સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.237

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કદા વિધિનિષેધૌ ચ કર્તવ્યૌ વિષ્ણુસન્નિધૌ ॥
યુષ્મદ્વાક્યામૃતં પીત્વા તૃપ્તિર્મમ ન વિદ્યતે

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
કર્કસંક્રાંતિદિવસે વિષ્ણું સંપૂજ્ય ભક્તિતઃ ॥
ફલૈરર્ઘ્યઃ પ્રદાતવ્યઃ શસ્તજંબૂફલૈઃ શુભૈઃ

જંબૂદ્વીપસ્ય સંજ્ઞેયં ફલેન ચ વિજાયતે ॥
મન્ત્રેણાનેન વિપ્રેંદ્ર શ્રદ્ધાધર્મસુસંયતૈઃ

ષણ્માસાભ્યંતરે મૃત્યુર્યત્ર ક્વાપિ ભવેન્મમ ॥
તન્મયા વાસુદેવાય સ્વયમાત્મા નિવેદિતઃ

॥ ઇતિ મંત્રેણાર્ઘ્યમ્ ॥ ॥
તતો વિધિનિષેધૌ ચ ગ્રાહ્યૌ ભક્ત્યા હરેઃ પુરઃ ॥
ચાતુર્માસ્યે સમાયાતે સર્વલોકમહાસુખે

વિધિર્વેદવિધિઃ કાર્યો નિષેધો નિયમો મતઃ ॥
વિધિશ્ચૈવ નિષેધશ્ચ દ્વાવેતૌ વિષ્ણુરેવ હિ

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સેવ્ય એવ જનાર્દનઃ ॥
વિષ્ણોઃ કથા વિષ્ણુપૂજા ધ્યાનં વિષ્ણોર્નતિસ્તથા । ૭ ॥
સર્વમેવ હરિપ્રીત્યા યઃ કરોતિ સ મુક્તિભાક્ ॥
વર્ણાશ્રમવિધેર્મૂર્તિઃ સત્યો વિષ્ણુઃ સનાતનઃ

ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ જન્મકષ્ટાદિનાશનમ્ ॥
હરિરેવ વ્રતાદ્ગ્રાહ્યો વ્રતં દેહેન કારયેત્ ॥
દેહોઽયં તપસા શોધ્યઃ સુપ્તે દેવે તપોનિધૌ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
કિં વ્રતં કિં તપઃ પ્રોક્તં બ્રહ્મન્બ્રૂહિ સવિસ્તરમ્ ॥
સુપ્તે દેવે મયા કાર્યં કૃતં યચ્ચ મહાફલમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
વ્રતં વિષ્ણુવ્રતં વિદ્ધિ વિષ્ણુભક્તિસમન્વિતમ્ ॥
તપશ્ચ ધર્મવર્તિત્વં કૃચ્છ્રાદિકમથાપિ વા

શૃણુ વ્રતસ્ય માહાત્મ્યં વક્ષ્યામિ પ્રથમં તવ ॥
બ્રહ્મચર્યવ્રતં સારં વ્રતાનામુત્તમં વ્રતમ્

બ્રહ્મચર્યં તપઃ સારં બ્રહ્મચર્યં મહત્ફલમ્ ॥
ક્રિયાસુ સકલાસ્વેવ બ્રહ્મચર્યં વિવર્દ્ધયેત્

બ્રહ્મચર્યપ્રભાવેણ તપ ઉગ્રં પ્રવર્ત્તતે ॥
બ્રહ્મચર્યાત્પરં નાસ્તિ ધર્મસાધન મુત્તમમ્

ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ સુપ્તે દેવે ગુણોત્તરમ્ ॥
મહાવ્રતમિદં લોકે તન્નિબોધ સદા દ્વિજ

નારાયણમિદં કર્મ યઃ કરોતિ ન લિપ્યતે ॥
શતત્રયં ષષ્ટિયુતં દિનમાહુશ્ચ વત્સરે

તત્ર નારાયણો દેવઃ પૂજ્યતે વ્રતકારિભિઃ ॥
સત્ક્રિયામમુકીં દેવ કારયિષ્યામિ નિશ્ચયઃ

કુરુતે તદ્વ્રતં પ્રાહુઃ સુપ્તે દેવે ગુણોત્તરમ્ ॥
વહ્નિહોમો વિપ્રભક્તિઃ શ્રદ્ધા ધર્મે મતિઃ શુભા

સત્સંગો વિષ્ણુપૂજા ચ સત્યવાદો દયા હૃદિ॥
આર્જવં મધુરા વાણી સચ્ચરિત્રે સદા રતિઃ

વેદપાઠસ્તથાઽસ્તેયમહિંસા હ્રીઃ ક્ષમા દમઃ ॥
નિર્લોભતાઽક્રોધતા ચ નિર્મોહોઽમમતાઽર તિઃ

શ્રુતિક્રિયાપરં જ્ઞાનં કૃષ્ણાર્પિતમનોગતિઃ ॥
એતાનિ યસ્ય તિષ્ઠંતિ વ્રતાનિ બ્રહ્મવિત્તમ

જીવન્મુક્તો નરઃ પ્રોક્તો નૈવ લિપ્ય તિ પાતકૈઃ ॥
વ્રતં કૃતં સકૃદપિ સદૈવ હિ મહાફલમ્

ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ બ્રહ્મચર્યાદિસેવનમ્ ॥
અવ્રતેન ગતં યેષાં ચાતુર્માસ્યં સદા નૃણામ્

ધર્મસ્તેષાં વૃથા સદ્ભિસ્તત્ત્વજ્ઞૈઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
સર્વેષામેવ વર્ણાનાં વ્રતચર્યા મહાફલમ્

સ્વલ્પાપિ વિહિતા વત્સ ચાતુર્મા સ્યે સુખપ્રદા ॥
સર્વત્ર દૃશ્યતે વિષ્ણુર્વ્રતસેવાપરૈર્નૃભિઃ

ચાતુર્માસ્યે સમાયાતે પાલયેત્તત્પ્રયત્નતઃ

ભજસ્વ વિષ્ણું દ્વિજવહ્નિતીર્થવેદપ્રભેદમયમૂર્તિમજં વિરાજમ્ ॥
યત્પ્રસાદાદ્ભવતિ મોક્ષમહાતરુસ્થસ્તાપં ન યાસ્યતિ ભવાર્કસમુદ્ભવં તમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શેષશાય્યુપાખ્યાને બ્રહ્મનારદસંવાદે ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યે વ્રતમહિમવર્ણનંનામ સપ્તત્રિં શદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ