સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.23

સૂત ઉવાચ॥
તસ્યૈવ પશ્ચિમે ભાગે મૃગતીર્થમનુત્તમમ્॥
અસ્તિ પુણ્યતમં ખ્યાતં સમસ્તે ધરણીતલે॥॥।
તત્ર યે માનવાસ્તીર્થે સમ્યક્છ્રદ્ધાસમન્વિતાઃ ॥
ચૈત્રશુક્લચતુર્દશ્યાં સ્નાનં કુર્વંતિભાસ્કરે

મધ્યે સ્થિતે ન તે યાંતિ તિર્યગ્યોનૌ કથંચન ॥
અપિ પાપસમોપેતા દોષૈઃ સર્વૈઃ સમન્વિતાઃ

કૃતઘ્ના નાસ્તિકાશ્ચૌરા મર્યાદાભેદકાસ્તથા ॥
સ્નાતા યે તત્ર સત્તીર્થે તે યાંતિ પરમાં ગતિમ્ ॥
વિમાનવરમારૂઢાઃ સ્તૂયમાનાશ્ચ કિંનરૈઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
મૃગતીર્થં કથં તત્ર સંજાતં સૂતનંદન ॥
કિં પ્રભાવં સમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ ॥

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પૂર્વં તત્ર મહારણ્યે નાનામૃગગણાવૃતે ॥
નાનાવિહંગસંઘુષ્ટે નાનાવૃક્ષસમાકુલે

સમાયાતા મહારૌદ્રા લુબ્ધ કાશ્ચાપપાણયઃ ॥
કૃષ્ણાંગા ભ્રમમાણાસ્તે યમદૂતા ઇવાઽપરે

એતસ્મિન્નંતરે દૃષ્ટં મૃગયૂથં તરોરધઃ ॥
ઉપવિષ્ટં સુવિશ્રબ્ધં તૈસ્તદા દ્વિજ સત્તમાઃ

અથ તાઁલ્લુબ્ધકાન્દૃષ્ટ્વા દૂરતોઽપિ ભયાતુરાઃ ॥
પલાયનપરાઃ સર્વે મૃગા જગ્મુર્દ્રુતં તતઃ

અથ તે સન્નિધૌ દૃષ્ટ્વા ગંભીરં સલિલાશયમ્ ॥
પ્રવિષ્ટા હરિણાઃ સર્વે ભયાર્તાઃ શરપીડિતાઃ

તતસ્તત્સલિલસ્યાંતસ્તે મૃગાઃ સર્વ એવ હિ ॥
માનુષત્વમનુપ્રાપ્તાસ્તત્પ્રભાવા દ્દ્વિજોત્તમાઃ

અથ તાન્માનુષીભૂતાન્પપ્રચ્છુર્લુબ્ધકા મૃગાન્॥
મૃગયૂથં સમાયાતં માર્ગેણાનેન સાંપ્રતમ્ ॥
કેન માર્ગેણ નિર્યાતં તસ્માદ્વદત મા ચિરમ્

॥ માનુષા ઊચુઃ ॥ ॥
વયં તે હરિણાઃ સર્વે માનુષત્વં સુદુર્લભમ્ ॥
તીર્થસ્યાઽસ્ય પ્રભાવેન પ્રાપ્તાઃ સત્યં ન સંશયઃ

તચ્છ્રુત્વા વિસ્મયાવિષ્ટાસ્તતસ્તે લુબ્ધકા દ્રુતમ્ ॥
ત્યક્ત્વા ધનૂંષિ બાણાંશ્ચ સ્નાનં તત્ર પ્રચક્રિરે ॥।૪॥
સ્નાનમાત્રાત્તતઃ સર્વે દિવ્યમાલ્યાનુલેપનાઃ ॥
દિવ્યગાત્રધરા સર્વે સંજાતાઃ પાર્થિવોત્તમાઃ

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
અત્યાશ્ચર્યમિદં સૂત યત્ત્વયા પરિકીર્તિતમ્ ॥
સ્નાનમાત્રેણ તે પ્રાપ્તા લુબ્ધકાસ્તાદૃશં વપુઃ

તથા માનુષ્યમાપન્ના મૃગાસ્તોયાવગાહનાત્ ॥
તત્કથં મેદિનીપૃષ્ઠે તત્તીર્થં સંબભૂવ હ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
લિંગભેદોદ્ભવં તોયં યત્પુરા વઃ પ્રકીર્તિતમ્ ॥
આચ્છન્નં પાંસુભિઃ કૃત્સ્નં વાયુના શક્રશાસનાત્

વલ્મીકરંધ્રમાસાદ્ય તન્નિષ્ક્રાંતં પુનર્દ્વિજાઃ ॥
કાલેન મહતા તત્ર પ્રદેશે સ્વલ્પમેવ હિ

યત્ર સ્નાતઃ પુરા સદ્યસ્ત્રિશંકુઃ પૃથિવીપતિઃ ॥
દિવ્યં વપુઃ પુનઃ પ્રાપ્ત શ્ચંડાલત્વેન સંસ્થિતઃ

એતસ્માત્કારણાત્તત્ર સ્નાતાઃ સારંગલુબ્ધકાઃ ॥
સર્વે પાપવિનિર્મુક્તાઃ સંપ્રાપ્તાઃ પરમં વપુઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે મૃગતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનંનામત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ