સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.2

સૂત ઉવાચ।
તસ્મિન્નુત્પાટિતે લિંગે ભૂતલાદ્દ્વિજસત્તમાઃ।
પાતાલાજ્જાહ્નવીતોયં તેન માર્ગેણ નિઃસૃતમ્।
સર્વપાપહરં નૄણાં સર્વકામપ્રદાયકમ્

તત્ર સ્વયમભૂત્પૂર્વં યત્તદ્દ્વિજવરોત્તમાઃ।
શૃણુધ્વં વદતો મેઽદ્ય લોકવિસ્મયકારકમ્

ત્રિશંકુર્નામ રાજેંદ્રશ્ચંડાલત્વં સમાગતઃ।
તત્ર સ્નાતઃ પુનર્લેભે શરીરં પાર્થિવોચિતમ્

ઋષયઃ ઊચુઃ।
ચંડાલત્વં કથં પ્રાપ્તસ્ત્રિશંકુર્નૃપસત્તમઃ।
એતત્ત્વં સર્વમાચક્ષ્વ વિસ્તરાત્સૂતનન્દન

સૂત ઉવાચ।
અહં વઃ કીર્તયિષ્યામિ કથામેતાં પુરાતનીમ્।
સર્વપાપહરાં મેધ્યાં ત્રિશંકુનૃપસંભવામ્

સૂર્યવંશોદ્ભવઃ પૂર્વં ત્રિશંકુરિતિ વિશ્રુતઃ।
આસીત્પાર્થિવશાર્દૂલઃ શાર્દૂલસમવિક્રમઃ

વસિષ્ઠસ્ય મુનેઃ શિષ્યો યજ્વા દાનપતિઃ પ્રભુઃ।
તેનેષ્ટં ચ મખૈઃ સર્વૈરગ્નિષ્ટોમાદિભિઃ સદા

સંપૂર્ણદક્ષિણૈરેવ વત્સરં વત્સરં પ્રતિ।
તથા દાનાનિ સર્વાણિ પ્રદત્તાનિ મહાત્મના

બ્રાહ્મણેભ્યો વિશિષ્ટેભ્યો દીનેભ્યશ્ચ વિશેષતઃ।
વ્રતાનિ ચ પ્રચીર્ણાનિ રક્ષિતાઃ શરણાગતાઃ

પુત્રવલ્લાલિતા લોકાઃ શત્રવશ્ચ નિષૂદિતાઃ।
ભ્રાંતાનિ ભૂતલે યાનિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ।
તપસ્વિભ્યો યથાકામં યચ્છતા વાંછિતં ધનમ્

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય વસિષ્ઠો ભગવાન્મુનિઃ।
તેન પ્રોક્તઃ સભામધ્યે સંસ્થિતો નતિપૂર્વકમ્

ત્રિશંકુરુવાચ।
ભગવન્યષ્ટુમિચ્છામિ તેન યજ્ઞેન સાંપ્રતમ્।
ગમ્યતે ત્રિદિવં યેન સશરીરેણ સત્વરમ્

તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે સંભારાનાહર દ્રુતમ્।
તસ્ય યજ્ઞસ્ય સિદ્ધ્યર્થં યથાર્હાન્બ્રાહ્મણાંસ્તથા

વસિષ્ઠ ઉવાચ।
ન સ કશ્ચિત્ક્રતુર્યેન ગમ્યતે ત્રિદિવં નૃપ।
અનેનૈવ શરીરેણ સત્યમેતદ્બ્રવીમ્યહમ્

અગ્નિષ્ટોમાદયો યજ્ઞા યે પ્રોક્તાઃ પ્રાક્સ્વયંભુવા।
અન્યદેહાંતરે સ્વર્ગઃ પ્રાપ્યતે તૈઃ કૃતૈર્નૃપ

યદિ વા પૃથિવીપાલ ત્વયા યજ્ઞપ્રભાવતઃ।
પાર્થિવો વા દ્વિજો વાથ વૈશ્યો વાન્યતરોઽપિ વા

સ્વયં દૃષ્ટઃ શ્રુતો વાપિ સંજાતોઽત્ર ધરાતલે।
સ્વર્ગં ગતઃ શરીરેણ સહિતસ્તત્પ્રકીર્તય

ત્રિશંકુરુવાચ।
નાસાધ્યં વિદ્યતે બ્રહ્મંસ્તવાહં વેદ્મિ તત્ત્વતઃ।
તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે યથા સ્યાન્મનસેપ્સિતમ્

વસિષ્ઠ ઉવાચ।
અનૃતં નોક્તપૂર્વં મે સ્વૈરેષ્વપિ હિ જિહ્વયા।
તસ્માન્નાસ્તિ મખઃ કશ્ચિત્સત્યં ત્વં યષ્ટુમિચ્છસિ

ત્રિશંકુરુવાચ।
યદિ માં વિપ્રશાર્દૂલ ન ત્વં યાજયિતું ક્ષમઃ।
સ્વર્ગપ્રદેન યજ્ઞેન વપુષાનેન વૈ વિભો

તત્કિં તે તપસઃ શક્ત્યા બ્રાહ્મણસ્ય વિચક્ષણ।
અપરં શૃણુ મે વાક્યં યદ્બ્રવીમિ પરિસ્ફુટમ્।
શૃણ્વતાં મુનિવૃન્દાનાં તથાન્યેષાં દ્વિજોત્તમ

યદિ મે ન કરોષિ ત્વં વચનં વદતોઽસકૃત્।
તેન યજ્ઞેન યક્ષ્યેઽહં તત્કૃત્વાન્યં દ્વિજં ગુરુમ્

સૂત ઉવાચ।
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વસિષ્ઠો ભગવાંસ્તતઃ।
તમુવાચ વિહસ્યોચ્ચૈઃ કુરુષ્વૈવં મહીપતે

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્ર માહાત્મ્યે ત્રિશંકૂપાખ્યાને ત્રિશંકુવસિષ્ઠસંવાદવર્ણનં નામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ