સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.258

॥ ગાલવ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રવૃત્તાયાં શૈલપુત્ર્યાં મહત્તપસિ દારુણે ॥
કન્દર્પેણ પરાભૂતો વિચચાર મહીં હરઃ

વૃક્ષચ્છાયાસુ તીર્થેષુ નદીષુ ચ નદેષુ ચ ॥
જલેન સિંચત્સ્વવપુઃ સર્વત્રાપિ મહેશ્વરઃ

તથાપિ કામાકુલિતો ન લેભે શર્મ કર્હિચિત્ ॥
એકદા યમુનાં દૃષ્ટ્વા જલકલ્લોલમાલિનીમ્ ॥

વિગાહિતું મનશ્ચક્રે તાપાર્તિં શમયન્નિવ ॥
કૃષ્ણં બભૂવ તન્નીરં હરકાયાગ્નિવહ્નિના

દગ્ધં વિગાહનેનાશુ મષીપ્રાયં તદા બભૌ ૧।
સાઽપિ દિવ્યવપુઃ પૂર્વં શ્યામા ભૂત્વા હરાદ્યતઃ

સ્તુત્વા નત્વા મહેશાનમુવાચ પુનરેવ સા ॥
પ્રસાદં કુરુ દેવેશ વશગાસ્મિ સદા તવ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
અસ્મિંસ્તીર્થવરેપુણ્યે યઃ સ્નાસ્યતિ નરો ભુવિ ॥
તસ્ય પાપસહસ્રાણિ યાસ્યંતિ વિલયં ધ્રુવમ્ ૧। ૭ ॥
હરતીર્થમિતિ ખ્યાતં પુણ્યં લોકે ભવિષ્યતિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તાં પ્રણમ્યાથ તત્રૈવાંતરધીયત

તસ્યાસ્તીરે મહેશોઽપિ કૃત્વા રૂપં મનોહરમ્ ॥
કામાલયં વાદ્યહસ્તં કૃતપુંડ્રં જટાધરમ્

સ્વેચ્છયા મુનિગેહેષુ દર્શયત્યંગચાપલમ્ ॥
ક્વચિદ્ગાયતિ ગીતાનિ ક્વચિન્નૃત્યતિ છન્દતઃ

સ ચ ક્રુદ્ધ્યતિ હસતિ સ્ત્રીણાં મધ્યગતઃ ક્વચિત્ ॥
એવં વિચરતસ્તસ્ય ઋષિપત્ન્યઃ સમંતતઃ

પત્યુઃ શુશ્રૂષણં ગેહે ત્યક્ત્વા કાર્યાણ્યપિ ક્ષણાત્ ॥
તમેવ મનસા ચક્રુઃ પતિરૂપેણ મોહિતાઃ

ભ્રમંત્યશ્ચૈવ હાસ્યાનિ ચક્રુસ્તા અપિ યોષિતઃ ॥
તતસ્તુ મુનયો દૃષ્ટ્વા તાસાં દુઃશીલભાવનામ્

ચુક્રુધુર્મુનયઃ સર્વે રૂપં તસ્ય મનોહરમ્ ॥
ગૃહ્યતાં હન્યતામેષ કોઽયં દુષ્ટ ઉપાગતઃ

ઇતિ તે ગૃહ્ય કાષ્ઠાનિ યદોપસ્થે યયુસ્તદા ॥
પલાયિતઃ સ બહુધા ભયાત્તેષાં મહાત્મનામ્

યો જીવકલયા વિશ્વં વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ દેહિનામ્ ॥
ન જ્ઞાયતે ન ચ ગ્રાહ્યો ન ભેદ્યશ્ચાપિ જાયતે

ન શેકુસ્તે યદા સર્વે ગ્રહીતું તં મહેશ્વરમ્ ॥
તદા શિવં પ્રકુપિતા શેપુરિત્થં દ્વિજાતયઃ

યસ્માલ્લિંગાર્થમાગત્ય હ્યાશ્રમાંશ્ચોરવત્કૃતમ્ ॥
પરદારાપહરણં તલ્લિઙ્ગં પતતાં ભુવિ

સદ્ય એવ હિ શાપં ત્વં દુષ્ટં પ્રાપ્નુહિ તાપસ ॥
એવમુક્તે સ શાપાગ્નિર્વજ્રરૂપધરો મહાન્

તલ્લિગં ધૂર્જટેશ્છિત્ત્વા પાતયામાસ ભૂતલે ॥
રુધિરૌઘપરિવ્યાપ્તો મુમોહ ભગવાન્વિભુઃ

વેદનાર્ત્તોજ્જ્વલવપુર્મહાશાપાભિભૂતધીઃ ॥
તં તથા પતિતં દૃષ્ટ્વા ત આજગ્મુર્મહર્ષયઃ

આકાશે સર્વભૂતાનિ ત્રેસુર્વિશ્વં ચચાલ હ ॥
દેવાશ્ચ વ્યાકુલા જાતા મહાભયમુપાગતાઃ

જ્ઞાત્વા વિપ્રા મહેશાનં પીડિતા હૃદયેઽભવન્ ॥
શુશુચુર્ભૃશદુઃખાર્તા દૈવં હિ બલવત્તરમ્

કિં કૃતં ભગવાનેષ દેવૈરપિ સ સેવ્યતે ॥
સાક્ષી સર્વસ્ય જગતોઽસ્માભિર્નૈવોપલક્ષિતઃ

વયં મૂઢધિયઃ પાપાઃ પરમજ્ઞાનદુર્બલાઃ॥
કથમસ્માભિર્યસ્યાત્મા શ્રુતશ્ચ ન નિવેદિતઃ

મયેદૃશો ગૃહસ્થાય હ્યાત્માઽયં ન નિવેદિતઃ ॥
નિર્વિકારો નિર્વિષયો નિરીહો નિરુપદ્રવઃ

નિર્મમો નિરહંકારો યઃ શંભુર્નોપલક્ષિતઃ ॥
યસ્ય લોકા ઇમે સર્વે દેહે તિષ્ઠંતિ મધ્યગાઃ

સ એષ જગતાં સ્વામી હરોઽસ્માભિર્ન વીક્ષિતઃ ॥
ઇત્યુક્ત્વા તે હ્યુપવિષ્ટા યાવત્તત્ર સમાગતાઃ

તાન્દૃષ્ટ્વા સહસા ત્રસ્તઃ પુનરેવ મહેશ્વરઃ ॥
વિપ્રશાપભયાન્નષ્ટસ્ત્રિપુરારિર્દિવં યયૌ

સુરભિં ગાં ચ ગોલોકે તાં તુષ્ટાવ સુસંયતઃ ૧।
સૃષ્ટિસ્થિતિ વિનાશાનાં કર્ત્ર્યૈ માત્રે નમોનમઃ

યા ત્વં રસમયૈર્ભાવૈરાપ્યાયસિ ભૂતલમ્ ॥
દેવાનાં ચ તથાસંઘાન્પિતૄણામપિ વૈ ગણાન્ ॥ ૩૧ ૧।
સર્વૈ ર્જ્ઞાતા રસાભિજ્ઞૈર્મધુરાસ્વાદદાયિની ॥
ત્વયા વિશ્વમિદં સર્વં બલસ્નેહસમન્વિતમ્

ત્વં માતા સર્વરુદ્રાણાં વસૂનાં દુહિતા તથા ॥
આદિત્યાનાં સ્વસા ચૈવ તુષ્ટા વાંચ્છિતસિદ્ધિદા

ત્વં ધૃતિસ્ત્વં તથા પુષ્ટિસ્ત્વં સ્વાહા ત્વં સ્વધા તથા ॥
ઋદ્ધિઃ સિદ્ધિસ્તથા લક્ષ્મીર્ધૃતિઃ કીર્તિ સ્તથા મતિઃ

કાંતિર્લજ્જા મહામાયા શ્રદ્ધા સર્વાર્થસાધિની ॥
ત્વયા વિરહિતં કિંચિન્નાસ્તિ ત્રિભુવનેષ્વપિ

વહ્નેસ્તૃપ્તિપ્રદાત્રી ચ દેવાદીનામ્ ચ તૃપ્તિદા ॥
ત્વયા સર્વમિદં વ્યાપ્તં જગત્સ્થાવરજંગમમ્

પાદાસ્તે વેદાશ્ચત્વારઃ સમુદ્રાઃ સ્તનતાં યયુઃ ॥
ચંદ્રાર્કૌ લોચને યસ્યા રોમાગ્રેષુ ચ દેવતાઃ

શૃઙ્ગયોઃ પર્વતાઃ સર્વે કર્ણયોર્વાયવસ્તથા ॥
નાભૌ ચૈવામૃતં દેવિ પાતાલાનિ ખુરાસ્તથા

સ્કન્ધે ચ ભગવાન્બ્રહ્મા મસ્તકસ્થઃ સદાશિવઃ ॥
હૃદ્દેશે ચ સ્થિતો વિષ્ણુઃ પુચ્છાગ્રે પન્નગાસ્તથા

શકૃત્સ્થા વસવઃ સર્વે સાધ્યા મૂત્રસ્થિતાસ્તવ ॥
સર્વે યજ્ઞા હ્યસ્થિદેશે કિન્નરા ગુહ્યસંસ્થિતાઃ

પિતૄણાં ચ ગણાઃ સર્વે પુરઃસ્થા ભાંતિ સર્વદા ॥
સર્વે યક્ષા ભાલદેશે કિન્નરાશ્ચ કપોલયોઃ

સર્વદેવમયી ત્વં હિ સર્વભૂતવિવૃદ્ધિદા ॥
સર્વલોકહિતા નિત્યં મમ દેહહિતા ભવ

પ્રણતસ્તવ દેવેશિ પૂજયે ત્વાં સદાઽનઘે ॥
સ્તૌમિ વિશ્વાર્તિહન્ત્રીં ત્વાં પ્રસન્ના વરદા ભવ

વિપ્રશાપાગ્નિના દગ્ધં શરીરં મમ શોભને ॥
સ્વતેજસા પુનઃ કર્ત્તુમર્હસ્યમૃતસંભવે

ઇત્યુક્ત્વા તા પરિક્રમ્ય તસ્યા દેહે લયં ગતઃ ॥
સાઽપિ ગર્ભે દધારાથ સુરભિસ્તદનન્તરમ્

કાલાતિક્રમયોગેન સર્વવ્યાકુલતાં યયૌ ॥
યસ્મિન્પ્રનષ્ટે દેવેશે વિપ્રશાપભયાવૃતે

દેવા મહાર્તિં પ્રયયુશ્ચચાલ પૃથિવી તથા ॥
ચંદ્રાર્કૌ નિષ્પ્રભૌ ચૈવ વાયુરુચ્ચણ્ડ એવ ચ

સમુદ્રાઃ ક્ષોભમગ મંસ્તસ્મિન્કાલે દ્વિજોત્તમ

યસ્મિઞ્જગત્સ્થાવરજંગમાદિકં કાલે લયં પ્રાપ્ય પુનઃ પ્રરોહતિ ॥
તસ્મિન્પ્રનષ્ટે દ્વિજશાપપીડિતે જયદ્ધતપ્રાય મવર્તત ક્ષણાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શેષશાય્યુપાખ્યાને બ્રહ્મનારદસંવાદે ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યે હરશાપો નામાષ્ટપંચાશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ