સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.268

આનર્ત ઉવાચ॥
કર્મણા કેન મર્ત્યે ચ નરાણાં જાયતે વદ॥
ચક્રવર્તિત્વમખિલં સર્વશત્રુવિમર્દનમ્

ભર્તૃયજ્ઞ ઉવાચ॥
દુર્લભં ભૂમિપાલત્વં સર્વપાપૈર્નરાધિપ॥
તપોભિર્નિયમૈર્દાનૈસ્તથાન્યૈશ્ચ શુભૈર્વ્રતૈઃ

યઃ પુનર્ભૂપતિર્ભૂત્વા પૃથ્વીં દદ્યાદ્ધિરણ્મયીમ્॥
ગૌતમેશ્વરદેવસ્ય પુરતઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ॥
ચક્રવર્તી ભવેન્નૂનમેવમાહ પિતામહઃ

માંધાતા ધુન્ધુમારશ્ચ હરિશ્ચંદ્રઃ પુરૂરવાઃ।
ભરતઃ કાર્તવીર્યશ્ચ ષડેતે ચક્રવર્તિનઃ॥૪।
પૃથ્વીદાનં પુરા કૃત્વા ગૌતમેશ્વરસંનિધૌ।
દત્ત્વા હિરણ્મયીં પૃથ્વીં સાર્વભૌમાસ્તતઃ સ્થિતાઃ

આનર્ત ઉવાચ॥
ભગવન્કેન વિધિના દાતવ્યા સા વસુન્ધરા॥
અહં દાસ્યામિ તાં નૂનં શ્રદ્ધા મે મહતી સ્થિતા

ભર્તૃયજ્ઞ ઉવાચ॥
કાર્યા પલશતેનોર્વી વૃત્તાકારા નૃપોત્તમ॥
તદર્ધેનાથવા શક્ત્યા પંચવિંશત્પલાત્મિકા

ધરાદાને મહારાજ વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્॥
નૈવ પંચપલાદર્વાક્પ્રદાતવ્યા કથઞ્ચન॥
લવણેક્ષુસુરાસર્પિર્દધિદુગ્ધજલોદ્ભવાઃ॥
સમુદ્રાઃ સપ્ત ચૈતાંસ્તુ કક્ષાયાં તત્ર દર્શયેત્

જંબૂપ્લક્ષકુશક્રૌંચશાકશાલ્મલિપુષ્કરાઃ।
સમુદ્રાન્સરિતઃ સપ્ત દ્વૈગુણ્યેન પ્રકલ્પયેત્

મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યો હિમવાન્ગંધમાદનઃ॥
વિંધ્યઃ શૃંગી ચ સપ્તૈવ કલ્પયેત્કુલપર્વતાન્॥૧૧।.
મધ્યે પ્રકલ્પયેન્મેરું દિક્ષુ વિષ્કમ્ભપર્વતાન્॥
જંબૂન્યગ્રોધનીપાંશ્ચ પ્લક્ષશ્ચૈવ તથા દ્રુમાન્

ગંગાદ્યાઃ સરિતસ્તત્ર પ્રાધાન્યેન પ્રકલ્પયેત્॥
એવં નિર્માપ્ય વસુધાં સર્વાં હેમમયીં નૃપ॥૧૩।.
મંડપં કારયેત્પશ્ચાદ્યથાપૂર્વં પ્રકલ્પિતમ્

કુણ્ડાનિ તોરણાન્યેવ બ્રાહ્મણગ્રહપૂજને॥
પૂર્વવત્સકલં કૃત્વા મધ્યે વેદિં પ્રકલ્પયેત્

તત્ર સંસ્થાપયેત્પૃથ્વીં પંચગવ્યેન પાર્થિવ॥
યથોક્તમંત્રૈસ્તલ્લિંગૈસ્તતઃ શુદ્ધોદકેન તુ

ઇમં મે ગંગે યમુને પંચનદ્યસ્ત્રિપુષ્કરમ્॥
શ્રીસૂક્તં પાવમાનં ચ હૈમીં ચ તદનંતરમ્

સ્નાનકર્મણિ યોગ્યાંશ સ્વાદિષ્ઠાયનમુત્તમમ્

એવં સંસ્નાપ્ય વિધિવદ્વાસાંસિ પરિધાપયેત્॥
યુવા સુવાસા મંત્રેણ સૂક્ષ્માણિ વિવિધાનિ ચ

યે ભૂતાનામધીત્યેવં તતઃ પ્રોચ્ય પ્રપૂજયેત્॥
ધૂરસીતિ ચ મંત્રેણ ધૂપં દદ્યાત્સમાહિતઃ

અગ્નિર્જ્યોતીતિ મંત્રેણ કુર્યાદારાર્તિકં તતઃ॥
અહમસ્મીતિ મંત્રેણ સપ્તધાન્યં પ્રકલ્પયેત્

એવં કૃત્વાઽખિલં તસ્યા યજમાનઃ સિતાંબરઃ॥
પુરઃ સ્થિતોંજલિં બદ્ધ્વા મંત્રાનેતાનુદાહરેત્

ત્વયા સંધાર્યતે વિશ્વં જગદેતચ્ચરાચરમ્॥
તવ દાનં કરિષ્યામિ સાંનિધ્યં કુરુ મેદિનિ

શરીરેષ્વપિ ભૂતાનાં ત્વં દેવિ પ્રથમં સ્થિતા॥
તતશ્ચાન્યાનિ ભૂતાનિ જલાદીનિ વસુન્ધરે

યે ત્વાં યચ્છંતિ તે ભૂયસ્ત્વાં લભંતે ન સંશયઃ॥
ઇહ લોકે પરે ચૈવ પાર્થિવં રૂપમાશ્રિતા

એવં સ્તુત્વા સમાદાય તોયં હેમાકૃતિં નૃપ॥
વાસુદેવં હૃદિ સ્થાપ્ય મંત્રેણાનેન કલ્પયેત્

પાતાલાદુદ્ધૃતા યેન પૃથ્વી સા લોકકારિણા॥
અસ્યા દાનેન ચ સદા પ્રીયતાં મે જનાર્દનઃ

એવમુચ્ચાર્ય તત્તોયં તોયમધ્યે પરિક્ષિપેત્॥
ન ભૂમૌ નૈવ હસ્તે ચ બ્રાહ્મણસ્ય નૃપોત્તમ

તતો વિસર્જયેદ્દેવીં મન્ત્રેણાનેન ભાગશઃ॥
આગતા ચ યથાન્યાયં પૂજિતા ચ યથાવિધિ

અસ્માકં ત્વં હિતાર્થાય યત્રેષ્ટં તત્ર ગમ્યતામ્॥
ઉસ્રા વેદેતિ મંત્રેણ સમુચ્ચાર્ય તતઃ પરમ્॥
બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રદાતવ્યા સંવિભજ્ય નરાધિપ

એવં તે સર્વમાખ્યાતં પૃથિવીદાનમુત્તમમ્।
શૃણુયાત્પાર્થિવો ભાવી દાતા જન્મનિજન્મનિ

યો રાજા પૃથિવીં દદ્યાદ્વિધિનાનેન પાર્થિવ॥
રાજ્યભ્રંશો ન વંશેઽપિ તસ્ય સંજાયતે ક્વચિત્

રાજ્યભ્રંશસમોપેતા યે દૃશ્યંતે મહીભુજઃ॥
ન તૈર્વસુન્ધરા દત્તા બ્રાહ્મણાનાં ધૃતાત્મનામ્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પૃથ્વીદાનં સમાચરેત્॥
ન હરેત્પરદત્તાં ચ કથંચિદપિ મેદિનીમ્

એતત્પુણ્યં પ્રશસ્યં ચ પૃથિવીદાનમુત્તમમ્॥
શૃણ્વતામપિ રાજેંદ્ર તદ્દેહાદ્યઘનાશનમ્

આસ્તાં તાવત્પ્રદાનં ચ પૃથિવ્યાઃ પૃથિવીપતેઃ॥
દાતુઃ સંપ્રેરણં યસ્યા અજ્ઞાનૌઘવિનાશનમ્

રૂપવાન્સુભગશ્ચૈવ તથા ચ પ્રિયદર્શનઃ॥
આધિવ્યાધિવિનિર્મુક્તઃ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ

મેધાવી જાયતે મર્ત્યો દાનસ્યાસ્ય પ્રભાવતઃ॥
ઇત્થંભૂતા મહારાજ કૃત્વા રાજ્યમકણ્ટકમ્

પ્રીતા વિષ્ણોઃ પદં યાંતિ શાશ્વતં યન્નિરામયમ્॥
અન્યત્રાપિ ધરાદાનાત્પ્રકુર્યાચ્ચક્રવર્તિતામ્

એકજન્માંતરં યાવત્સમ્યગ્દત્તં નૃપોત્તમઃ॥
ગૌતમેશ્વરદેવસ્ય યત્પુરા પુરતઃ કૃતમ્

સપ્તજન્માંતરં યાવત્પ્રકરોતિ ન સંશયઃ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન તત્ર દેયા મહી નૃપ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ગૌતમેશ્વરમાહાત્મ્યે પૃથ્વીદાનમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટષષ્ટ્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ