપિ સ્થિતમ્ ॥
ભૂયો મેધ્યતરં જાતં યુષ્માકં હિ સમાશ્રયાત્

તસ્માદ્વદત યત્કૃત્યં મયા સંસિદ્ધ્યતેઽધુના ॥
તત્સર્વં પ્રકરિષ્યામિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
કાલેયા ઇતિ દૈત્યા યે હતશેષાઃ સુરૈઃ કૃતાઃ ॥
તે સમુદ્રં સમાશ્રિત્ય નિઘ્નંતિ શુભકારિણઃ

શુભે નાશમનુપ્રાપ્તે ધ્રુવં નાશો દિવૌકસામ્ ॥
તસ્માત્તેષાં વધાર્થાય ત્વં શોષય મહાર્ણવમ્

યેન તે ગોચરં પ્રાપ્તા દૃષ્ટેર્દાનવસત્તમાઃ ॥
બધ્યંતે વિબુધૈઃ સર્વે જાયંતે ચ મખા ઇહ

॥
॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અહં સંવત્સરસ્યાંતે શોષયિષ્યામિ સાગરમ્ ॥
વિદ્યાબલં સમાશ્રિત્ય યોગિનીનાં સુરોત્તમાઃ

તસ્માદ્વ્રજત હર્મ્યાણિ યૂયં યાતિ હિ વત્સરમ્ ॥
યાવદ્ભૂયોઽપિ વર્ષાંતે કાર્યમાગમનં ધ્રુવમ્

તતો મયા સમં ગત્વા શોષિતે વરુણાલયે ॥
હંતવ્યા દાનવા દુષ્ટા હન્ત યૈઃ પીડ્યતે જગત્

તતો દેવગણાઃ સર્વે ગતાઃ સ્વેસ્વે નિકેતને ॥
અગસ્ત્યોઽપિ સમુદ્યોગં ચક્રે વિદ્યાસમુદ્ભવમ્

તતઃ સર્વાણિ પીઠાનિ યાનિ સંતિ ધરાતલે ॥
તાનિ તત્રાનયામાસ મંત્રશક્ત્યા મહામુનિઃ

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં તેષુ સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
યોગિનીનાં ચ વૃન્દાનિ કન્યકાનાં વિશેષતઃ

વિદ્યાં વિશોષિણીનામ સમારાધયત દ્વિજઃ ॥
પૂજયિત્વા દિશાં પાલાન્ક્ષેત્રપાલાનપિ દ્વિજઃ ॥
આકાશચારિણીં ચૈવ દેવતાં શ્રદ્ધયા દ્વિજઃ

તતઃ સંવત્સરસ્યાંતે પ્રસન્ના તસ્ય દેવતા ॥
પ્રોવાચ વદ યત્કૃત્યં સિદ્ધાહં તવ સન્મુને ॥

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
યદિ દેવિ પ્રસન્ના મે તદાસ્યં વિશ સત્વરમ્ ॥
યેન સંશોષયામ્યાશુ સમુદ્રં દેવિ વાગ્યતઃ

સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય પ્રવિષ્ટા સત્વરં મુખે ॥
સંશોષણી મહાવિદ્યા તસ્યર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તાઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
ધૃતાયુધકરા હૃષ્ટાઃ સંનદ્ધા યુદ્ધહેતવે

તતઃ સંપ્રસ્થિતો વિપ્રો દેવૈઃ સર્વૈઃ સમાહિતઃ ॥
વારિરાશિં સમુદ્દિશ્ય સંશુષ્કવદનસ્તદા

અથ ગત્વા સમુદ્રાંતં સ્તૂયમાનો દિવાલયૈઃ ॥
પિપાસાકુલિતોઽતીવ સર્વાન્દેવાનુવાચ હ

એષોઽહં સાગરં સદ્યઃ શોષયિષ્યામિ સાંપ્રતમ્ ॥
યૂયં ભવત સોદ્યોગા વધાય સુરવિદ્વિષામ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા મુનિઃ સોઽથ મત્સ્યકચ્છપસંકુલમ્॥
હેલયા પ્રપપૌ કૃત્સ્નં ગ્રાહૈઃ કીર્ણં મહાર્ણવમ્

તતઃ સ્થલોપમે જાતે તે દૈત્યાઃ સુરસત્તમૈઃ ॥
વધ્યન્તે નિશિતૈર્બાણૈઃ સમન્તાદ્વિજિગીષુભિઃ

અથ કૃત્વા મહદ્યુદ્ધં યથા શક્ત્યાતિદારુણમ્ ॥
હતભૂયિષ્ઠશેષા યે ભિત્ત્વા ભૂમિં ગતા અધઃ

તતઃ પ્રોચુઃ સુરાઃ સર્વે સ્તુત્વા તં મુનિસત્તમમ્ ॥
પરિત્યજ જલં ભૂયઃ પૂરણાર્થં મહોદધેઃ

નૈષા વસુમતી વિપ્ર સમુદ્રેણ વિનાકૃતા ॥
રાજતે વસ્તુસંત્યક્તા યથા નારી વિભૂષિતા

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥।
યા મયાઽઽરાધિતા વિદ્યા વર્ષંયાવત્પ્રશોષણી ॥
તયા પીતમિદં તોયં પરિણામગતં તથા

એષ યાસ્યતિ વૈ પૂર્તિં ભૂયોઽપિ વરુણાલયઃ ॥
ખાતશ્ચાગાધતાં પ્રાપ્તો ગંગાતોયૈઃ સુનિર્મલૈઃ

સગરોનામ ભૂપાલો ભવિષ્યતિ મહીતલે ॥
તત્પુત્રાઃ ષષ્ટિસાહસ્રાઃ ખનિષ્યંતિ ન સંશયઃ

તસ્યૈવાન્વયવાન્રાજા ભવિષ્યતિ ભગીરથઃ ॥
સ જ્ઞાતિકારણાદ્ગંગાં બ્રહ્માંડાદાનયિષ્યતિ

પ્રવાહેણ તતસ્તસ્યાઃ સમંતાદંભસાંનિધિઃ ॥
ભવિષ્યતિ સુસંપૂર્ણઃ સત્યમેતન્મયોદિતમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
દેવકૃત્યં મુનિશ્રેષ્ઠ ભવતા હ્યુપપાદિતમ્ ॥
તસ્માત્પ્રાર્થય ચિત્તસ્થં વરં સર્વં મુનીશ્વર

॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
ચમત્કારપુરે ક્ષેત્રે મયા પીઠાન્યશેષતઃ ॥
આનીતાનિ પ્રભાવેન મંત્રાણાં સુરસત્તમાઃ

તસ્માત્તેષાં સદા વાસસ્તત્રૈવાસ્તુ પ્રભાવતઃ ॥
સર્વાસાં યોગિનીનાં ચ માતૄણાં ચ વિશેષતઃ

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં તાનિ યઃ શ્રદ્ધયાઽન્વિતઃ ॥
પૂજયિષ્યતિ તસ્ય સ્યાત્સમસ્તં મનસેપ્સિતમ્

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
યસ્માચ્ચિત્રાણિ પીઠાનિ ત્વયાનીતાનિ તત્ર હિ ॥
તસ્માચ્ચિત્રેશ્વરં નામ પીઠમેકં ભવિષ્યતિ

યો યં કામમભિધ્યાય તત્ર પૂજાં કરિષ્યતિ ॥
યોગિનીનાં ચ વિદ્યાનાં માતૄણાં ચ વિશેષતઃ

તંતં કામં નરઃ શીઘ્રં સંપ્રાપ્સ્યતિ મહામુને ॥
અસ્માકં વરદાનેન યદ્યપિ સ્યાત્સુપાપકૃત્

એવમુક્ત્વા સુરાઃ સર્વે તમામન્ત્ર્ય મુનીશ્વરમ્ ॥
ગતાસ્ત્રિવિષ્ટપં હૃષ્ટાઃ સોઽપ્યગસ્ત્યઃ સ્વમાશ્રમમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં યથા સ પયસાંનિધિઃ ॥
અગસ્ત્યેન પુરા પીતો દેવકાર્યપ્રસિદ્ધયે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽગસ્ત્યકૃતસમુદ્ર પ્રાશનવૃત્તાંતેઽગસ્ત્યાહૂતપીઠસમૂહસ્ય દેવૈશ્ચિત્રેશ્વરપીઠનામપૂર્વકવરપ્રદાનવર્ણનંનામ પઞ્ચત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ