સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.24

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તત્ર વિષ્ણુપદં નામ તીર્થં તીર્થે શુભે સ્થિતમ્ ॥
અપરં બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠાઃ સર્વપાતકનાશનમ્

અયને દક્ષિણે પ્રાપ્તે યસ્તત્પૂજ્ય સમાહિતઃ ॥
નિવેદયેત્તથાત્માનં સમ્યક્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

સ મૃતોઽપ્યયને યામ્યે તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥
પ્રાપ્નોતિ નાત્ર સંદેહસ્તત્પ્રભાવાદ્દ્વિજોત્તમાઃ

તથા ચૈવોત્તરે પ્રાપ્તે પૂજયિત્વા યથાવિધિ ॥
સમ્યઙ્નિવેદયેદ્ભક્ત્યા આત્માનં યઃ સમાહિતઃ ॥
સોઽપિ વિષ્ણોઃ પદં પુણ્યં પ્રાપ્ય સંજાયતે સુખી

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કથં તત્ર પદં જાતં વિષ્ણોરવ્યક્તજન્મનઃ ॥
કથં નિવેદ્યતે તત્ર સમ્યગાત્માઽ યનદ્વયે

તસ્મિન્દૃષ્ટેઽથવા સ્પૃષ્ટે યત્ફલં લભ્યતે નરૈઃ ॥
તત્સર્વં સૂતજ બ્રૂહિ પરં કૌતૃહલં હિ નઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
બલિર્બદ્ધો યદા તેન વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
તદા ક્રમૈસ્ત્રિભિર્વ્યાપ્તં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે સંન્યસ્તઃ પ્રથમઃ ક્રમઃ ॥
મહર્લોકે દ્વિતી યસ્તુ તદા તેન મહાત્મના

તૃતીયસ્ય સમુદ્યોગં યદા ચક્રે સ ચક્રધૃક્ ॥
તદા ભિન્નં દ્વિજશ્રેષ્ઠા બ્રહ્માંડં લઘુતાં ગતમ્

પાદાગ્રેણાથ સંભિન્ને બ્રહ્માંડે નિર્મલં જલમ્ ॥
અંગુષ્ઠાગ્રેણ સંપ્રાપ્તં ક્રમેણ ધરણીતલે

બ્રહ્મલોકં તદા કૃત્સ્નં પ્લાવયિત્વા જલં હિ તત્ ॥
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં કુન્દેન્દુસદૃશદ્યુતિ ॥
મત્સ્યકચ્છપસંકીર્ણં ગ્રાહયૂથૈઃ સમાકુલમ્

તતઃ પ્રભૃતિ સા લોકે ગંગા વિષ્ણુપદી સ્મૃતા ॥
પવિત્રમપિ તત્ક્ષેત્રં નયન્તી સા પવિત્રતામ્

એવં વિષ્ણોઃ પદં તત્ર સંજાતં મુનિસત્તમાઃ ॥
સર્વપાપહરં પુંસાં તદા વિષ્ણુપદી સ્મૃતા

યસ્તસ્યાં શ્રદ્ધયા યુક્તઃ સ્નાનં કૃત્વા યથોદિતમ્ ॥
સ્પર્શયેત્તત્પદં વિષ્ણોઃ સ યાતિ પરમં પદમ્

યસ્તત્રકુરુતે શ્રાદ્ધં સમ્યક્છ્રદ્ધાસમન્વિતઃ ॥
સ્નાત્વા વિષ્ણુપદીતોયે ગયાશ્રાદ્ધફલં લભેત્

માઘમાસે નરઃ સ્નાનં પ્રાતરુત્થાય તત્ર યઃ ॥
કરોતિ સતતં મર્ત્યઃ સ પ્રયાગફલં લભેત્

અથવા વત્સરં યાવત્ક્ષણં કૃત્વાત્ર ભક્તિતઃ ॥
તત્ર સ્નાનં ચ યઃ કુર્યાત્સ મુક્તિં લભતે નરઃ

યસ્યાસ્થીનિ જલે તત્ર ક્ષિપ્યંતે મનુજસ્ય ચ ॥
અપિ પાપ સમાચારઃ સ પ્રાપ્નોતિ પરાં ગતિમ્

અપિ પક્ષિપતંગા યે પશવઃ કૃમયો મૃગાઃ ॥
પ્રવિષ્ટાઃ સલિલે તસ્મિંસ્તૃષાર્તા ભક્તિવર્જિતાઃ

તેઽપિ પાપવિનિર્મુક્તા દેહાંતે ચાતિદુર્લભમ્ ॥
ચક્રિણસ્તત્પદં યાંતિ જરામરણવર્જિતમ્

કિં પુનઃ શ્રદ્ધયોપેતાઃ પર્વકાલ ઉપસ્થિતે ॥
દત્ત્વા દાનં દ્વિજેન્દ્રાણાં નરા વેદવિદાં દ્વિજાઃ

તત્ર ગાથા પુરા ગીતા નારદેન મહર્ષિણા ॥
વિષ્ણુપદ્યાઃ સમાલોક્ય પ્રભાવં પાપનાશનમ્

કિં વ્રતૈર્નિયમૈર્વાપિ તપોભિર્વિવિધૈર્મખૈઃ ॥
કૃતૈર્વિષ્ણુપદીતોયે સંસ્થિતે ધરણીતલે

એકઃ સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાનં મર્ત્યઃ સમાચરેત્ ॥
એકો વિષ્ણુપદીતોયે સ્નાતિ દ્વાભ્યાં સમં ફલમ્

એકો દાનાનિ સર્વાણિ બ્રાહ્મણેભ્યઃ પ્રયચ્છતિ ॥
એકો વિષ્ણુપદીતોયે સ્નાતિ દ્વાભ્યાં સમં હિ તત્

પઞ્ચાગ્નિસાધકો ગ્રીષ્મે વર્ષાસ્વાકાશમાશ્રિતઃ ॥
જલાશ્રયશ્ચ હેમંત એકઃ સ્યાત્પુરુષઃ ક્ષિતૌ

અન્યો વિષ્ણુપદીતોયે સ્નાત્વા વિષ્ણુપદં સ્પૃશેત્ ॥
તાવુભાવપિ નિર્દિષ્ટૌ સમૌ પુરુષસત્તમૌ

એકાંતરોપવાસી ય એકઃ સ્યાજ્જીવિતાવધિ ॥
એકોવિષ્ણુપદીતોયે સ્નાતિ દ્વાભ્યાં સમં ફલમ્

ત્રિરાત્રોપોષિતસ્ત્વેકો યાવદ્વર્ષશતં નરઃ ॥
એકો વિષ્ણુપદીતોયે સ્નાતિ દ્વાભ્યાં સમં ફલમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠો નારદો દ્વિજસત્તમાઃ ॥
વિરરામ મુનીનાં સ બહૂનાં પુરતોઽસકૃત્

તસ્માત્સર્વ પ્રયત્નેન સ્નાનં તત્ર સમાચરેત ॥
સંસ્પૃશેચ્ચ પદં વિષ્ણોર્ય ઇચ્છેચ્છ્રેય આત્મનઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તમાત્માનં વિનિવેદયેત્ ॥
વિષ્ણોઃ પદસ્ય સંપ્રાપ્તે અયને દક્ષિણોત્તરે

તત્કેન વિધિના સૂત મન્ત્રૈશ્ચ વદ સત્વરમ્ ॥
વયં યેન ચ તત્કુર્મઃ સર્વં ભક્તિસમન્વિતાઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥
દક્ષિણે ચોત્તરે ચાપિ સંપ્રાપ્તે ચાયનદ્વયે ॥
પૂજયિત્વા પદં વિષ્ણોરિમં મન્ત્રમુદીરયેત્

ષણ્માસાભ્યંતરે મૃત્યુર્યદ્યકસ્માદ્ભવેન્મમ ॥
તત્તે પદં ગતિર્મે સ્યાદહં તે ભૃત્યતાં ગતઃ

એવં પ્રોચ્ય હરિં પશ્ચાત્પૂજયેદ્બ્રાહ્મણાંસ્તતઃ ॥
અથ તૈઃ સમમશ્નીયાત્તતઃ પ્રાપ્નોતિ સદ્ગતિમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે વિષ્ણુપદીતીર્થોત્પત્તિવર્ણનંનામ ચતુર્વિંશોઽધ્યાયઃ