સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.234

બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
પિતૄણાં તર્પણં કુર્યાચ્છ્રદ્ધાયુક્તેન ચેતસા ॥
સ્નાનાવસાને નિત્યં ચ ગુપ્તે દેવે મહાફલમ્

સંગમે સરિતોસ્તત્ર પિતૄન્સંતર્પ્ય દેવતાઃ ॥
જપહોમાદિકર્માણિ કૃત્વા ફલમનંતકમ્

ગોવિંદસ્મરણં કૃત્વા પશ્ચાત્કાર્યાઃ શુભાઃ ક્રિયાઃ ॥
એષ એવ પિતૃદેવમનુષ્યાદિષુ તૃપ્તિદઃ

શ્રદ્ધાં ધર્મયુતાં નામ સ્મૃતિપૂતાનિ કારયેત્ ॥
કર્માણિ સકલાનીહ ચાતુર્માસ્યે ગુણોત્તરે

સત્સંગો દ્વિજભક્તિશ્ચ ગુરુદેવાગ્નિ તર્પણમ્ ॥
ગોપ્રદાનં વેદપાઠઃ સત્ક્રિયાસત્યભાષણમ્

ગોભક્તિર્દાનભક્તિશ્ચ સદા ધર્મસ્ય સાધનમ્ ॥
કૃષ્ણે સુપ્તે વિશેષેણ નિયમોઽપિ મહા ફલઃ

॥ નારદ ઉવાચ ॥ ॥
નિયમઃ કીદૃશો બ્રહ્મન્ફલં ચ નિયમેન કિમ્ ॥
નિયમેન હરિસ્તુષ્ટો યથા ભવતિ તદ્વદ

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
નિયમશ્ચક્ષુરાદીનાં ક્રિયાસુ વિવિધાસુ ચ ॥
કાર્યો વિદ્યાવતા પુંસા તત્પ્રયોગાન્મહાસુખમ્

એતત્ષડ્વર્ગહરણં રિપુનિગ્રહણં પરમ્ ॥
અધ્યાત્મમૂલમેતદ્ધિ પરમં સૌખ્યકારણમ્

તત્ર તિષ્ઠંતિ નિયતં ક્ષમાસત્યાદયો ગુણાઃ ॥
વિવેકરૂપિણઃ સર્વે તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદમ્

કૃત્વા ભવતિ યજ્ઞાન્યત્કૃતકૃત્યત્વમત્ર તત્ ॥
સ્યાત્તસ્ય તત્પૂર્વજાનાં યેન જ્ઞાતમિદં પદમ્

તન્મુહૂર્ત્તમપિ ધ્યાત્વા પાપં જન્મશતોદ્ભવમ્॥
ભસ્મ સાદ્યાતિ વિહિતં નિરંજનનિષેવણાત્

પ્રત્યહં સંકુચત્યસ્ય ક્ષુત્પિપાસાદિકઃ શ્રમઃ ॥
સ યોગી નિયમી નિત્યં હરૌ સુપ્તે વિશિષ્યતે

ચાતુર્માસ્યે નરો ભક્ત્યા યોગાભ્યાસરતો ન ચેત્ ॥
તસ્ય હસ્તાત્પરિભ્રષ્ટમમૃતં નાત્ર સંશયઃ

મનો નિયમિતં યેન સર્વેચ્છાસુ સદાગતમ્॥
તસ્ય જ્ઞાને ચ મોક્ષે ચ કારણં મન એવ હિ

મનોનિયમને યત્નઃ કાર્યઃ પ્રજ્ઞાવતા સદા ॥
મનસા સુગૃહીતેન જ્ઞાનાપ્તિરખિલા ધ્રુવમ્

તન્મનઃ ક્ષમયા ગ્રાહ્યં યથા વહ્નિશ્ચ વારિણા ॥
એકયા ક્ષમયા સર્વો નિયમઃ કથિતો બુધૈઃ

સત્યમેકં પરો ધર્મઃ સત્યમેકં પરં તપઃ ॥
સત્યમેકં પરં જ્ઞાનં સત્યે ધર્મઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

ધર્મમૂલમહિંસા ચ મનસા તાં ચ ચિતયન્ ॥
કર્મણા ચ તથા વાચા તત એતાં સમાચરેત્

પરસ્વહરણં ચૌર્યં સર્વદા સર્વમાનુષૈઃ ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ બ્રહ્મદેવસ્વવર્જનમ્

અકૃત્યકરણં ચૈવ વર્જનીયં સદા બુધૈઃ ॥
અહીનઃ સર્વકાર્યેષુ યઃ સદા વિપ્ર વર્તતે

સ ચ યોગી મહાપ્રાજ્ઞઃ પ્રજ્ઞાચક્ષુરહં નધીઃ ॥ ?
અહંકારો વિષમિદં શરીરે વર્ત્તતે નૃણામ્

તસ્માત્સ સર્વદા ત્યાજ્યઃ સુપ્તે દેવે વિશેષતઃ ॥
અનીહયા જિતક્રોધો જિતલોભો ભવેન્નરઃ

તસ્ય પાપસહસ્રાણિ દેહાદ્યાંતિ સહસ્રધા ॥
મોહં માનં પરાજિત્ય શમરૂપેણ શત્રુણા

વિચારેણ શમો ગ્રાહ્યઃ સન્તોષેણ તથા હિ સઃ ॥
માત્સર્યમૃજુભાવેન નિયચ્છેત્સ મુનીશ્વરઃ

ચાતુર્માસ્યે દયાધર્મો ન ધર્મો ભૂતવિદ્રુહામ્ ॥
સર્વદા સર્વ દાનેષુ ભૂતદ્રોહં વિવર્જયેત્

એતત્પાપસહસ્રાણાં મૂલં પ્રાહુર્મનીષિણઃ ॥
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કાર્યા ભૂતદયા નૃભિઃ

સર્વેષામેવ ભૂતાનાં હરિર્નિત્યં હૃદિ સ્થિતઃ ॥
સ એવ હિ પરાભૂતો યો ભૂતદ્રોહકારકઃ

યસ્મિન્ધર્મે દયા નૈવ સ ધર્મો દૂષિતો મતઃ ॥
દયાં વિના ન વિજ્ઞાનં ન ધર્મો જ્ઞાનમેવ ચ

તસ્માત્સર્વાત્મભાવેન દયાધર્મઃ સનાતનઃ ॥
સેવ્યઃ સ પુરુષૈર્નિત્યં ચાતુર્માસ્યે વિશેષતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યે શેપશાય્યુપાખ્યાને બ્રહ્મ નારદસંવાદે ચાતુર્માસ્યનિયમવિધિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુસ્ત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ