સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.264

બ્રહ્મોવાચ॥
કાર્તિકેયશ્ચ પાર્વત્યાઃ પ્રાણેભ્યશ્ચાતિવલ્લભઃ॥
સંક્રીડતિ સમીપસ્થો નાનાચેષ્ટાભિરુદ્યતઃ

રક્તકાંતિર્મહાતેજાઃ ષણ્મુખોઽદ્ભુત વિક્રમઃ॥
ક્વચિદ્ગાયતિ ચાત્યર્થં ક્વચિન્નૃત્યતિ સ્વેચ્છયા

માતરં પિતરં દૃષ્ટ્વા વિનયાવનતઃ ક્વચિત્॥
ક્વચિચ્ચ ગંગાપુલિને સિકતાલેપનાકૃતિઃ

ગણૈઃ સહ વિચિન્વાનો વિવિધાન્વનભૂરુહાન્॥
એવં પ્રક્રીડિતસ્તસ્ય દિવસાઃ પંચ જજ્ઞિરે

તતો દેવા મહેન્દ્રાદ્યાસ્તારકત્રાસવિદ્રુતાઃ॥
સ્તુવન્તઃ શંકરં સર્વે તારકસ્ય જિઘૃક્ષયા

ચક્રુઃ કુમારં સેનાન્યં જાહ્નવ્યાં સ્વગણૈઃ સુરાઃ॥
સસ્વનુર્દેવવાદ્યાનિ પુષ્પવર્ષં પપાત હ

વહ્નિસ્તુ સ્વાં દદૌ શક્તિં હિમવાન્વાહનં દદૌ॥
સર્વદેવસમુદ્ભૂતગણકોટિસમાવૃતઃ

પ્રણમ્ય મુનિસંઘેભ્યઃ પ્રયયૌ રિપુવિગ્રહે॥
તામ્રવત્યાં નગર્યાં ચ શંખં દધ્મૌ પ્રતાપવાન્

તતસ્તારકસૈન્યસ્ય દૈત્યદાનવકોટયઃ॥
સમાજગ્મુસ્તસ્ય પુરાચ્છંખનાદભયાતુરાઃ

સ્વવાહનસમારૂઢાઃ સંયતા બલદર્પિતાઃ॥
દેવાઃ સર્વેઽપિ યુયુધુઃ સ્કન્દતેજોપબૃંહિતાઃ

તદા દાનવસૈન્યાનિ નિજઘાન ચ સર્વશઃ॥
વિષ્ણુચક્રેણ તે છિન્નાઃ પેતુરુર્વ્યાં સહસ્રશઃ

તતો ભગ્નાશ્ચ શતશો દાનવા નિહતાસ્તદા॥
નદ્યઃ શોણિતસંભૂતા જાતા બહુવિધામુને

તદ્ભગ્નં દાનવબલં દૃષ્ટ્વા સ યુયુધે રણે॥
બભંજ સદ્યો દેવેશો બાણજાલૈરનેકધા

શક્તિનાયુધ્ય ગંગિન્યાશ્ચિક્ષેપ કૃષ્ણપ્રેરિતાઃ॥
સરથં ચ સયંતારં ચક્રે તં ભસ્મસાત્ક્ષણાત્

શેષાઃ પાતાલમગમન્હતં દૃષ્ટ્વાઽથ તારકમ્॥
તતો દેવગણાઃ સર્વે શસંસુસ્તસ્ય વિક્રમમ્

દેવદુન્દુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિસ્તથાઽભવત્॥
તે લબ્ધવિજયાઃ સર્વે મહેશ્વરપુરોગમાઃ

સિષિચુઃ સર્વદેવાનાં સેનાપત્યે ષડાનનમ્॥
તતઃ સ્કંદં સમાલિંગ્ય પાર્વતી હર્ષગદ્ગદા

માંગલ્યાનિ તદા ચક્રે સ્વસખીભિઃ સમાવૃતા॥
એવં ચ તારકં હત્વા સપ્તમેઽહનિ બાલકઃ

મંદરાચલમાસાદ્ય પિતરૌ સંપ્રહર્ષયન્॥
ઉવાચ સકલં સ્કન્દઃ પરમાનંદનિર્ભરઃ

કાલે દારક્રિયાં તસ્ય ચિન્તયામાસ શંકરઃ॥
સ ઉવાચ પ્રસન્નાત્મા ગાંગેયમમિતદ્યુતિમ્

પ્રાપ્તઃ કાલસ્તવ વિભો પાણિગ્રહણસંમતઃ॥
કુરુ દારાન્સમાસાદ્ય ધર્મસ્તે પુંસસંમતઃ॥૨૧।
ક્રીડસ્વ વિવિધૈર્ભોગૈર્વિમાનૈઃ સહ કામિકૈઃ॥
તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્સ્કન્દઃ પિતરં વાક્યમબ્રવીત્॥
અહમેવ હિ સર્વત્ર દૃશ્યઃ સર્વગણેષુ ચ॥
દૃશ્યાદૃશ્યપદાર્થેષુ કિં ગૃહ્ણામિ ત્યજામિ કિમ્

યાઃ સ્ત્રિયઃ સકલા વિશ્વે પાર્વત્યા તાઃ સમા હિ મે॥
નરાઃ સર્વેઽપિ દેવેશ ભવદ્વત્તાન્વિલોકયે

ત્વં ગુરુર્માં ચ રક્ષસ્વ પુનર્નરકમજ્જનાત્॥
યેન જ્ઞાતમિદં જ્ઞાનં ત્વત્પ્રસાદાદખંડિતમ્

પુનરેવ મહાઘોરસંસારાબ્ધૌ નિમજ્જયે॥
દીપહસ્તો યથા વસ્તુ દૃષ્ટ્વા તત્કરણં ત્યજેત્

તથા જ્ઞાનમધિપ્રાપ્ય યોગી ત્યજતિ સંસૃતિમ્॥
જ્ઞાત્વા સર્વગતં બ્રહ્મ સર્વજ્ઞ પરમેશ્વર

નિવર્ત્તંતે ક્રિયાઃ સર્વા યસ્ય તં યોગિનં વિદુઃ॥
વિષયે લુબ્ધચિત્તાનાં વનેઽપિ જાયતે રતિઃ

સર્વત્ર સમદૃષ્ટીનાં ગેહે મુક્તિર્હિ શાશ્વતી॥
જ્ઞાનમેવ મહેશાન મનુષ્યાણાં સુદુર્લભમ્

લબ્ધં જ્ઞાનં કથમપિ પંડિતો નૈવ પાતયેત્॥
નાહમસ્મિ ન માતા મે ન પિતા ન ચ બાંધવઃ

જ્ઞાનં પ્રાપ્ય પૃથક્ભાવમાપન્નો ભુવનેષ્વહમ્॥
પ્રાપ્યં ભાગમિદં દૈવાત્પ્રભાવાત્તવ નાર્હસિ

વક્તુમેવંવિધં વાક્યં મુમુક્ષોર્મે ન સંશયઃ॥
યદાગ્રહપરા દેવી પુનઃપુનરભાષત

તદા તૌ પિતરૌ નત્વા ગતોઽસૌ ક્રૌઞ્ચપર્વતમ્॥
તત્રાશ્રમે મહાપુણ્યે ચચાર પરમં તપઃ

જજાપ પરમં બ્રહ્મ દ્વાદશાક્ષરબીજકમ્॥
પૂર્વં ધ્યાનેન સર્વાણિ વશીકૃત્યેન્દ્રિયાણિ ચ

મમતાં સંવિયુજ્યાથ જ્ઞાનયોગમવાપ્તવાન્॥
સિદ્ધયસ્તસ્ય નિર્વિઘ્ના અણિમાદ્યા યદાઽઽગતાઃ

તદા તાસાં ગણા ક્રુદ્ધો વાક્યમેતદુવાચ હ॥
મમાપિ દુષ્ટભાવેન યદિ યૂયમુપાગતાઃ

તદાસ્મત્સમશાંતાનાં નાભિભૂતિં કરિષ્યથ॥
એવં જ્ઞાત્વા મહેશોઽપિ યતો જ્ઞાનમહોદયમ્

મત્તોઽપિ જ્ઞાનયોગેનસ્કન્દોઽપ્યધિકભાવભૃત્॥
વિસ્મયાવિષ્ટહૃદયઃ પાર્વતીમનુશિષ્ટવાન્

પુત્રશોકપરાં ચોમાં શુભૈર્વાક્યામૃતૈર્હરઃ॥
ચાતુર્માસસ્ય માહાત્મ્યં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

મહેશ્વરો વા મધુકૈટભારિર્હૃદ્યાશ્રિતો ધ્યાનમયોઽદ્વિતીયઃ॥
અભેદબુદ્ધ્યા પરમાર્તિહંતા રિપુઃ સ એવાતિપ્રિયો ભવેત્તતઃ

સૂત ઉવાચ॥
એતદ્વઃ કથિતં વિપ્રાશ્ચાતુર્માસ્યસમુદ્ભવમ્॥
માહાત્મ્યં વિસ્તરેણૈવ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છથ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શેષશાય્યુપાખ્યાને બ્રહ્મનારદસંવાદે ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યે તારકાસુરવધો નામ ચતુઃષષ્ટ્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ