સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.29

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સર્વેષુ તીર્થેષુ સંસ્થિતેષુ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તત્ક્ષેત્રં ખ્યાતિમાપન્નં સમસ્તે ધરણીતલે

સમસ્તેભ્યસ્તતોઽદૂરાન્મુનયઃ શંસિતવ્રતાઃ ॥
સંશ્રયંતિ તતો ભૂપાસ્તપોઽર્થં જરયાઽન્વિતાઃ

તથા તે લિંગિનો દાન્તાઃ સિદ્ધિકામાઃ સમંતતઃ ॥
સમાશ્રયંતિ તત્ક્ષેત્રં સવર્તીર્થસમા શ્રયમ્

તત્ર સિદ્ધેશ્વરંનામ લિંગમસ્તિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સર્વસિદ્ધિપ્રદં નૃણાં સ્વયં સિદ્ધિપ્રદાયકમ્

નિર્વિદ્ય ભૂતલે શર્વઃ સર્વવ્યાપી સદા શિવઃ ॥
હાટકેશ્વરસંજ્ઞેઽસ્મિન્ક્ષેત્રે દેવઃ સ્વયં સ્થિતઃ

લિંગરૂપેણ ભગવાન્પ્રાદુર્ભૂતઃ સ્વયં હરઃ॥
સ્મરણાદ્દર્શનાચ્ચૈવ સર્વસિદ્ધિપ્રદઃ સદા

સિદ્ધેનારાધિતો યસ્માત્તસ્માત્સિદ્ધેશ્વરઃ સ્મૃતઃ ॥
તસ્યૈવ વરદાનાદ્ધિ અત્રૈવાવસ્થિતો હરઃ

યસ્તં પશ્યતિ સદ્ભક્ત્યા શુચિઃ સ્પૃશતિ વા નરઃ ॥
વાંછિતં લભતે સદ્યો યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્

તત્ર સિદ્ધિં ગતાઃ પૂર્વં શતશઃ પુરુષા ભુવિ ॥
દર્શનાત્સ્પર્શનાચ્ચાન્યે પ્રણામાદપરે નરાઃ

દક્ષિણામૂર્તિમાસાદ્ય મન્ત્રં તસ્ય ષડક્ષરમ્ ॥
યો જપેચ્છ્રદ્ધયોપેતસ્તસ્યાયુઃ સંપ્રવર્ધતે

યાવત્સંખ્યં જપેન્મત્રં તાવત્સંખ્યાન્યહાનિ સઃ ॥
આયુષઃ પરતો મર્ત્યો જીવતે નાત્ર સંશયઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
અત્યાશ્ચર્યમિદં સૂત યત્ત્વયા પરિકીર્તિતમ્ ॥
આયુષોઽપ્યધિકં મર્ત્યો જીવતે યદિ માનવઃ

॥ સૂત ઉવાચ । ॥
અત્ર વઃ કીર્તયિષ્યામિ સ્વયમેવ મયા શ્રુતમ્ ॥
વદતસ્તત્સમુદ્દિશ્ય યદ્વત્સસ્ય મહાત્મનઃ

પુરા મે વસમાનસ્ય પુરતોઽત્ર પિતુર્ગૃહે ॥
આયાતઃ સ મુનિસ્તત્ર વત્સો નામ મહાદ્યુતિઃ

વહમાનો યુવાવસ્થાં દ્વાદશાર્કસમદ્યુતિઃ ॥
અંગૈઃ સર્વૈસ્તુ રૂપાઢ્યઃ કામદેવ ઇવાપરઃ

મત્પિત્રા સ તદા દૃષ્ટસ્તતો ભક્ત્યાઽભિવાદિતઃ ॥
અર્ઘ્યં દત્ત્વા તતઃ પ્રોક્તો વિશ્રાંતો વિનયેન ચ

સ્વાગતં તવ વિપ્રેંદ્ર કુતસ્ત્વમિહ ચાગતઃ ॥
આદેશો દીયતાં મહ્યં કિં કરોમિ યથોચિતમ્

॥ વત્સ ઉવાચ ॥ ॥
તવાશ્રમપદે સૂત ચાતુર્માસ્યસમુદ્ભવમ્ ॥
કર્તુમિચ્છામ્યનુષ્ઠાનં શુશ્રૂષાં ચેત્કરોષિ મે

॥ લોમહર્ષણ ઉવાચ ॥ ॥
એવં વિપ્ર કરિષ્યામિ તવાદેશમસંશયમ્ ॥
ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ યસ્ત્વં મે ગૃહમાગતઃ

એવમુક્તાથ મામાહ સ પિતા દ્વિજસત્તમાઃ ॥
ત્વયા વત્સસ્ય કર્તવ્યા શુશ્રૂષા નિત્યમેવ હિ

તતોઽહં વિનયોપેતસ્તસ્ય કૃત્યાનિ કૃત્સ્નશઃ ॥
કરોમિ સ ચ મે રાત્રૌ ચિત્રાઃ કીર્તયતે કથાઃ

રાજર્ષીણાં પુરાણાનાં દેવદાનવરક્ષસામ્ ॥
દ્વીપાનાં પર્વતાનાં ચ સ્વયં દૃષ્ટ્વા સહસ્રશઃ

એકદા તુ મયા પૃષ્ટઃ કથાંતે પ્રાપ્ય કૌતુકમ્ ॥
વિસ્મયાવિષ્ટચિત્તેન સ દ્વિજો દ્વિજસત્તમાઃ

ભગવન્સુકુમારં તે શરીરં પ્રથમં વયઃ ॥
દ્વીપાનાં ચ કરોષિ ત્વં કથાશ્ચિત્રાઃ પૃથક્પૃથક્

કથં સર્વં ધરાપૃષ્ઠં સસમુદ્રં નિરીક્ષિતમ્ ॥
સ્વલ્પેન વયસા તાત ( ?) વિસ્તરતો વદ

ત્વયા યે કીર્તિતા દ્વીપાઃ સમુદ્રાઃ પર્વતાસ્તથા ॥
મનસાપિ ન શક્યાસ્તે ગન્તું મર્ત્યૈઃ કથંચન

અત્ર કૌતૂહલં જાતમશ્રદ્ધેયં વચસ્તથા ॥
શ્રુત્વા શ્રદ્ધેયવાક્યસ્ય તસ્માત્સત્યં પ્રકીર્તય

તપસઃ કિં પ્રભાવોઽયં કિં વા મંત્રપરાક્રમઃ ॥
યેન પૃથ્વીતલં કૃત્સ્નં ત્વયા દૃષ્ટં મુનીશ્વર

કિં વા દેવપ્રસાદસ્તુ તવૌષધિકૃતોઽથવા ॥
તચ્ચ પુણ્યતમં તાત ત્વં મે બ્રૂહિ સવિસ્તરમ્

અથ માં સ મુનિઃ પ્રાહ વિહસ્ય મુનિસત્તમાઃ ॥
સત્યમેતત્ત્વયા જ્ઞાતં મમ મંત્રપરાક્રમમ્

સદાહમષ્ટસંયુક્તં સહસ્રં શિવસન્નિધૌ ॥
જપામિ શિવમંત્રસ્ય ષડક્ષરમિતસ્ય ચ

ત્રિકાલં તેન મે જાતં સુસ્થિરં યૌવનં મુને ॥
અતીતાનાગતં જ્ઞાનં જીવિતં ચ સુખોદયમ્

મમ વર્ષસહસ્રાણિ બહૂનિ પ્રયુતાનિ ચ ॥
સંજાતાનિ મહાભાગ દૃશ્યતે પ્રથમં વયઃ

અત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ વિસ્તરેણ મહામતે ॥
યથા સિદ્ધિર્મયા પ્રાપ્તા પ્રસાદાચ્છંકરસ્ય ચ

અહં હિ બ્રાહ્મણો નામ્ના વત્સઃ ખ્યાતો મહીતલે ॥
નાનાશાસ્ત્રકૃતાભ્યાસઃ પુરાઽઽસં વેદપારગઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ મેનકા ચ વરાપ્સરાઃ ॥
વસંતસમયે પ્રાપ્તા મર્ત્યલોકે યદૃચ્છયા

સા ગતા ભ્રમમાણાથ કામ્યકંનામ તદ્વનમ્ ॥
મત્તકોકિલનાદાઢ્યં મનોજ્ઞદ્રુમસં કુલમ્

યત્રાસ્તે મુનિશાર્દૂલો દેવરાત ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
વ્રતસ્વાધ્યાયસંપન્નસ્તપસા ધ્વસ્તકિલ્વિષઃ

ઉપવિષ્ટો નદીતીરે દેવતાર્ચ્ચાપરાયણઃ ॥
શ્રદ્ધયા પરયા યુક્ત એકાકી નિર્જને વને

અથ સા પશ્યતસ્તસ્ય વિવસ્ત્રા પ્રાવિશજ્જલમ્ ॥
દિવ્યરૂપસમોપેતા ઘર્માર્તા વરવર્ણિની ॥

અથ તસ્ય મુનીંદ્રસ્ય રેતશ્ચસ્કન્દ તત્ક્ષણાત્ ॥
દૃષ્ટ્વા તાં ચારુસર્વાંગીં જલમધ્યં સમાશ્રિતામ્

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તા સારંગી સુપિપાસિતા ॥
જલમિશ્રં તયા રેતઃ પીતં સર્વમશેષતઃ

અથ સાઽપિ દધે ગર્ભં માનુષં વૈ પ્રભાવતઃ ॥
અમોઘરેતસો માસે સુષુવે દશમે તતઃ

જનયામાસ દીપ્તાંગી કન્યાં પદ્મદલેક્ષણામ્ ॥
તસ્મિન્નેવ જલે પુણ્યે દેવરાતાશ્રમં પ્રતિ

અથ તાં સ મુનિર્જ્ઞાત્વા સ્વજ્ઞાનેન સ્વવીર્યજામ્ ॥
કૃપયા પરયાવિષ્ટો જગ્રાહ ચ પુપોષ ચ

સ્નેહેન મહતા યુક્તઃ કૃતકૌતુકમંગલઃ ॥
રક્ષમાણો વને ચૈનાં શ્વાપદેભ્યઃ પ્રયત્નતઃ

।
આજહાર સુમૃષ્ટાનિ તત્કૃતે સુફલાનિ સઃ ॥
સ્વયં ગત્વા સુદૂરં ચ કાનને શ્વાપદાકુલે

તત્રસ્થા વવૃધે સા ચ નામ્ના ખ્યાતા મૃગાવતી ॥
શુક્લપક્ષે યથા વ્યોમ્નિ કલેવ શશલક્ષ્મણઃ

અથ સા ભ્રમમાણેન મયા દૃષ્ટા મૃગેક્ષણા ॥
તતોઽહં કામબાણેન તત્ક્ષણાત્તાડિતો હૃદિ ॥

વિજ્ઞાય ચ કુમારીં તાં સવર્ણાં ચારુહાસિનીમ્ ॥
આદરેણ ગૃહં ગત્વા સ મુનિર્યાચિતસ્તતઃ

પ્રયચ્છૈનાં મમ બ્રહ્મન્પત્ન્યર્થં નિજ કન્યકામ્ ॥
યથાત્મા પોષયિષ્યામિ ભોજનાચ્છાદનાદિભિઃ

તતસ્તેન પ્રદત્તા મે તત્ક્ષણાદેવ સુન્દરી ॥
વિધિના શાસ્ત્રદૃષ્ટેન નક્ષત્રે ભગ દૈવતે

તતઃ કતિપયાહસ્ય મયોઢા સા સુવિસ્મિતા ॥
સખીજનસમાયુક્તા ફલાર્થં નિર્ગતા વને

અથ વીરુધસંછન્ને વને તસ્મિન્સુસંસ્થિતે ॥
તયા ન્યસ્તં પદં મૂર્ધ્નિ તૃણાચ્છન્નસ્ય ભોગિનઃ

સા દષ્ટા સહસા તેન પતિતા વસુધાતલે ॥
વિષાર્દિતા ગતપ્રાણા તત્ક્ષણાદેવ ભામિની

અથ સખ્યઃ સમાગત્ય તસ્યા દુઃખેન દુઃખિતાઃ ॥
શશંસુસ્તા યથાવૃત્તં રુદન્ત્યો મમ સૂતજ

તતોઽહં સત્વરં ગત્વા દૃષ્ટ્વા તાં પતિતાં ભુવિ ॥
વિલાપાન્કૃતવાન્દીનો રુદિતં કરુણસ્વરમ્

ઇયં મે સુવિશાલાક્ષી મનઃપ્રાણસમા પ્રિયા ॥
મૃતા ભૂમૌ યયા હીનો નાહં જીવિતુમુત્સહે

સોઽહમદ્ય ગમિષ્યામિ પરલોકં સહાનયા ॥
પ્રિયારહિતહર્મ્યસ્ય જીવિતસ્ય ચ કિં ફલમ્

પુત્રપૌત્રવધૂભિશ્ચ ભૃત્યવર્ગયુતસ્ય ચ ॥
પત્નીહીનાનિ નો રેજુર્ગૃહાણિ ગૃહમેધિનામ્

યદીયં કર્ણનેત્રાંતા તન્વંગી મધુરસ્વરા॥
ન જીવતિ પૃથુશ્રોણી મરિષ્યેઽ હમસંશયમ્

એવં વિલપમાનસ્ય મમ સૂત કુલોદ્વહ ॥
આગતાઃ સુહૃદઃ સર્વે રુરુદુસ્તેઽપિ દુઃખિતાઃ

રુદિત્વા સુચિરં તત્ર તૈઃ સમં મહતીં ચિતામ્ ॥
કૃત્વા તાં સંનિધાયાથ પ્રદત્તો હવ્યવાહનઃ

તત આદાય માં કૃચ્છ્રાન્નિન્યુશ્ચ સ્વગૃહં પ્રતિ ॥
રુદન્તં પ્રસ્ખલન્તં ચ મુહ્યમાનં પદેપદે

તતો નિશાવશેષેઽહમુત્થાય ત્વરયાઽન્વિતઃ ॥
કાંતાદુઃખપરીતાત્મા ગતોઽરણ્યં તદેવ હિ

કામેનોન્મત્તતાં પ્રાપ્તો ભ્રમમાણ ઇતસ્તતઃ ॥
વિલપન્નેવ દુઃખાર્તો વને જનવિવર્જિતે

ક્વ ગતાસિ વિશાલાક્ષિ વિજનેઽસ્મિન્વિહાય મામ્ ॥
નાહં ગૃહં ગમિષ્યામિ મમ દુઃખાય નિર્દયઃ

એષોઽરુણકરસ્પર્શાત્સ્વાભાં ત્યજતિ ચંદ્રમાઃ ॥
નિશાક્ષયે નિરુત્સાહો યથાહં વિધિના કૃતઃ

અયં તનુઃ સમાયાતિ સવિતા રક્તમંડલઃ॥
નિગદિષ્યતિ મે વાર્તાં નૂનં કચ્ચિત્ત્વદુદ્ભવામ્

ગગનં વ્યાપયન્સૂર્યઃ સંતાપયતિ માં ભૃશમ્ ॥
બાહ્યે ચાભ્યંતરે કામઃ કથં વક્ષ્યામિ જીવિતમ્

કરીંદઃ સ્વયમભ્યેતિ તત્કુચાભૌ સમુદ્વહન્ ॥
કુમ્ભૌ ગત્વા તુ પૃચ્છામિ યદિ શંસતિ તાં પ્રિયામ્

એવં પ્રલપમાનસ્ય મમ મોહો મહાનભૂત્ ॥
ભાસ્કરાંશુપ્રતપ્તસ્ય મદનાકુલિતસ્ય ચ

યંયં પશ્યામિ તત્રાહં ભ્રમમાણો મહાવને ॥
વૃક્ષં વા પ્રાણિનો વાપિ તંતં પૃચ્છામિ મોહતઃ

ત્વદ્દંતમુસલપ્રખ્યં યસ્યા ઊરુયુગં ગજ ॥
તાં બાલાં વદ ચેદ્દૃષ્ટા દયાં કૃત્વા મમોપરિ ॥ ૭૪
ત્વયા જંબૂક ચેદ્દૃષ્ટા બિંબાફલનિભાધરા ॥
દયિતા મમ તદ્બ્રૂહિ શ્રેયસ્તે ભવિતા મહત્

અથવા બિલ્વ શંસ ત્વં યદિ બિલ્વોપમસ્તની ॥
ભ્રમમાણા વને દૃષ્ટા મમ પ્રાણસમા પ્રિયા

ત્વત્પુષ્પસદૃશાંગી સા મમ ભાર્યા મનસ્વિની ॥
સ ત્વં ચંપક જાનીષે યદિ ત્વં શંસ મે દ્રુતમ્

મધૂક તવ પુષ્પેણ દયિતાયાઃ સમૌ શુભૌ ॥
કપોલૌ પાંડુરચ્છાયૌ દૃષ્ટ્વા ત્વાં સ્મૃતિમાગતૌ

કદલીસ્તંભ સુવ્યક્તં પ્રિયાયાશ્ચ સુકોમલૌ ॥
ઊરૂ ત્વત્તોઽપિ તન્વંગ્યાઃ સત્યેનાત્માનમાલભે

ભોભો મૃગ ન મે ભાર્યા ત્વયા દૃષ્ટાઽત્ર કાનને ॥
ત્વત્સમે લોચને સ્પષ્ટે કજ્જલેન સમાવૃતે

તૃણાદોઽપિ સુવૃદ્ધોઽપિ વને વૃદ્ધોઽપિ યઃ પશુઃ ॥
સોઽપિ કાંતાપરિત્યક્તો ન મૃગો રમતે ક્ષણમ્

।
કાંતાયાઃ પુરતો નિત્યં વિધત્તેંઽગં કલાપકૃત્ ॥
વિહંગયોનિ જાતોઽપિ વૃદ્ધ્યર્થં પુષ્પધન્વનઃ

યોઽયં સંદૃશ્યતે હંસો હંસીમનુસ્મરત્યસૌ ॥
ગતિસ્તાદૃઙ્ન ચાપ્યસ્ય મત્પ્રિયાયાશ્ચ યાદૃશી

એક એવ સુધન્યોઽયં ચક્રવાકો વિહંગમઃ ॥
મુહૂર્તમપિ યોઽભીષ્ટાં ન ત્યજેચ્ચક્રવાકિકામ્

ય એષ શ્રૂયતે રાવો વિભ્રમં જનયન્મમ ॥
કિંવા પિકસમુત્થો ઽયં કિં વા મે દયિતોદ્ભવઃ

માં દૃષ્ટ્વાઽયં મૃગો યાતિ તં મૃગી યાતિ પૃષ્ઠતઃ ॥
ધાવમાના મમાપ્યેવમનુયાતિ પુરા પ્રિયા

વારણોઽયં પ્રિયાં કાંતામનુરાગાનુયાયિનીમ્ ॥
સ્પર્શયત્યગ્રહસ્તેન મમ સંસ્મારયન્પ્રિયામ

હા પ્રિયે મૃગશાવાક્ષિ તપ્તકાંચનસંનિભે ॥
કથં માં ન વિજાનાસિ ભ્રમંતમિહ કાનને

ક્વ સા ભક્તિઃ ક્વ સા પ્રીતિઃ ક્વ સા તુષ્ટિઃ ક્વ સા દયા ॥
નિગદન્તં સુદીનં માં સંભાષયસિ નો યતઃ

એવં પ્રલપમાનસ્ય મમ પ્રાપ્તાઃ સુહૃજ્જનાઃ ॥
અન્વેષંતઃ પદં તત્ર વનેષુ વિષમેષુ ચ

તતસ્તૈઃ કોપરક્તાક્ષૈઃ પ્રોક્તોઽહં સૂતનંદન ॥
ભર્ત્સદ્ભિઃ પરુષૈર્વાક્યૈર્ધિક્ત્વાં કામમયાધુના

ત્વં કિં શોચસિ મૂઢાત્મન્નશોચ્યં જીવિતં નૃણામ્ ॥
યતસ્ત્વામપિ શોચંતં શોચયિષ્યંતિ ચાપરે

યૂયં વયં તથા ચાન્યે સંજાતાઃ પ્રાણિનો ભુવિ ॥
સર્વ એવ મરિષ્યામસ્તત્ર કા પરિદેવના

અદર્શનાત્પ્રિયા પ્રાપ્તા પુનશ્ચાદર્શનં ગતા ॥
ન સા તવ ન તસ્યાસ્ત્વં વૃથા કિમનુશોચસિ

નાયમત્યંતસંવાસઃ કસ્યચિત્કેનચિત્સહ ॥
અપિ સ્વેન શરીરેણ કિમુતાન્યૈર્વૃથા જનૈઃ

મૃતં વા યદિ વા નષ્ટં યોતીતમનુશોચતિ ॥
સ દુઃખેન લભેદ્દુઃખં દ્વાવનર્થો પ્રપદ્યતે

એવં સંબોધયિત્વા માં ગૃહીત્વા તે મુહુર્જનૈઃ ॥
નિન્યુ ર્ગૃહં તતઃ સર્વે વનાત્તસ્માત્સુદારુણાત્

તતો મમ ગૃહસ્થસ્ય સ્મરમાણસ્ય તાં પ્રિયામ્ ॥
ઉત્પન્નઃ સુમહાન્કોપઃ સર્પાન્પ્રતિ મહામતે

તતઃ કોપપરીતેન પ્રતિજ્ઞાતં મયા સ્ફુટમ્ ॥
સર્પાનુદ્દિશ્ય યત્સર્વં તન્નિબોધય દારુણમ્

અદ્યપ્રભૃતિ ચેન્નાહં સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્ ॥
નિહન્મિ દણ્ડઘાતેન તત્પાપં સ્યાદ્ધ્રુવં મમ

યચ્ચ નિક્ષેપહર્તૄણાં યચ્ચ વિશ્વાસઘાતિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

યત્પાપં સાધુનિંદાયાં માતાપિતૃવધે ચ યત્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

પરદારરતાનાં ચ યત્પાપં જીવઘાતિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

ઉક્તૌ ચાભિરતાનાં ચ યત્પાપં ગરદાયિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

કૃતઘ્નાનાં ચ યત્પાપં પરવિત્તાપહારિણામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

યત્પાપં શસ્ત્રકર્તૃણાં તથા વહ્નિપ્રદાયિનામ્॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

વ્રતભંગેન યત્પાપં વ્રતિનાં નિંદયાપિ યત્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

યત્પાપં ભ્રૂણહત્યાયાં મૃષ્ટમાંસાશિનાં ચ યત્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

વૃક્ષચ્છેદ પ્રસક્તાનાં યત્પાપં શલ્યકારિણામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

પાખંડિનાં ચ યત્પાપં નાસ્તિકાનાં ચ યદ્ભવેત્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

માંસમદ્યપ્રસક્તાનાં યત્પાપં વિટભોજિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

મૃષાવાદપ્રસક્તાનાં પરરંધ્રાવલોકિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

યત્પાપં સાક્ષ્યકર્તૃણાં ધાન્યસંગ્રહકારિણામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

આખેટકરતાનાં ચ યત્પાપં પાશદાયિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

નિત્યં પ્રેષણકર્તૄણાં યત્પાપં મધુજીવિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્ ॥

અદૃષ્ટદેવવક્ત્રાણાં યત્પાપં મત્સ્યજીવિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

વિવાદે પૃચ્છમાનાનાં પક્ષપાતેન જલ્પતામ્ ॥
ભયાદ્વા યદિ વા લોભાદ્દ્વેષાદ્વા કામતોઽપિ વા

યત્પાપં તુ ભવેત્તેષાં નિર્દયાનાં દુરાત્મનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

કન્યાવિક્રયકર્તૃણાં યત્પાપં પાપસંગિનામ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

વિદ્યાવિક્રયકર્તૄણાં યત્પાપં સમુદાહૃતમ્ ॥
તન્મે સ્યાદ્યદિ નો હન્મિ સર્પં દૃષ્ટિવશં ગતમ્

એવં મયા પ્રતિજ્ઞાય કોપાવિષ્ટેન સૂતજ ॥
ગૃહીતો લગુડઃ સ્થૂલો વધાર્થં પવનાશિનામ્

તતઃપ્રભૃત્યહં ભૂમૌ ભ્રમામિ લગુડાયુધઃ ॥
બ્રાહ્મીં વૃત્તિં પરિત્યજ્ય માર્ગમાણો ભુજંગમાન્

મયા કોપપરીતેન બહવઃ પન્નગા હતાઃ ॥
વિષોલ્બણા મહાકાયાસ્તથાન્યે મધ્યમાધમાઃ

એકદાહં વનં પ્રાપ્તો ગહનં લગુડાયુધઃ ॥
શયાનં તત્ર ચાપશ્યં જલસર્પં વયોઽધિકમ્

તતોઽહં દંડમુદ્યમ્ય કાલદંડોપમં રુષા ॥
હન્મિ તં યાવદેવાહં સ માં પ્રોવાચ પન્નગઃ

નાપરાધ્યામિ તે કિંચિદહં બ્રાહ્મણસત્તમ ॥
સંરંભાત્તત્કિમર્થં માં જિઘાંસસિ વયોઽધિકમ્

તતો મયા સ સંપ્રોક્તઃ કોપાત્સલિલપન્નગઃ ॥
મહામન્યુપરીતેન સ્મૃત્વા ભાર્યાં મૃગાવતીમ્ ॥
મમ ભાર્યા પ્રિયા પૂર્વં સર્પેણાસીદ્વિનાશિતા

તતોઽહં તેન વૈરેણ સૂદયામિ મહો રગાન્ ॥
અદ્ય ત્વામપિ નેષ્યામિ વૈવસ્વતગૃહં પ્રતિ ॥
હત્વા દંડપ્રહારેણ તસ્માદિષ્ટતમં સ્મર

તતઃ સ માં પુનઃ પ્રાહ ભયેન મહતાવૃતઃ॥
શૃણુ તાવદ્વચોઽસ્માકં તતઃ કુરુ યથોચિતમ્

અન્યે તે પન્નગા વિપ્ર યે દશંતીહ માનવાન્ ॥
વયં સલિલસંભૂતા નિર્વિષાઃ સર્પરૂપિણઃ

એવં પ્રજલ્પમાનોઽપિ સ દંડેન મયા હતઃ ॥
સૂત તત્સૂદનાર્થાય નિર્વિકલ્પેન ચેતસા

અથાસૌ લગુડસ્પર્શાત્તત્ક્ષણાદેવ પન્નગઃ॥
દ્વાદશાર્કપ્રતીકાશો બભૂવ પુરુષો મહાન્

તદાશ્ચર્યં સમાલોક્ય તતોઽહં વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
ઉક્તવાંસ્તં પ્રણમ્યોચ્ચૈઃ ક્ષમ્યતામિતિ સાદરમ્

કો ભવાન્કિમિદં રૂપં કૃતં સર્પમયં વિભો ॥
કિં વા તે બ્રહ્મશાપોઽયં કિં વા ક્રીડાસદેદૃશી

તતઃ પ્રોવાચ માં હૃષ્ટઃ સ નરઃ પ્રશ્રયાન્વિતઃ॥
શૃણુષ્વાવહિતો ભૂત્વા વૃત્તાંતં સ્વં વદામિ તે

અહમાસં પુરા વિપ્ર ચમત્કારપુરોત્તમે ॥
યુવા પરમતેજસ્વી ધનવાન્સુસમૃદ્ધિભાક્

તત્રૈવ નગરે રમ્યે હ્યસ્તિ પુણ્યં શિવાલયમ્ [।
સિદ્ધેશ્વરસ્ય દેવસ્ય પતાકાભિરલંકૃતમ ॥।૩૭॥
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય તત્ર યાત્રા વ્યજાયત ॥
તત્ર વાદિત્રઘોષેણ નાદિતં ભુવનત્રયમ્

અથ તત્ર સમાયાતા મુનયઃ સંશિતવ્રતાઃ ॥
દેવસ્ય દર્શનાર્થાય શતશોઽથ સહસ્રશઃ

શૈવાઃ પાશુપતાશ્ચૈવ તથા કાપાલિકાશ્ચ યે ॥
મહાવ્રતધરાશ્ચાન્યે શિવભક્તિપરાયણાઃ

એકાહારા નિરાહારા વાયુભક્ષાસ્તથાપરે ॥
અબ્ભક્ષાઃ ફલ ભક્ષાશ્ચ શીર્ણપર્ણાશિનસ્તથા

તેઽભિવન્દ્ય યથાન્યાયં દેવદેવં મહેશ્વરમ્ ॥
ઉપાવિષ્ટાઃ પુરસ્તસ્ય કથાશ્ચક્રુઃ પૃથગ્વિધાઃ

રાજર્ષીણાં પુરાણાનાં દેવેન્દ્રાણાં ચ હર્ષિતાઃ ॥
દયાધર્મસમોપેતાસ્તથાન્યેઽપિ ચ ભૂરિશઃ

કેચિત્તત્ર પ્રનૃત્યંતિ ગાયંતિ ચ તથાઽપરે ॥
સાધવો ભક્તિસંયુક્તા વાદ્યં ચક્રુશ્ચ ભૂરિશઃ ॥।૯૪॥
અન્યે દાનાનિ યચ્છંતિ ધનિનઃ શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ ॥
દીનાંધકૃપણેભ્યશ્ચ તપસ્વિભ્યો વિશેષતઃ ॥।૪૫॥
એવં મહોત્સવે તત્ર વર્તમાને મહોદયે ॥
આગતો બહુભિઃ સાર્ધમહં યૌવનગર્વિતઃ

શિવદર્શનવિદ્વેષી તમસા સંવૃતાશયઃ ॥
યાત્રોત્સવ વિનાશાય પ્રેરિતોઽન્યૈઃ સુદુર્જનૈઃ

જલસર્પં સમાદાય સુદીર્ઘં ભીષણાકૃતિમ્ ॥
લેલિહાનં મુહુર્જિહ્વાં જરયા પરયા વૃતમ્

તતશ્ચ ક્ષિપ્તવાંસ્તત્ર મહાજનસમાગમે ॥
તં દૃષ્ટ્વા વિદ્રુતાઃ સર્વે જના મૃત્યુભયાર્દિતાઃ

તત્રાસીત્તાપસો નામ્ના સુપ્રભઃ શંસિતવ્રતઃ ॥
સમાધિસ્થઃ સુશિષ્યાઢ્યસ્તપસા દગ્ધકિલ્બિષઃ

નિષ્કંપાં સુદૃઢામૃજ્વીં નાતિસ્તબ્ધાં ન કુંચિતામ્ ॥
ગ્રીવાં દધત્સ્થિરાં યત્નાદ્ગાત્રયષ્ટિં ચ સર્વતઃ

સંપશ્યન્નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્ ॥
તાલુમધ્યગતેનૈવ જિહ્વાગ્રેણાચલેન ચ

આવર્તપંકજાંતઃસ્થમષ્ટપત્ર મધોમુખમ્॥
તન્મધ્યકર્ણિકાસંસ્થં સંપશ્યન્રવિમંડલમ્ ॥।૫૮૩॥
તસ્યાપિ મધ્યતશ્ચાન્યં નરમંગુષ્ઠમાત્રકમ્ ॥
દ્વાદશાર્કપ્રતીકાશમપ્રતર્ક્યતમાકૃતિમ્॥।૫૪॥
પશ્યન્પદ્માસનસ્થં ચ વૈદનાથં મહેશ્વરમ્॥
યમક્ષરં વદંત્યેવ સર્વગં સર્વવેદિનમ્

અનિંદ્યં ચાપ્યભેદ્યં ચ જરામરણવર્જિતમ્ ॥
પુલકાંચિતસર્વાંગો યોગનિદ્રાવશંગતઃ

આનંદાશ્રુપરિક્લિન્નઃ સંનિરુદ્ધેંદ્રિયાકૃતિઃ ॥
કુંભયિત્વોદરાંતઃસ્થં સ્વભ્યાસાદ્વાયુપઞ્ચકમ્ ॥।૫૭॥
અંગુષ્ઠતર્જનીયોગં કૃત્વા હૃદયસંગતમ્ ॥
એવં તત્રોપવિષ્ટસ્ય સ સર્પસ્તસ્ય વિગ્રહમ્

વેષ્ટયામાસ ભોગેન નિશ્ચલસ્ય મહાત્મનઃ ॥
એતસ્મિન્નંતરે શિષ્યસ્તસ્યાસીત્સુતપોઽન્વિતઃ

શ્રીવર્ધનૈતિખ્યાતો નાનાશાસ્ત્રકૃતશ્રમઃ ॥
સ દૃષ્ટ્વા સર્પભોગેન સમંતાદ્વેષ્ટિતં ગુરુમ્

નાતિદૂરસ્થિતં માં ચ જ્ઞાત્વા તત્કર્મકારિણમ્॥
ઉવાચ પરુષં વાક્યં કોપસંરક્તલોચનઃ

સ્ફુરતાધરયુગ્મેન બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ॥
મયા ચેત્સુતપસ્તપ્તં ગુરુશુશ્રૂષયા સદા

નિર્વિકલ્પેન ચિત્તેન યદિ ધ્યાતો મહેશ્વરઃ ॥
તેન સત્યેન દુષ્ટોઽયં પાપાત્મા બ્રાહ્મણાધમઃ ॥
ઈદૃક્કાયો ભવત્વાશુ ગુરુર્મે યેન ધર્ષિતઃ

અથાહં સર્પતાં પ્રાપ્તસ્તત્ક્ષણાદેવ દારુણામ્ ॥
પશ્યતાં સર્વલોકાનાં વદતાં સાધુસાધ્વિતિ

।
અથ ગત્વા સમાધેઃ સ પર્યંતં સંયતો મુનિઃ ॥
દદર્શ નિજ ગાત્રસ્થં દ્વિજિહ્વં દારુણાકૃતિમ્

અથ સર્પાકૃતિં માં ચ દુઃખેન મહતાન્વિતમ્ ॥॥
તટસ્થં ભયસંત્રસ્તં તથા સર્વજનં તદા

તતો વિજ્ઞાય તત્સર્વં સ મુનિર્જ્ઞાનચક્ષુષા ॥
અબ્રવીત્કૃપાયાવિષ્ટઃ શિષ્યં શ્રીવર્ધનં રુષા ॥।૬૭ ॥॥
ન મે પ્રિયં કૃતં શિષ્ય ત્વયૈતત્કર્મ કુર્વતા॥
શપતા બ્રાહ્મણં દીનં નૈષ ધર્મસ્તપસ્વિનામ્

સમો માનેઽપમાને ચ સમલોષ્ટાશ્મકાંચનઃ॥
તપસ્વી સિદ્ધિમાયાતિ સુહૃચ્છત્રુસમાકૃતિઃ

તસ્માદજાનતા વત્સ શપ્તોઽયં બ્રાહ્મણસ્ત્વયા॥
બાલ્યભાવાત્પ્રસાદોઽસ્ય ભૂયોયુક્તો મમાજ્ઞયા

અથ શ્રીવર્ધનઃ પ્રાહ પ્રણિપત્ય નિજં ગુરુમ્ ॥
અમર્ષવશમાપન્નઃ કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ

અજ્ઞાનાદ્યદિવા જ્ઞાનાન્મયા યદ્વ્યાહૃતં વચઃ ॥
તત્તથૈવ ન સંદેહસ્તસ્માન્મૌનં ગુરો કુરુ

ન મૃષા વચનં પ્રોક્તં સ્વૈરેણાપિ ગુરો મયા ॥
કિં પુનર્યત્તવાર્થાય તસ્માન્મૌનં સમાચર

પશ્ચાદુદયતે સૂર્યઃ શોષં યાતિ મહાર્ણવઃ ॥
અપિ મેરુશ્ચ શીર્યેત ન મે સ્યાદન્યથા વચઃ

તમુવાચ ગુરુઃ શિષ્યં સ પુનઃ શ્લક્ષ્ણયા ગિરા ॥
જાનામ્યહં ન તે વાણી કથંચિજ્જાયતેઽન્યથા

સદા શિષ્યો વયઃસ્થોપિ શાસનીયઃ પ્રયત્નતઃ ॥।
કિં પુનર્બાલ એવ ત્વં તેન ત્વાં વચ્મિ ભૂરિશઃ

ધર્મં ન વ્યયતે કોઽપિ મુનીનાં પૂર્વસંચિતમ્ ॥
તપોધર્મવિહીનાનાં ગતિસ્તેષાં ન વિદ્યતે

ક્ષમૈકા સિદ્ધિદા પ્રોક્તા યતીનાં ચ વિશેષતઃ ૩॥
તસ્માત્ક્ષમાં પુરસ્કૃત્ય વર્તિતવ્યં તપસ્વિભિઃ

ન પાપં પ્રતિ પાપઃ સ્યાદ્બુદ્ધિરેષા સનાતની॥
આત્મનૈવ હતઃ પાપો યઃ પાપં તુ સમાચરેત્

દગ્ધઃ સ દહતે ભૂયો હતમેવ નિહંતિ ચ॥
સમ્યગ્જ્ઞાનપરિત્યક્તો યઃ પાપે પાપમાચરેત્

।
ઉપકારિષુ યઃ સાધુઃ સાધુત્વે તસ્ય કો ગુણઃ॥
અપકારિષુ યઃ સાધુઃ કીર્ત્યતે જનૈઃ

।
એવમુક્ત્વા સ તં શિષ્યં તતો મામિદમબ્રવીત્ ॥
દયયા પરયા યુક્તઃ સુવ્રતઃ શંસિતવ્રતઃ

નાન્યથા વચનં ભાવિ મમ શિષ્યસ્ય પન્નગ ॥
કઞ્ચિત્કાલં પ્રતીક્ષસ્વ તસ્માત્સર્પવપુઃસ્થિતઃ

॥ સર્પ ઉવાચ ॥ ॥
કસ્મિન્કાલે મુનિશ્રેષ્ઠ શાપો મેઽસ્તમુપૈષ્યતિ ॥
પ્રસાદં કુરુ દીનસ્ય શાપસ્યાજ્ઞાનિનસ્તથા

॥ સુવ્રત ઉવાચ ॥ ॥
મુહૂર્તમપિ ગીતાદિ યઃ કરોતિ શિવાલયે ॥
ન તસ્ય શક્યતે કર્તું સંખ્યા ધર્મસ્ય ભદ્રક

મુહૂર્તમપિ યો વિઘ્નં કરોતિ ચ મહોત્સવે ॥
તસ્ય પાપસ્ય નો સંખ્યા કર્તું શક્યા હિ કેનચિત્

તસ્માત્ત્વં પાપકો વિપ્રો નૈવ મુક્તિમવાપ્સ્યસિ ॥
વાર્તાસંગેન દુર્બુદ્ધે તસ્માચ્છૃણુ વચો મમ ॥।૮૭॥
શૈવં ષડક્ષરં મંત્રં યોજપેચ્છ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
અપિ બ્રહ્મવધા ત્પાપં જાતં તસ્ય પ્રણશ્યતિ

દશભિર્દિનજં પાપં વિંશત્યા વત્સરોદ્ભવમ્ ॥
ષડક્ષરસ્ય જાપ્યેન પાપં ક્ષાલયતે નરઃ

તસ્માત્ત્વં જલમધ્યસ્થસ્તં મંત્રં જપ સાદરમ્ ॥
યેન પાપં ક્ષયં યાતિ કૃતમપ્યન્યજન્મનિ

યદા ત્વાં જલમધ્યસ્થં વત્સોનામ દ્વિજો રુષા ॥
તાડયિષ્યતિ દણ્ડેન તદા મોક્ષમવાપ્સ્યસિ

તસ્માદ્ગચ્છ દ્રુતં સર્પ સ્થાનાદસ્માજ્જલાશયે ॥
કિઞ્ચિદિષ્ટં મયા પ્રોક્તો વિરરામ સ સન્મુનિઃ

તતોઽહં દુઃખસંયુક્તઃ સંપ્રાપ્તોઽત્ર જલાશયે ॥
ષડક્ષરં જપન્મન્ત્રં નિત્યમેવ વ્યવસ્થિતઃ

ત્વત્પ્રસાદાદહં મુક્તઃ સર્પત્વાદ્બ્રાહ્મણોત્તમ ॥
કિં કરોમિ પ્રિયં તેઽદ્ય તસ્માચ્છીઘ્રતરં વદ

વત્સોનામ ન સન્દેહઃ સ ત્વં યઃ કીર્તિતો મમ ॥
સુવ્રતેન વિમાનં મે પશ્યૈતદુપસર્પતિ

તતઃ પ્રોક્તો મયા સમ્યક્સ સર્પો દિવ્યરૂપધૃક્ ॥
ભગવન્નુપદેશં મે કિઞ્ચિદ્દેહિ શુભાવહમ્

યેન નો જાયતે દુઃખં પ્રિયલોપસમુદ્ભવમ્ ॥
ન દારિદ્યં ન ચ વ્યાધિર્ન ચ શત્રુપરાભવઃ

અથોવાચ સ માં ભૂયઃ સોત્સુકઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
પ્રશ્નભારઃ સમાખ્યાતસ્ત્વયા મમ દ્વિજોત્તમ

ન ચૈતચ્છક્યતે વક્તું વિમાને સમુપસ્થિતે ॥
વિસ્તરાત્તુ તતો વચ્મિ સંક્ષેપેણ તવ દ્વિજ

શૈવઃ ષડક્ષરો મન્ત્રો નૃણામશુભહારકઃ ॥
સ ત્વયા શક્તિતો વિપ્ર જપનીયો દિવાનિશમ્ ॥

તતઃ પ્રાપ્સ્યત્યસંદિગ્ધં યદ્યદ્વાંછસિ ચેતસા ॥
સ્વર્ગં વા યદિ વા મોક્ષં વિમુક્તઃ સર્વપાતકૈઃ

મયા હિ સુમહત્પાપં સર્વદા સમનુષ્ઠિતમ્ ॥
તત્રાપિ મંત્રમાહાત્મ્યાત્પ્રાપ્તા લોકા મહોદયાઃ

એકો દાનાનિ સર્વાણિ યચ્છતિ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ॥
ષડક્ષરં જપેન્મંત્રમન્યસ્તાભ્યાં સમં ફલમ્

સર્વતીર્થાભિષેકં ચ કુરુતેઽન્યો નરો દ્વિજ ॥
ષડક્ષરં જપેન્મંત્રમન્યસ્તાભ્યાં સમં ફલમ્

ચાંદ્રાયણસહસ્રં તુ કુરુતેઽન્યો યથોચિતમ્ ॥
ષડક્ષરં જપેદન્યો મંત્રં તાભ્યાં સમં ફલમ્

વર્ષાસ્વાકાશશાયી ચ હેમંતે સલિલાશયઃ ॥
પઞ્ચાગ્નિસાધકો ગ્રીષ્મે યાવદ્વર્ષશતં નરઃ

અન્યઃ ષડક્ષરં મન્ત્રં શુચિઃ શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
જપેદહર્નિશં મર્ત્યઃ ફલં તાભ્યાં સમં સ્મૃતમ્ ॥

પિતૃપક્ષે સદા ચૈકો ગયાયાં શ્રાદ્ધમાચરેત્ ॥
અન્યઃ ષડક્ષરં મન્ત્રં જપેત્તાભ્યાં સમં ફલમ્

ગોસહસ્રં દદાત્યેકઃ કાર્તિક્યાં જ્યેષ્ઠપુષ્કરે ॥
ષડક્ષરં જપેન્મંત્રમન્યસ્તાભ્યાં સમં ફલમ્

સંનિહિત્યાં નરઃ સ્નાતિ રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ॥
એકો અન્યસ્તુ જપેન્મન્ત્રં ષડર્ણં તુલ્યમેવ તત્

સોમે સોમગ્રહેઽન્યસ્તુ સોમનાથં પ્રપશ્યતિ ॥
અન્યઃ ષડક્ષરં મન્ત્રં જપેત્તાભ્યાં સમં ફલમ્

એકશ્ચણ્ડીશ્વરં પશ્યેદયને ચોત્તરે નરઃ ॥
અન્યઃ ષડક્ષરં મન્ત્રં જપેત્તાભ્યાં સમં ફલમ્

ભૃગુપાતં પતેદેકઃ કેદારં વીક્ષ્ય ભક્તિતઃ ॥
અન્યઃ ષડક્ષરં મંત્રં જપેત્તાભ્યાં સમં ફલમ્

કરીષં સાધયેદન્યો દત્ત્વા સર્વસ્વમાદિતઃ ॥
ષડક્ષરં જપેન્મંત્રમન્યસ્તાભ્યાં સમં ફલમ્

સર્વ સંગપરિત્યાગં કૃત્વૈકો જ્ઞાનમાપ્નુયાત્ ॥
અન્યઃ ષડક્ષરં મન્ત્રં જપેત્તાભ્યાં સમં ફલમ્

એતત્તે પરમં ગુહ્યં મયા વિપ્ર પ્રકીર્તિતમ્ ॥
નાસ્તિકાય ન દાતવ્યં ભક્તિહીનાય નૈવ ચ

તથાન્યદપિ વક્ષ્યામિ હિતબુદ્ધ્યા દ્વિજોત્તમ ॥
મમ વાક્યં કુરુષ્વાદ્ય યદીચ્છસિ પરાં ગતિમ્

અહિંસા પરમો ધર્મઃ સર્વવેદે પ્રકીર્તિતઃ ॥
બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષેણ તસ્માત્સર્પવધં ત્યજ

અહિંસકાનિ ભૂતાનિ યો હિનસ્તિ સુનિર્દયઃ ॥
સ યાતિ નરકં ઘોરં યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

ચરાચરાણાં ભૂતાનામભયં યઃ પ્રયચ્છતિ ॥
સર્વદા સર્વસૌખ્યાઢ્યો જાયતે દિવિ ચેહ ચ

નાસ્તિ ભર્ગસમો દેવો નાસ્તિ ગંગાસમા નદી ॥
નાસ્તિ હિંસાસમં પાપં નાસ્તિ ધર્મો દયાપરઃ

અથાહમબ્રુવં તં ચ તચ્છ્રુત્વા તસ્ય જલ્પિતમ્ ॥
અહિંસાલક્ષણં ધર્મં પરલોકભયાતુરઃ

મન્યતે વૃદ્ધલોકાનામેતદ્વાક્યં શ્રુતં મયા ॥
ભૂપતેર્નેવ દોષઃ સ્યાદ્વને વ્યાપાદિતૈર્મૃગૈઃ ॥ ૨૨૩ ।
પ્રવદંતિ તથા વૈદ્યા વૈદ્યશાસ્ત્રવિચક્ષણાઃ ॥
ભવંતિ પુષ્ટિસંયુકા માંસાદાશ્ચિરજીવિનઃ

તદત્ર વિષયે બ્રૂહિ પરં નિઃશ્રેયસં વચઃ ॥
સર્વં કર્તાસ્મ્યસંદિગ્ધં તવ વક્ત્રાદ્વિનિર્ગતમ્

અથ માં સ પુનઃ પ્રાહ વદ મૈવં દ્વિજોત્તમ ॥
મતમેતદ સાધૂનાં પાપાનાં માંસગૃદ્ધિનામ્

અહો શોચ્યતમા લોકે પાપાત્માનઃ સુનિર્દયાઃ ॥
સર્વદોષાકરં માંસં મૂઢાઃ સ્વાદંતિ યે નરાઃ ॥ ॥। ૨૨૭ ॥
ન માંસમાયુષો હેતુરારોગ્યસ્ય બલસ્ય વા ॥
સર્વમેતદસત્યં સ્યાચ્છ્રણુષ્વાદ્ય નિદર્શનમ્

માંસાશિનોઽપિ દૃશ્યંતે રોગાર્તા દુર્બલાસ્તથા ॥
સ્વલ્પાયુષશ્ચ મત્વૈવં માંસં વર્જય દૂરતઃ

અમાંસાદા અપિ ક્ષ્માયાં દૃશ્યંતે રોગવર્જિતાઃ ॥
ચિરાયુષશ્ચ પીનાંગાસ્ત સ્માન્માંસં વિવર્જયેત્

યો ભક્ષયતિ માંસાનિ સત્ત્વાનાં જીવિતૈષિણામ્ ॥
સ યાતિ નરકં ઘોરં તત્રસ્થો ભક્ષ્યતે ચ તૈઃ

ન હિ માંસં તૃણાત્કાષ્ઠાદુપલાદપિ જાયતે ॥
હતે જંતૌ ભવેન્માંસં તસ્માત્તત્પરિવર્જયેત્

એતદેવ હિ દૃષ્ટાંતં માંસસ્ય પરિવર્જને ॥
યદંગં હ્રિયતે સ્વં ચ કંટકેનાપિ વિક્ષતમ્

આત્મૌપમ્યેન ભૂતાનિ તસ્માત્સર્વાણિ પંડિતૈઃ ॥
દ્રષ્ટવ્યાનિ ન હિંસ્યાનિ રક્ષણીયાનિ શક્તિતઃ

હંતા ચૈવાનુમંતા ચ વિશસ્તા ક્રયવિક્રયી ॥
સંસ્કર્તા ચોપહર્તા ચ ખાદકશ્ચાષ્ટ ઘાતકાઃ

ધનેન ક્રયકૃદ્ધંતિ ભક્ષણેન ચ ખાદકઃ ॥
ઘાતકો વધબંધાભ્યામિત્યન્યસ્ત્રિવિધો વધઃ

કર્મણા મનસા વાચા યો હિનસ્તિ ન કિંચન ॥
સ પ્રાપ્નોતિ પરં સ્થાનં જરા મરણવર્જિતમ્

શાકમૂલફલાહારો બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ ॥
ન તસ્ય ફલમાપ્નોતિ યદિ હિંસાપરો નરઃ

એકો વર્ષશતં સાગ્રં તપસ્તપતિ દુસ્તરમ્ ॥
અહિંસાનિરતો યસ્તુ તયોઃ શ્રેષ્ઠો દયાન્વિતઃ

યંયં કામયતે કામં દુષ્પ્રાપમપિ માનવઃ ॥
તં તમાપ્નોત્યસંદિગ્ધં યદિ સ્યાત્સુદયાન્વિતઃ

કામગેન વિમાનેન દિવ્યસ્ત્રીશતસેવિતઃ ॥
દેવવન્મોદતે સ્વર્ગે સવભૂતાભયપ્રદઃ

એવમુક્ત્વા મહાત્મા સ પશ્યતો મમ સૂતજ ॥
વિમાનવરમારુહ્ય ગતશ્ચ ત્રિદિવાલયમ્

ગન્ધર્વૈર્ગીયમાનસ્તુ સ્તૂયમાનશ્ચ કિન્નરૈઃ ॥
ષડક્ષરસ્ય મંત્રસ્ય માહાત્મ્યે ન મહામતે

તસ્મિન્ગતે તદા સ્વર્ગં દુઃખં મે સમુપસ્થિતમ્ ॥
સ્મૃત્વા પૂર્વં હતાન્સર્પાન્ભગ્નગાત્રોઽભવં તદા

તતોઽહં કૃતવાંસ્તત્ર વિપ્રલાપાનનેકશઃ ॥
સ્વકર્મભયસંત્રસ્તસ્તસ્મિન્નેવ મહાવને

અહો મયા નૃશંસેન બહવઃ પ્રાણિનો હતાઃ ॥
નિન્દિતશ્ચ મહાદેવો નર કાર્તિર્ભવિષ્યતિ

સોઽહં હિંસાં પરિત્યજ્ય ચરિષ્યામિ મહત્તપઃ ॥
શિવદીક્ષાં સમાસાદ્ય પૂજયિષ્યે મહેશ્વરમ્

યત્કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ પ્રાર્થયંતિ નરાઃ સુખમ્ ॥
તત્સર્વં તપસા સાધ્યં તસ્માત્કાર્યં મયા તપઃ

અધુનૈકોઽહમેકાહમેકૈકસ્મિન્વનસ્પતૌ ॥
ચરન્ભૈક્ષં મુનિર્મૌની ચરિષ્યામ્યાશ્રમાનિમાન્

પાંસુના સમવચ્છન્નઃ શૂન્યાગારપ્રતિશ્રયઃ ॥
વૃક્ષમૂલનિકેતો વા ત્યક્તસર્વપ્રિયાપ્રિયઃ

એવં વિલપ્ય યત્નેન મયા સૂતકુલોદ્વહ ॥
ગૃહીતં ભક્તિયુક્તેન શિવદીક્ષાવ્રતં તતઃ

ષડક્ષરસ્ય મંત્રસ્ય અયુતં પ્રજપામ્યહમ્ ॥
ત્રિસન્ધ્યં શ્રદ્ધયા યુક્તઃ સિદ્ધેશ્વરસમીપતઃ

તત્પ્રભાવેન મે સ્થૈર્યં સંજાતં યૌવનોદ્ભવમ્ ॥
તથા લોકાતંરજ્ઞાનં ખેચરત્વં ચ સૂતજ

સિદ્ધેશ્વરં પ્રયાસ્યામિ દ્વાપરાંતે હ્યવસ્થિતે ॥
સદાશિવં પ્રયાસ્યામિ સત્યમેતન્મયોદિતમ્

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં મયા સૂતજ મોક્ષદમ્ ॥
ષડક્ષરસ્ય માહાત્મ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

યશ્ચૈતચ્છૃણુયાન્નિત્યં સમ્યક્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
આજન્મમરણાત્પાપાત્સોઽપિ મુચ્યેત માનવઃ ॥।

તસ્માત્ત્વં હિ મહાભાગ મન્ત્રમેનં સદા જપ ॥
સંપ્રાપ્સ્યસિ પરાન્કામાન્મનસા વાંછિતાન્સદા

સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતચ્છ્રુતં મયા પૂર્વં સકાશાત્તસ્ય સદ્ગુરોઃ ॥
ષડક્ષરસ્ય માહાત્મ્યં યદ્યુષ્માકં પ્રકીર્તિતમ્

ધન્યં યશસ્યમાયુષ્યં શત્રુપક્ષક્ષયાવહમ્ ॥
પઠતાં શૃણ્વતાં નિત્યં સર્વકામાભયપ્રદમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્ર માહાત્મ્યે ષડક્ષરમન્ત્રમાહાત્મ્યે સિદ્ધેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ