સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.34

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં તં મુનિં પ્રતિ સૂતજ ॥
ત્વયા પુરા સુરાર્થાય પ્રપીતઃ પયસાંનિધિઃ

તત્ત્વં સૂતજ નો બ્રૂહિ વિસ્તરેણ મહામતે ॥
યથા તેન પુરા પીતો મુનિના પયસાંનિધિઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
કાલેયા ઇતિ વિખ્યાતાઃ પુરા દાનવસત્તમાઃ ॥
સંભૂતાઃ સર્વદેવાનાં વીર્યોત્સાહપ્રણાશકાઃ

તતસ્તૈઃ પીડિતં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
ત્રૈલોક્યં શક્તિયોગેન પ્રોક્તો દેવો મહેશ્વરઃ

એતદીશાન દૈતેયૈસ્ત્રૈલોક્યં પરિપીડિતમ્॥
કાલિકેયૈર્મહાવીર્યેસ્તસ્માત્કાર્યો મહાહવઃ॥
અદ્યૈવ તૈઃ સમં દેવ સમાસાદ્ય ધરાતલમ્

તતો વિષ્ણુશ્ચ રુદ્રશ્ચ સહસ્રાક્ષઃ સુરૈઃ સહ ॥
શિતશસ્ત્રધરાઃ સર્વે સંપ્રાપ્તા ધરણીતલમ્

અથ તે દાનવાઃ સર્વે શ્રુત્વા દેવાન્સ- માગતાન્ ॥
યુદ્ધાર્થં સહસા જગ્મુઃ સંમુખાઃ કોપસંયુતાઃ

તતોઽભવન્મહાયુદ્ધં દેવાનાં દાનવૈઃ સહ ॥
ત્રૈલોક્યં કંપિતં યેન સમસ્તં ભય વિહ્વલમ્

અથ કાલપ્રભોનામ દાનવો બલગર્વિતઃ ॥
સ શક્રં પુરતો દૃષ્ટ્વા વજ્રોચ્છ્રિતકરં સ્થિતમ્॥
પ્રોવાચ પ્રહસન્વાક્યં મેઘગમ્ભીરનિઃસ્વનઃ

મુંચ વજ્ર સહસ્રાક્ષ પશ્યામિ તવ પૌરુષમ્ ॥
ચિરાત્પ્રાપ્તોઽસિ મે દૃષ્ટિં દિષ્ટ્યા ત્વં ત્રિદિવેશ્વરઃ

તતશ્ચિક્ષેપ સંક્રુદ્ધસ્તસ્ય વજ્રં શતક્રતુઃ ॥
સોઽપિ તલ્લીલયા ધૃત્વા જગૃહે સવ્યપાણિના

તતઃ શક્રં સમુદ્દિશ્ય ગદાં ગુર્વીં મુમોચ સઃ ॥
સર્વાયસમયીં રૌદ્રાં યમજિહ્વામિવાપરામ્

તયા હતઃ સહસ્રાક્ષો વિસંજ્ઞો રુધિરપ્લુતઃ ॥
ધ્વજયષ્ટિં સમાશ્રિત્ય સંનિવિષ્ટો રથોપરિ

અથ તં માતલિર્દૃષ્ટ્વા વિસંજ્ઞં વલઘાતિનમ્॥
પ્રાઙ્મુખં ચ રથં ચક્રે સંસ્મરન્સારથેર્નયમ્

તતઃ પરાઙ્મુખીભૂતે રથે શક્રસ્ય સંગરે ॥
દુદ્રુવુર્ભયસંત્રસ્તાઃ સર્વે દેવાઃ સમંતતઃ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ ॥
વ્રીડાં વિહાય વિધ્વસ્તાઃ પૃષ્ઠદેશે શિતૈઃ શરૈઃ

અથ ભગ્નં બલં દૃષ્ટ્વા દાનવૈર્મધુસૂદનઃ ॥
આરુહ્ય ગરુડં તૂર્ણં કાલપ્રભમુપાદ્રવત્

તતસ્તે દાનવાઃ સર્વે પરિવાર્ય શિતૈઃ શરૈઃ ॥
સમ્યગાચ્છાદયામાસુર્ગર્જમાના મુહુર્મુહુઃ॥।૮ ॥
સ તૈરાચ્છાદિતો વિષ્ણુઃ શુશુભે ચ સમંતતઃ ॥
સમ્યક્પુલકિતાંગશ્ચ રક્તાચલ ઇવાપરઃ

તતઃ શાર્ઙ્ગવિનિર્મુક્તૈઃ શરૈઃ કંકપતત્રિભિઃ ॥
છેદયિત્વેષુજાલાનિ દૈતેયાન્નિજઘાન સઃ

તતો દૈત્યગણાઃ સર્વે હન્યમાના સુરારિણા ॥
ત્રાતારં નાભ્યગચ્છંત મૃગાઃ સિંહાર્દિતા ઇવ

એતસ્મિન્નંતરે દૈત્યઃ કાલખંજ ઇતિ સ્મૃતઃ॥
સ કોપવશમાપન્નો વાસુદેવમુપાદ્રવત્

સ હત્વા પઞ્ચભિર્બાણૈર્વાસુદેવં શિલા શિતૈઃ ॥
જઘાન ગરુડં ક્રુદ્ધો દશભિર્નતપર્વભિઃ

તતઃ સુદર્શનં ચક્રં તસ્ય દૈત્યસ્ય માધવઃ ।]
પ્રમુમોચ વધાર્થાય જ્વાલામાલાસમાવૃતમ્

સોઽપિ તચ્ચક્રમાલોક્ય વાસુદેવકરાચ્ચ્યુતમ્ ॥
આગચ્છંતં પ્રસાર્યાસ્યં ગ્રસ્તું તત્સંમુખો યયૌ

અગ્રસચ્ચ મહાદૈત્યસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાબ્રવીત્ ॥
વાસુદેવં સમુદ્દિશ્ય તતશ્ચિક્ષેપ સાયકાન્

તતશ્ચક્રી સ દૈત્યેન ગ્રસ્તચક્રેણ તાડિતઃ ॥
સુપર્ણેન સમાયુક્તો જગામ વિષમાં વ્યથામ્

એતસ્મિન્નંતરે ક્રુદ્ધો ભગવાંસ્ત્રિપુરાંતકઃ ॥
દૃષ્ટ્વા હરિં તથાભૂતં શક્રં ચાપિ પરાઙ્મુખમ્

તતઃ શૂલપ્રહારેણ તં નિહત્ય દનોઃ સુતમ્ ॥
શરૈઃ પિનાકનિર્મુક્તૈર્જઘાનોચ્ચૈસ્તથા પરાન્

કાલપ્રભં પ્રકાલં ચ કાલાસ્યં કાલવિગ્રહમ્ ॥
જઘાન ભગવાઞ્છંભુસ્તથાન્યાનપિ નાયકાન્

તતઃ પ્રધાનાસ્તે સર્વે દાનવા અપિદારુણાઃ ॥
પલાયનપરા જાતા નિરુત્સાહા દ્વિષજ્જયે

તતઃ શક્રશ્ચ વિષ્ણુશ્ચ લબ્ધસંજ્ઞૌ ધૃતાયુધૌ ॥
શ્લાઘયંતૌ મહાદેવં સંસ્થિતૌ રણમૂર્ધનિ

એતસ્મિન્નંતરે ભગ્નાન્સમુદ્વીક્ષ્ય દનોઃ સુતાન્ ॥
જઘ્નુઃ શરશતૈઃ શસ્ત્રૈઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ

અથ તે હતભૂયિષ્ઠા દાનવા બલવત્તરાઃ ॥
હન્યમાનાઃ શિતૈર્બાણૈસ્ત્રિદશૈર્જિતકાશિભિઃ

અગમ્યં મનસા તેષાં પ્રવિષ્ટા વરુણાલયમ્ ॥
શસ્ત્રૈશ્ચ ક્ષતસર્વાંગા હતનાથાઃ સુદુઃખિતાઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમા હાત્મ્યેઽગસ્ત્યાશ્રમમાહાત્મ્યેઽગસ્ત્યકૃતસમુદ્રપ્રાશનવૃત્તાન્તે દેવાસુરસંગ્રામવર્ણનંનામ ચતુસ્ત્રિંશોઽધ્યાયઃ