સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.3

સૂત ઉવાચ।
તતઃ પ્રણમ્ય ભૂયઃ સ વસિષ્ઠં મુનિપુંગવમ્।
યયૌ તત્ર સુતાસ્તસ્ય યત્ર તે શતસંખ્યકાઃ

તાનપિ પ્રાહ નત્વા સ તમેવાર્થં નરાધિપઃ।
વસિષ્ઠવચનં કૃત્સ્નં તસ્ય તૈરપિ શંસિતમ્

તતસ્તાન્સ પુનઃ પ્રાહ યુષ્માકં જનકોઽધુના।
અશક્તો મા દિવં નેતું સશરીરં વિસર્જિતઃ

તસ્માદ્યદિ ન માં યૂયં યાજયિષ્યથ સાંપ્રતમ્।
પરિત્યજ્ય કરિષ્યામિ શીઘ્રમન્યં પુરોહિતમ્

યો માં યજ્ઞપ્રભાવેન નયિષ્યતિ સુરાલયમ્।
અનેનૈવ શરીરેણ સહિતં ગુરુપુત્રકાઃ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સર્વે તે મુનિસત્તમાઃ।
પરં કોપં સમાવિષ્ટાસ્તમૂચુઃ પરુષાક્ષરૈઃ

યસ્માત્ત્વયા ગુરુસ્ત્યક્તો હિતકૃત્પાપવાનસિ।
તસ્માદ્ભવાધુના પાપ ચંડાલો લોકનિંદિતઃ

અથ તદ્વચનાંતે સ તત્ક્ષણાત્પૃથિવીપતિઃ।
બભૂવાંત્યજરૂપાઢ્યો વિકૃતાકારદેહભૃત્

યવમધ્યઃ કૃશગ્રીવઃ પિંગાક્ષો ભુગ્નનાસિકઃ।
કૃષ્ણાંગઃ શંકુવર્ણશ્ચ દુર્ગંધેન સમાવૃતઃ

અથાત્માનં સમાલોક્ય વિકૃતં સ નરાધિપઃ।
ચણ્ડાલધર્મિણં સદ્યો લજ્જયાઽધોમુખઃ સ્થિતઃ

યાહિયાહીતિ વિપ્રૈસ્તૈર્ભર્ત્સ્યમાનો મુહુર્મુહુઃ।
સર્વતઃ સારમેયૈશ્ચ ક્લિશ્યમાનો નિરર્ગલૈઃ।
કાકકોકિલસંકાશો જીર્ણવસ્ત્રાવગુંઠિતઃ

તતઃ સ ચિન્તયામાસ દુઃખેન મહતા વૃતઃ।
કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કથં શાંતિર્ભવિષ્યતિ

કિં મયૈતત્સુમૂર્ખેણ વાંછિતં દુર્લભં પદમ્।
તત્પ્રભાવેન વિભ્રષ્ટઃ કુલધર્મોઽપિ મે સ્વકઃ

કિં જલં પ્રવિશામ્યદ્ય કિં વા દીપ્તં હુતાશનમ્।
ભક્ષયામિ વિષં કિં વા કથં સ્યાન્મૃત્યુરદ્ય મે

અનેન વપુષા દારાન્વીક્ષયિષ્યામિ તાન્કથમ્।
તાદૃશેન શરીરેણ યાભિઃ સંક્રીડિતં મયા

કથં પુત્રાંસ્તથા પૌત્રાન્સુહૃત્સંબંધિબાંધવાન્।
વીક્ષયિષ્યામિ તાન્ભૂયસ્તથાન્યં સેવકં જનમ્

યે મયા નિર્જિતાઃ સર્વે રિપવઃ સંગરે પુરા

તેઽદ્ય મામીદૃશં શ્રુત્વા હર્ષં યાસ્યંતિ નિર્ભયાઃ

યે મયા તર્પિતા દાનૈર્બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ।
તેઽદ્ય મામીદૃશં શ્રુત્વા સંભવિષ્યંતિ દુઃખિતાઃ

તથા યે સુહૃદોઽભીષ્ટા નિત્યં મમ હિતે રતાઃ।
કામવસ્થાં પ્રયાસ્યન્તિ દૃષ્ટ્વા માં સ્થિતમીદૃશમ્

ભદ્રજાત્યા ગજા યે મે મદાન્ધાઃ ષષ્ટિહાયનાઃ।
મયા વિના મિથો યુદ્ધે કસ્તાનદ્ય નિયોક્ષ્યતિ

અશ્વાસ્તિત્તિરકલ્માષાઃ સુદાંતાઃ સાદિભિર્દૃઢૈઃ।
કસ્તાંશ્ચિત્રપદન્યાસૈર્નિયામ્યતિ મયા વિના

તથા મે ભૃત્યવર્ગાસ્તે કુલીના યુદ્ધદુર્મદાઃ।
માં વિના કસ્ય યાસ્યંતિ સમીપેઽદ્ય સુદુઃખિતાઃ

સંખ્યાહીનસ્તથા કોશસ્તાદૃઙ્મે બહુરત્નભાક્।
કસ્ય યાસ્યતિ સંભોગં મયા હીનસ્તુ રક્ષિતઃ

તથા મે સંખ્યયા હીનં ધાન્યં ગોજાવિકં મહત્।
ભવિષ્યતિ કથં હીનં મયાભીષ્ટૈસ્તુ રક્ષિતમ્

એવં બહુવિધં રાજા સ વિલપ્ય ચ દુઃખિતઃ।
જગામ નગરાભ્યાશં પદ્ભ્યામેવ શનૈઃશનૈઃ

તતો રાત્રૌ સમાસાદ્ય સ્વં પુરં જનવર્જિતમ્।
દ્વારે સ્થિત્વા સમાહૂય પુત્રં મંત્રિભિરન્વિતમ્

કથયામાસ વૃત્તાંતં સર્વં શાપસમુદ્ભવમ્।
દૂરે સ્થિતઃ સ પુત્રાણાં વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ

વજ્રપાતોપમં વાક્યં તેઽપિ તસ્ય નિશમ્ય તત્।
બાષ્પપર્યાકુલૈરાસ્યૈ રુરુદુઃ શોકસંયુતાઃ

હા નાથ હા મહારાજ હા નિત્યં ધર્મવત્સલ।
ત્વયા હીના ભવિષ્યામઃ કથમદ્ય સુદુઃખિતાઃ

કિમેતદ્યુજ્યતે તેષાં વાસિષ્ઠાનાં દુરાત્મનામ્।
શાપં દદુઃ સ્વયાજ્યસ્ય વિશેષાદ્વિનતસ્ય ચ

તે વયં રાજશાર્દૂલ પરિત્યજ્ય ગૃહાદિકમ્।
અન્ત્યજત્વં ગમિષ્યામસ્ત્વયા સાર્ધમસંશયમ્

ત્રિશંકુરુવાચ।
ભક્તિશ્ચેદસ્તિ યુષ્માકં મમોપરિ નિરર્ગલ।
તન્મે પુત્રસ્ય મંત્રિત્વં સર્વે કુરુત સાંપ્રતમ્

હરિશ્ચંદ્રઃ સુપુત્રોયં મમ જ્યેષ્ઠઃ સુવલ્લભઃ।
નિયોજયધ્વમવ્યગ્રાઃ પદવ્યાં મમ સત્વરમ્

અહં પુનઃ કરિષ્યામિ યન્મે મનસિ સંસ્થિતમ્।
મૃત્યું વા સંપ્રયાસ્યામિ સદેહો વા સુરાલયમ્

એવમુક્ત્વા પરિત્યજ્ય સર્વાંસ્તાન્સ મહીપતિઃ।
જગામારણ્યમાશ્રિત્ય પદ્ભ્યામેવ શનૈઃ શનૈઃ

તેપિ સન્મંત્રિણસ્તૂર્ણં પુત્રં તસ્ય સુસમ્મતમ્।
રાજ્યે નિયોજયાસમાસુર્નાદવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ત્રિશંકૂપાખ્યાને હરિશ્ચન્દ્રરાજ્યોપલંભોનામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ