સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.247

॥ પૈજવન ઉવાચ ॥ ॥
શ્રીઃ કથં તુલસીરૂપા બિલ્વવૃક્ષે ચ પાર્વતી ॥
એતચ્ચ વિસ્તરેણ ત્વં મુને તત્ત્વં વદ પ્રભો

॥
॥ ગાલવ ઉવાચ ।1 ॥
પુરા દૈવાસુરે યુદ્ધે દાનવા બલદર્પિતાઃ ॥
દેવાન્નિજઘ્નુઃ સંગ્રામે ઘોરરૂપાઃ સુદારુણાઃ

દેવાશ્ચ ભય સંવિગ્ના બ્રહ્માણં શરણં યયુઃ ॥
તે સ્તુત્વા પિતરં નત્વા વૃહસ્પતિપુરઃસરાઃ

તસ્થુઃ પ્રાંજલયઃ સર્વે તાનુવાચ પિતામહઃ ॥
કિમર્થં મ્લાનવદના અસ્મદ્ગેહમુપાગતાઃ

કારણં કથ્યતામાશુ વહ્નીન્દ્રવસુભિર્યુતાઃ॥
॥ દેવા ઊચુઃ ॥
દૈત્યૈઃ પરાજિતાસ્તાત સંગરેઽદ્ભુતકારિભિઃ

વયં સર્વે પરાક્રાંતા અતસ્ત્વાં શરણં ગતાઃ ॥
ત્રાહ્યસ્માન્દેવદેવેશ શરણં સમુપાગતાન્

તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્પ્રાહ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
મયા ન શક્યતે કર્ત્તું પક્ષઃ કસ્ય જનસ્ય ચ

વક્ષ્યામ્યુપાયં સદ્ધર્માશ્રિતાનાં ભવતાં પુરઃ ॥
એકદા શિવભક્તાનાં વિવાદઃ સુમહાનભૂત્॥
સમં કેશવભક્તૈશ્ચ પરસ્પરજિગીષયા ॥
તતસ્તુ ભગવાન્રુદ્રઃ સ્વભક્તાનાં ચ પશ્યતામ્

ઐક્યં વિષ્ણુગણૈઃ કુર્વન્દધ્રે રૂપં મહાદ્ભુતમ્ ॥
તદા હરિહરાખ્યં ચ દેહાર્દ્ધાભ્યાં દધાર સઃ

હરશ્ચૈવાર્દ્ધદેહેન વિષ્ણુરર્દ્ધેન ચાભવત્ ॥
એકતો વિષ્ણુચિહ્નાનિ હરચિહ્નાનિ ચૈકતઃ

એકતો વૈનતેયશ્ચ વૃષભશ્ચાન્યતોઽભવત્ ॥
વામતો મેઘવર્ણાભો દેહોઽશ્મનિચયોપમઃ

કર્પૂરગૌરઃ સવ્યે તુ સમજાયત વૈ તદા ॥
દ્વયોરૈક્યસમં વિશ્વં વિશ્વમૈક્યમવર્ત્તત ૧૩॥
વિભેદમતયો નષ્ટાઃ શ્રુતિસ્મૃત્યર્થબાધકાઃ ॥
પાખંડિનો હૈતુકાશ્ચ સર્વે વિસ્મયમાગમન્

સ્વંસ્વં માર્ગં પરિત્યજ્ય યયુર્નિર્વાણપદ્ધતિમ્ ॥
મંદરે પવતશ્રેષ્ઠે સા મૂર્તિર્નિત્યસંસ્તુતા

પ્રમથાદ્યૈર્ગણૈશ્ચૈવ વર્ત્તતેઽદ્યાપિ નિશ્ચલા ॥
સૃષ્ટિસ્થિત્યંતકર્ત્રી સા વિશ્વબીજમનંતકા

મહેશવિષ્ણસંયુક્તા સા સ્મૃતા પાપનાશિની ॥
યોગિધ્યેયા સદાપૂજ્ય સત્ત્વાધારગુણાતિગા

મુમુક્ષવોઽપિ તાં ધ્યાત્વા પ્રયાંતિ પરમં પદમ્ ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ ધ્યાત્વા મર્ત્યો હ્યમાનુષઃ

તત્ર ગચ્છંતિ યે તેષાં સ દેવઃ સંવિધાસ્યતિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા ભગવાંસ્તેષાં તત્રૈવાંતરધીયત

તેઽપિ વહ્નિમુખા દેવાઃ પ્રજગ્મુર્મંદરાચલમ્ ॥
બભ્રમુસ્તત્ર તત્રૈવ વિચિન્વાના મહેશ્વરમ્

પાર્વતીં બિલ્વવૃક્ષસ્થાં લક્ષ્મીં ચ તુલસીગતામ્ ॥
આદૌ સર્વં વૃક્ષમયં પૂર્વં વિશ્વમજાયત

એતે વૃક્ષા મહાશ્રેષ્ઠાઃ સર્વે દેવાંશસંભવાઃ ॥
એતેષાં સ્પર્શનાદેવ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે [। ૨૨ ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ મહાપાપૌઘહારિણઃ ॥
યદા તેનૈવ દદૃશુર્દેવાસ્ત્રિભુવનેશ્વરમ્

તદાકાશભવા વાણીં પ્રાહ દેવાન્યથાર્થતઃ ॥
ઈશ્વરઃ સર્વભૂતાનાં કૃપયા વૃક્ષમાશ્રિતઃ

ચાતુર્માસ્યેઽથ સંપ્રાપ્તે સર્વભૂતદયાકરઃ ॥
અશ્વત્થોઽતઃ સદા સેવ્યો મંદવારે વિશેષતઃ ॥ ૨૫ ।
નિત્યમશ્વત્થસંસ્પર્શાત્પાપં યાતિ સહસ્રધા ॥
દુગ્ધેન તર્પણં યે વૈ તિલમિશ્રેણ ભક્તિતઃ

સેચનં વા કરિષ્યંતિ તૃપ્તિસ્તત્પૂર્વજેષુ ચ ॥
દર્શનાદેવ વૃક્ષસ્ય પાતકં તુ વિનશ્યતિ

પિપ્પલઃ પૂજિતો ધ્યાતો દૃષ્ટઃ સેવિત એવ વા ॥
પાપરોગવિનાશાય ચાતુર્માસ્યે વિશેષતઃ ॥
અશ્વત્થં પૂજિતં સિક્તં સર્વભૂતસુખાવહમ્

સર્વામયહરં ચૈવ સર્વપાપૌઘહારિણમ્ ॥
યે નરાઃ કીર્તયિષ્યંતિ નામાપ્યશ્વત્થવૃક્ષજમ્

ન તેષાં યમલોકસ્ય ભયં માર્ગે પ્રજાયતે ॥
કુંકુમૈશ્ચંદનૈશ્ચૈવ સુલિપ્તં યશ્ચ કારયેત

તસ્ય તાપત્રયાભાવો વૈકુંઠે ગણતા ભવેત્ ॥
દુઃસ્વપ્નં દુષ્ટચિંતાઞ્ચ દુષ્ટજ્વરપરાભવાન્

વિલયં નય પાપાનિ પિપ્પલ ત્વં હરિપ્રિય ॥
મંત્રેણાનેન યે દેવાઃ પૂજયિષ્યંતિ પિપ્પલમ્

તતસ્તેષાં ધર્મરાજો જાયતે વાક્યકારકઃ ॥
અશ્વત્થો વચનેનાપિ પ્રોક્તો જ્ઞાનપ્રદો નૃણામ્ ।૧ ૩૩ ॥
શ્રુતો હરતિ પાપં ચ જન્માદિ મરણાવધિ ॥
અશ્વત્થસેવનં પુણ્યં ચાતુર્માસ્યે વિશેષતઃ

સુપ્તે દેવે વૃક્ષમધ્યમાસ્થાય ભગવાન્પ્રભુઃ ॥
જલં પૃથ્વીગતં સર્વં પ્રપિબન્નિવ સેવતે

જલં વિષ્ણુર્જલત્વેન વિષ્ણુરેવ રસો મહાન્ ॥
તસ્માદ્વૃક્ષગતો વિષ્ણુશ્ચાતુર્માસ્યેઽઘનાશનઃ

સર્વભૂતગતો વિષ્ણુરાપ્યાયયતિ વૈ જગત્ ॥
તથાશ્વત્થગતં વિષ્ણું યો નમસ્યેન્ન નારકી

અશ્વત્થં રોપયેદ્યસ્તુ પૃથિવ્યાં પ્રયતો નરઃ ॥
તસ્ય પાપસહસ્રાણિ વિલયં યાંતિ તત્ક્ષણાત્

અશ્વત્થઃ સર્વવૃક્ષાણાં પવિત્રો મંગલાન્વિતઃ ॥
મુક્તિદો રોપિતો ધ્યાતશ્ચાતુર્માસ્યેઽઘનાશનઃ

અશ્વત્થે ચરણં દત્ત્વા બ્રહ્મહત્યા પ્રજાયતે ॥
નિષ્કારણં સંકુથિત્વા નરકે પચ્યતે ધ્રુવમ્

મૂલે વિષ્ણુઃ સ્થિતો નિત્યં સ્કંધે કેશવ એવ ચ ॥
નારાયણસ્તુ શાખાસુ પત્રેષુ ભગવાન્હરિઃ

ફલેઽચ્યુતો ન સંદેહઃ સર્વદેવૈઃ સમન્વિતઃ ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ દ્રુમપૂજી સ મુક્તિભાક્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સદૈવાશ્વત્થસેવનમ્ ॥
યઃ કરોતિ નરો ભક્ત્યા પાપં યાતિ દિનોદ્ભવમ્

સ એવ વિષ્ણુર્દ્રુમ એવ મૂર્તો મહાત્મભિઃ સેવિતપુણ્યમૂલઃ ॥
યસ્યાશ્રયઃ પાપસહસ્રહંતા ભવેન્નૃણાં કામદુઘો ગુણાઢ્યઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શેષશાય્યુપાખ્યાને બ્રહ્મનારદસંવાદે ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યે પૈજવનોપાખ્યાન અશ્વત્થમહિમવર્ણનંનામ સપ્તચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ