સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.33

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અગસ્ત્યસ્યાશ્રમોઽન્યોસ્તિ તથા તત્ર દ્વિજોત્તમાઃ ॥
યત્ર તિષ્ઠતિ વિશ્વાત્મા સ્વયં દેવો મહેશ્વરઃ

શુક્લપક્ષે ચતુર્દશ્યાં ચૈત્રમાસે દિવાકરઃ ॥
સ્વયમભ્યેત્ય દેવેશં પૂજયત્યેવ શંકરમ્

તસ્માદન્યોઽપિ યસ્તસ્યાં ભક્ત્યા ચાગત્ય શંકરમ્ ॥
તમેવ પૂજયેદ્ભક્ત્યા સ યાતિ દેવમન્દિરમ્ ॥

યસ્તત્ર કુરુતે શ્રાદ્ધં સમ્યક્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
પિતરસ્તસ્ય તૃપ્યંતે પિતૃમેધે કૃતે યથા

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
અગસ્ત્યસ્યાશ્રમં પ્રાપ્ય કસ્માદ્દેવો દિવાકરઃ ॥
પ્રદક્ષિણાં પ્રકુરુતે વદૈતન્મે સુવિસ્તરમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
કથયામિ કથામેતાં શૃણુત દ્વિજ સત્તમાઃ ॥
અસ્તિ વિંધ્ય ઇતિ ખ્યાતઃ પર્વતઃ પૃથિવીતલે

યસ્ય વૃક્ષાગ્રશાખાયાં સંલગ્નાસ્તરણેઃ કરાઃ ॥
પુષ્પપૂગા ઇવાધઃસ્થૈર્લક્ષ્યંતે મુગ્ધસિ દ્ધકૈઃ

અનભિજ્ઞાસ્તમિસ્રસ્ય યસ્ય સાનુનિવાસિનઃ ॥
રત્નપ્રભાપ્રણુન્નસ્ય કૃષ્ણપક્ષનિશાસ્વપિ

યસ્ય સાનુષુ મુંચંતો ભાંતિ પુષ્પાણિ પાદપાઃ ॥
વાયુવેગવશાન્નૂનં નીરૌઘ નીરદા ઇવ

યસ્મિન્નાનામૃગા ભાંતિ ધાવમાના ઇતસ્તતઃ ॥
કલત્રપુત્રપુષ્ટ્યર્થં લોભાર્થં માનવા ઇવ ॥

નિર્યાસચ્છદ્મના બાષ્પં વાસિતાશેષદિઙ્મુખમ્ ॥
મુઞ્ચંતિ તરવો યત્ર દન્તિદન્તક્ષતત્વચઃ

ચીરિકાવિરુતૈર્દીર્ઘૈ રુદંત ઇવ ચાપરે ॥
હસ્તિહસ્તહતા વૃક્ષા મન્યન્તે યસ્ય સાનુષુ

ઇતશ્ચેતશ્ચ ગચ્છદ્ભિર્નિર્ઝરાંભોભિરાવૃતઃ ॥
શુશુભે સિતવસ્ત્રાઢ્યૈઃ પુમાનિવ વિભૂષિતઃ ॥

યસ્ય સ્પર્દ્ધા સમુત્પન્ના પૂર્વં સહ સુમેરુણા ॥
તતઃ પ્રાહ સહસ્રાંશું ગત્વા સ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ

કસ્માદ્ભાસ્કર મેરોસ્ત્વં પ્રકરોષિ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
કુલપર્વતસંજ્ઞેઽપિ ન કરોષિ કથં મયિ

॥ ભાસ્કર ઉવાચ ॥ ॥
ન વયં શ્રદ્ધયા તસ્ય ગિરેઃ કુર્મઃ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
એષ મે વિહિતઃ પન્થા યેનેદં વિહિતં જગત્

તસ્ય તુંગાનિ શૃંગાણિ વ્યાપ્ય ખં સંશ્રિતાનિ ચ ॥
તેન સંજાયતે તસ્ય બલાદેવ પ્રદ ક્ષિણા

એતચ્છ્રુત્વા વિશેષેણ સંક્રુદ્ધો વિંધ્યપર્વતઃ ॥
પ્રોવાચ પશ્ય ભાનો ત્વં તર્હિ તુંગત્વમદ્ય મે ॥
રુરોધાથ નભોમાર્ગં યેન ગચ્છતિ ભાસ્કરઃ

અથ રુદ્ધં સમાલોક્ય માર્ગં વાસરનાયકઃ ॥
ચિન્તયામાસ ચિત્તે સ્વે સાંપ્રતં કિં કરોમ્યહમ્

કરોમિ યદ્યહં ચાસ્ય પર્વતસ્ય પ્રદક્ષિણામ્ ॥
તદ્ભવિષ્યતિ કાલસ્ય ચલનં ભુવનત્રયે

માસર્તુભુવનાનાં ચ તથા ભાવી વિપર્યયઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમાદિકાઃ સર્વાઃ ક્રિયા યાસ્યંતિ સંક્ષયમ્ ॥
નષ્ટયજ્ઞોત્સવે લોકે દેવાનાં સ્યાન્મહાવ્યથા

એવં સંચિન્ત્ય ચિત્તેન બહુધા તીક્ષ્ણદીધિતિઃ ॥
જગામ મનસા ભીતઃ સોઽગસ્ત્યં મુનિપુંગવમ્

નાન્યોસ્તિ વારણે શક્તો વિંધસ્યાસ્ય હિ તં વિના ॥
અગસ્ત્યં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠં મિત્રાવરુણસંભવમ્

તતો દ્વિજમયં રૂપં સ કૃત્વા તીક્ષ્ણદીધિતિઃ ॥
ચમત્કારપુરક્ષેત્રે તસ્યાશ્રમપદં યયૌ

તતસ્તુ વૈશ્વદેવાંતે વેદોચ્ચારપરાયણઃ ॥
પ્રોવાચ સોઽતિથિઃ પ્રાપ્તસ્તવાહં મુનિસત્તમ

તતોઽગસ્ત્યઃ કૃતાનન્દઃ સ્વાગતં તે મહામુને ॥
મનોરથ ઇવાધ્યાતો યોઽગ્નિકાર્યાંત આગતઃ

તત્ત્વં બ્રૂહિ મુનિશ્રેષ્ઠ યદ્દદામિ તવેપ્સિતમ્ ॥
અદેયં નાસ્તિ મે કિઞ્ચિત્કાલેઽસ્મિન્પ્રાર્થિતસ્ય ચ

॥ ભાસ્કર ઉવાચ ॥ ॥
અહં ભાસ્કર આયાતો વિપ્રરૂપેણ સન્મુને ॥
સર્વકાર્યક્ષમં મત્વા ત્વામેકં ભુવનત્રયે

ત્વયા પૂર્વં સુરાર્થાય પ્રપીતઃ પયસાંનિધિઃ ॥
વાતાપિશ્ચ તથા દૈત્યો ભક્ષિતો દ્વિજકણ્ટકઃ

તસ્માદ્ગતિર્ભવાસ્માકં સાંપ્રતં મુનિસત્તમ ॥
દેવાનામિહ વર્ણાનાં ત્વમેવ શરણં યતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા સ મુનિર્વિપ્રા વિશેષેણ પ્રહર્ષિતઃ ॥
અર્ઘ્યં દત્ત્વા દિનેશાય તતઃ પ્રોવાચ સાદરમ્

ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોસ્મિ યન્મે ત્વં ગૃહમાગતઃ ॥
તસ્માદ્બ્રૂહિ કરિષ્યામિ તવ વાક્યમખંડિતમ્

॥ ભાસ્કર ઉવાચ ॥ ॥
એષ વિંધ્યાચલોઽસ્માકં માર્ગમાવૃત્ય સંસ્થિતઃ ॥ ।
સ્પર્દ્ધયા ગિરિમુખ્યસ્ય સુમેરોર્મુનિસતમ

સામાદ્યૈર્વિવિધોપાયૈસ્તસ્માદેનં નિવારય ॥
કાલાત્યયો યથા ન સ્યાદ્ગતેર્ભંગસ્તથા કુરુ

। ॥
॥ અગસ્ત્ય ઉવાચ ॥ ॥
અહં તે વારયિષ્યામિ વર્ધમાનં કુલાચલમ્ ॥
સ્વસ્થાનં ગચ્છ તસ્માત્ત્વં સુખીભવ દિવાકર

તતઃ સ પ્રેષિતસ્તે ન ભાસ્કરસ્તીક્ષ્ણદીધિતિઃ ॥
સ્વં સ્થાનં પ્રયયૌ હૃષ્ટસ્તમામંત્ર્ય મુનીશ્વરમ્

અગસ્ત્યોઽપિ દ્રુતં ગત્વા વિંધ્યં પ્રોવાચ સાદરમ્ ॥
ન્યૂનતાં વ્રજ મદ્વાક્યાચ્છીઘ્રં પર્વતસત્તમ

દાક્ષિણાત્યેષુ તીર્થેષુ સ્નાને જાતાદ્ય મે મતિઃ ॥
તવાયત્તા ગિરે સૈવ તત્કુરુષ્વ યથોચિતમ્

સ તસ્ય વચનં શ્રુત્વા વિંધ્યઃ પર્વતસત્તમઃ ॥
અભજન્નિમ્નતાં સદ્યો વિનયેન સમન્વિતઃ

અગસ્ત્યોઽપિ સમાસાદ્ય તસ્યાંતં દક્ષિણં દ્વિજાઃ॥
ત્વયૈવં સંસ્થિતેનાથ() સ્થાતવ્યમિત્યુવાચ તમ્

યાવદાગમનં મહ્યં નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
નો ચેચ્છાપં પ્રદાસ્યામિ યેન સંયાસ્યસિ ક્ષયમ્

।
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય શાપાદ્ભીતો નગોત્તમઃ॥
ન જગામ પુનર્વૃદ્ધિં તસ્યાગમનવાંછયા

સોઽપિ તેનૈવમાર્ગેણ નિવૃત્તિં ન કરોતિ ચ॥
યાવદદ્યાપિ વિપ્રેંદ્રા દક્ષિણાં દિશમાશ્રિત તઃ

અથ તત્રૈવ ચાનીય લોપામુદ્રાં મુનીશ્વરઃ ॥
સમાહૂય સહસ્રાંશું તતઃ પ્રોવાચ સાદરમ્

તવ વાક્યાન્મયા ત્યક્તઃ સ્વાશ્રમસ્તીક્ષ્ણદી ધિતે ॥
તવાર્થે ચ ન ગંતવ્યં ભૂયસ્તત્ર કથંચન

તસ્માન્મદ્વચનાદ્ભાનો ચતુર્દશ્યાં મધૌ સિતે ॥
યન્મયા સ્થાપિતં તત્ર લિંગં પૂજ્યં હિ તત્ત્વ યા

॥ ભાસ્કર ઉવાચ ॥ ॥
એવં મુને કરિષ્યામિ તવ વાક્યાદસંશયમ્ ॥
પૂજયિષ્યામિ તલ્લિંગં વર્ષાંતે સ્વયમેવ હિ

યોઽન્યો હિ તદ્દિને લિંગં પૂજયિષ્યતિ માનવઃ ॥
મમ લોકં સમાસાદ્ય સ ભવિષ્યતિ મુક્તિભાક્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્માત્કારણાત્તત્ર ભગવાંસ્તીક્ષ્ણદીધિતિઃ ॥
ચૈત્રશુક્લચતુર્દશ્યાં સાંનિધ્યં કુરુતે સદા

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોસ્મિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ભૂયો વદત વૈ કશ્ચિત્સંદેહશ્ચે દ્ધૃદિ સ્થિતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ઽગસ્ત્યાશ્રમમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ