સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.245

॥ પૈજવન ઉવાચ ॥ ॥
શાલિગ્રામશિલાયાં ચ જગદાદિઃ સનાતનઃ ॥
કથં પાષાણતાં પ્રાપ્તો ગણ્ડક્યાં તચ્ચ મે વદ ॥
ત્વત્પ્રસાદેન વિપ્રર્ષે હરૌ ભક્તિર્દૃઢા ભવેત્ ॥
ભવંતસ્તીર્થરૂપા હિ દર્શનાત્પાપહારિણઃ

તીર્થામૃતાવગાહેન યથા પવિત્રતા નૃણામ્ ॥
ભવદ્વાક્યામૃતાજ્જાતા તથા મમ ન સંશયઃ

॥ ગાલવ ઉવાચ ॥ ॥
ઇતિહાસસ્ત્વયં પુણ્યઃ પુરાણેષુ ચ પઠ્યતે ॥
યથા સ એવ ભગવાઞ્છાલિગ્રામત્વમાગતઃ

મહેશ્વરશ્ચ લિંગત્વં કથયેઽહં તવાઽનઘ ॥
પૂર્વં પ્રજાપતિર્દક્ષો બ્રહ્મણોંઽગુષ્ઠ સંભવઃ

ઽ
તસ્યાસીદ્દુહિતા સાધ્વી સતીનામ્ની સુલક્ષણા ॥
હરેણોઢા વિધિજ્ઞેન વેદોક્તવિધિના તતઃ

સ ચકાર મહાયજ્ઞે હરદ્વેષં વિમૂઢધીઃ ॥
તેન દ્વેષેણ મહતા સતી પ્રકુપિતા ભૃશમ્

યજ્ઞવેદ્યાં સમાગમ્ય વહ્નિધારણયા તદા ॥
પ્રાણાયામપરા ભૂત્વા દેહોત્સર્ગં ચકાર સા

પિતૃભાગં પરિત્યજ્ય સ્વભાગેન યુતા સતી ॥
મનસા ધ્યાનમગમચ્છીતલં ચ હિમાલયમ્

યત્રયત્ર મનો યાતિ સ્વકર્મવશગં મૃતૌ ॥
અવતારસ્તત્રતત્ર જાયતે નાત્ર સંશયઃ

દહ્યમાના હિ સા દેવી હિમાલયસુતાઽભવત્ ॥
તત્ર સા પાર્વતી ભૂત્વા તપ ઉગ્રં સમાશ્રિતા

શિવભક્તિરતા નિત્યં હરવ્રતપરાયણા ॥
શૃંગે હિમવતઃ પુત્રી મનો ન્યસ્ય મહેશ્વરે ॥

તતો વર્ષસહસ્રાંતે ભગવાન્ભૂતભાવનઃ ॥
અથાજગામ તં દેશં વિપ્રરૂપો મહેશ્વરઃ

તાં જ્ઞાત્વા તપસા શુદ્ધાં કર્મભાવૈઃ પરીક્ષિતૈઃ ॥
તતો દિવ્યવપુર્ભૂત્વા કરે જગ્રાહ પાર્વતીમ્

તપસા નિર્જિતશ્ચાસ્મિ કરવાણિ ચ કિં પ્રિયમ્ ॥
તતઃ પ્રાહ મહેશાનં પ્રમાણં મે પિતા ગુરુઃ ।

સપ્તર્ષીન્સ તથોક્તસ્તુ પ્રેષયામાસ શંકરઃ ॥
તે તત્ર ગત્વા સમયં વક્તું હિમવતા સહ

નિવેદ્ય ચ મહેશાનં પ્રેષિતા મુનયો યયુઃ ।
તતો લગ્નદિને દેવા મહેન્દ્રાદય ઈશ્વરમ્

બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગાશ્ચ પુરોધાયાગ્નિમાયયુઃ ॥
યોગસિદ્ધા સમાયાંતં વરવેષં વૃષધ્વજમ્ । ૧૮ ।
હિમવાન્પૂજયામાસ મધુપર્કાદિકૈઃ શુભૈઃ ॥
ઉપચારૈર્મુદા યુક્તો માનયન્કૃતકૃત્યતામ્

વેદોક્તેન વિધાનેન તાં કન્યાં સમયોજયત્ ॥
પાણિગ્રહેણ વિધિના દ્વિજાતિગણસંવૃતઃ

વહ્નિં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ગિરીશસ્તદનન્તરમ્ ॥
દાનકાલે ચ ગોત્રાદિ પૃષ્ટો લજ્જાપરો હર

બ્રહ્મણો વચનાત્તેન વિધિશેષોઽવશેષિતઃ॥
ચરુપ્રાશનકાલે તુ પંચવક્ત્રપ્રકાશકૃત્

સહિતઃ સકલૈર્દેવૈઃ કુતૂહલપરાયણઃ॥
ગિરિજાર્થં સમાયુક્તો વરઃ સોઽપિ મહેશ્વરઃ

નવકોટિમુખાં દૃષ્ટ્વા સાટ્ટહાસો જનોઽભવત્॥
વૈદિકી શ્રુતિરિત્યુક્તા શિવ ત્વં સ્થિરતાં વ્રજ

લજ્જિતા સા પરિત્યાગં નાકરોત્પંચજન્મસુ ॥
ભર્ત્તારમસિતાપાંગી હરમેવાભ્યગચ્છત

દેવાનાં પર્વતાનાં ચ પ્રહૃષ્ટં સકલં કુલમ્ ॥
તતો વિવાહે સંપૂર્ણે હરોઽગાત્કૌતુકૌકસિ

ગણાનાં ચાપિ સાન્નિધ્યે સા નામર્ષયદંબિકા ॥
પારિબર્હં તતો દત્ત્વા શૈલેન સ વિસર્જિતઃ

માનિતઃ સત્કૃતશ્ચાપિ મન્દરાચલમભ્યગાત્॥
વિશ્વકર્મા તતસ્તસ્ય ક્ષણેન મણિમદ્ગૃહમ્

નિર્મમે દેવદેવસ્ય સ્વેચ્છાવર્દ્ધિષ્ણુમંદિરમ્ ॥
સર્વર્દ્ધિમત્પ્રશસ્તાભં મણિવિદ્રુમભૂષિતમ્

સ્થૂણાસહસ્રસંયુક્તં મણિવેદિમનોહરમ્ ॥
ગણા નંદિપ્રભૃતયો યસ્ય દ્વારિ સમાશ્રિતાઃ

ત્રિનેત્રાઃ શૂલહસ્તાશ્ચ બભુઃ શંકરરૂપિણઃ ॥
વાટિકા અસ્ય પરિતઃ પારિજાતાઃ સહસ્રશઃ

કામધેનુર્મણિર્દિવ્યો યસ્ય દ્વારિ સમાશ્રિતૌ ॥
તસ્મિન્મનોહરતરે કામવૃદ્ધિકરે ગૃહે

પાર્વત્યા વસતઃ સાર્દ્ધં કામો દૃષ્ટિપથં યયૌ ॥
વાયુરૂપઃ શિવં દૃષ્ટ્વા કામઃ પ્રોવાચ શંકરમ્

નમસ્તે સર્વરૂપાય નમસ્તે વૃષભધ્વજ ॥
નમસ્તે ગણનાથાય પાહિ નાથ નમોઽસ્તુ તે

ત્વયા વિરહિતં લોકં શવવત્સ્પૃશતે મહી ॥
ન ત્વયા રહિતં કિઞ્ચિ દ્દૃશ્યતે સચરાચરે

ત્વં ગોપ્તા ત્વં વિધાતા ચ લોકસંહારકારકઃ ॥
કૃપાં કુરુ મહાદેવ દેહદાનં પ્રયચ્છ મે

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥ ॥
યન્મયા ત્વં પુરા દગ્ધઃ પર્વતે પુરતોઽનઘ ॥
તસ્યા એવ સમીપે ત્વં પુનર્ભવ સ્વદેહવાન્

એવમુક્તસ્તતઃ કામઃ સ્વશરીરમુપાગતઃ ॥
વવંદે ચરણૌ શૂદ્ર વિનયાવનતોઽભવત્

તતો નનામ ચરણૌ પાર્વત્યાઃ સંપ્રહૃષ્ટવાન્ ॥
લબ્ધપ્રસાદસ્તુ તયોઃ સમીપાદ્ભુવનત્રયે

ચચાર સુમહાતેજા મહામોહબલાન્વિતઃ ॥
પુષ્પધન્વા પુષ્પબાણસ્ત્વાકુઞ્ચિતશિરોરુહઃ

સદા ઘૂર્ણિતનેત્રશ્ચ તયોર્દેહમુપાવિશત્ ॥
દિવ્યાસવૈર્દિવ્યગંધૈર્વસ્ત્રમાલ્યાદિભિસ્તથા

સખ્યઃ સંભોગસમયે પરિચક્રુઃ સમંતતઃ ॥
એવં પ્રક્રીડતસ્તસ્ય વત્સરાણાં શતં યયૌ

સાગ્રમેકા નિશા યદ્વન્મૈથુને સક્તચેતસઃ ॥
એતસ્મિન્નંતરે દેવાસ્તારકપ્રદ્રુતા ભયાત્ ॥
બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુઃ સ્તુત્વા તં શરણં ગતાઃ

॥ દેવા ઉચુઃ ॥ ॥
તારકોઽસૌ મહારૌદ્રસ્ત્વયા દત્તવરઃ પુરા

વિજિત્ય તરસા શક્રં ભુંક્તે ત્રૈલોક્યપૂજિતઃ ॥
વધોપાયો યથા તસ્ય જાયતે ત્વં કુરુ સ્વયમ્ ॥

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
મયા દત્તવરશ્ચાસૌ મયૈવોચ્છિદ્યતે નહિ ॥
સ્વયં સંવર્ધ્ય કટુકં છેત્તું કોઽપિ ન ચાર્હતિ

તસ્માત્તસ્ય વધોપાયં કથયામિ મહાત્મનઃ ॥
પાર્વત્યાં યો મહેશાનાત્સૂનુરુત્પત્સ્યતે હિ સઃ

દિનસપ્તકવાન્ભૂત્વા તારકં સ હનિષ્યતિ ॥
ઇતિ વાક્યં તુ તે શ્રુત્વા મંદરં લોકસુંદરમ્

બ્રહ્મલોકાત્સમાજગ્મુઃ પીડિતા દૈત્યદાનવૈઃ

તત્ર નંદિપ્રભૃતયો ગણાઃ શૂલભૃતઃ પુરઃ ॥
ગૃહદ્વારે હ્યુપા વૃત્ય તસ્થુઃ સંયતચેતસઃ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
દેવાશ્ચ દુઃખાતુરચેતસો ભૃશં હતપ્રભાસ્ત્યક્તગૃહાશ્રયાખિલાઃ ॥
સંપ્રાપ્ય માસાંશ્ચતુરઃ સ્તપઃ સ્થિતા દેવે પ્રસુપ્તે હરતોષણં પરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શેષશાય્યુપાખ્યાને બ્રહ્મનારદસંવાદે ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યે પૈજવનોપાખ્યાને તારકોપદ્રુતાનાં દેવાનાં શિવદર્શનાર્થં મંદરાચલંપ્રતિગમનવર્ણનંનામ પઞ્ચચત્વારિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ