સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.233

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
સૂત સૂત મહાભાગ શ્રોતુમિચ્છામહે વયમ્ ॥
ચાતુર્માસ્યવ્રતાનાં હિ ત્વત્તો માહાત્મ્યવિસ્તરમ્

તદસ્માકં મહાભાગ કૃપાં કૃત્વાઽધુના વદ ॥
ત્વદ્વચોઽમૃતપાનેન ભૂયઃ શ્રદ્ધાભિવર્ધતે

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શૃણુધ્વં મુનયઃ સર્વે ચાતુર્માસ્યવ્રતોદ્ભવમ્ ॥
માહાત્મ્યં વિસ્તરેણૈવ કથયિષ્યામિ વોઽગ્રતઃ

પુરા બ્રહ્મમુખાચ્છ્રુત્વા નાનાવ્રતવિધાનકમ્॥
નારદઃ પરિપપ્રચ્છ ભૂયો બ્રહ્માણમાદરાત્

॥નારદ ઉવાચ ॥ ॥
દેવદેવ મહાભાગ વ્રતાનિ સુબહૂન્યપિ ॥
શ્રુતાનિ ત્વન્મુખાદ્બ્રહ્મન્ન તૃપ્તિમધિગચ્છતિ

અધુના શ્રોતુમિચ્છામિ ચાતુર્માસ્યવ્રતં શુભમ્॥ ૬ । ॥
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
શૃણુ દેવમુને મત્તશ્ચાતુર્માસ્યવ્રતં શુભમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા ભારતે ખંડે નૃણાં મુક્તિર્ન દુર્લભા

મુક્તિપ્રદોઽયં ભગવાન્સંસારોત્તારકારણમ્ ॥
યસ્ય સ્મરણમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

માનુષ્યે દુર્લભં લોકે તત્રાઽપિ ચ કુલીનતા ॥
તત્રાપિ સદયત્વં ચ તત્ર સત્સંગમઃ શુભઃ

સત્સંગમો ન યત્રાસ્તિ વિષ્ણુભક્તિર્વ્રતાનિ ચ ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ વિષ્ણુવ્રતકરઃ શુભઃ

ચાતુર્માસ્યેઽવ્રતી યસ્તુ તસ્ય પુણ્યં નિરર્થકમ્ ॥
સર્વતીર્થાનિ દાનાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ

વિષ્ણુમાશ્રિત્ય તિષ્ઠંતિ ચાતુર્માસ્યે સમાગતે ॥
સુપુષ્ટેનાપિ દેહેન જીવિતં તસ્ય શોભનમ્

ચાતુર્માસ્યે સમાયાતે હરિં યઃ પ્રણમેદ્બુધઃ ॥
કૃતાર્થાસ્તસ્ય વિબુધા યાવજ્જીવં વરપ્રદાઃ

સંપ્રાપ્ય માનુષં જન્મ ચાતુર્માસ્યપરાઙ્મુખઃ ॥
તસ્ય પાપશતાન્યાહુર્દેહસ્થાનિ ન સંશયઃ

માનુષ્યં દુર્લભં લોકે હરિભક્તિશ્ચ દુર્લભા ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ સુપ્તે દેવે જનાર્દને

ચાતુર્માસ્યે નરઃ સ્નાનં પ્રાતરેવ સમાચરેત્ ॥
સર્વક્રતુફલં પ્રાપ્ય દેવવદ્દિવિ મોદતે

ચાતુર્માસ્યે તુ યઃ સ્નાનં કુર્યાત્સિદ્ધિમવાપ્નુયાત્ ॥
તથા નિર્ઝરણે સ્નાતિ તડાગે કૂપિકાસુ ચ

તસ્ય પાપસહસ્રાણિ વિલયં યાંતિ તત્ક્ષણાત્ ॥
પુષ્કરે ચ પ્રયાગે વા યત્ર ક્વાપિ મહાજલે ॥
ચાતુર્માસ્યેષુ યઃ સ્નાતિ પુણ્યસંખ્યા ન વિદ્યતે

રેવાયાં ભાસ્કરક્ષેત્રે પ્રાચ્યાં સાગરસંગમે ॥
એકાહમપિ યઃ સ્નાતશ્ચાતુર્માસ્યે ન દોષભાક્

દિનત્રયં ચ યઃ સ્નાતિ નર્મદાયાં સમાહિતઃ ॥
સુપ્તે દેવે જગન્નાથે પાપં યાતિ સહસ્રધા

પક્ષમેકં તુ યઃ સ્નાતિ ગોદાવર્યાં દિનોદયે ॥
સ ભિત્ત્વા કર્મજં દેહં યાતિ વિષ્ણોઃ સલોકતામ્

તિલોદકેન યઃ સ્નાતિ તથા ચૈવામલોદકૈઃ ॥
બિલ્વપત્રોદકૈશ્ચૈવ ચાતુર્માસ્યે ન દોષભાક્

ગંગાં સ્મરતિ યો નિત્યમુદપાત્રસમીપતઃ ॥
તદ્ગાંગેયં જલં જાતં તેન સ્નાનં સમાચરેત્

ગંગાઽપિ દેવદેવસ્ય ચરણાંગુષ્ઠવાહિની ॥
પાપઘ્ની સા સદા પ્રોક્તા ચાતુર્માસ્યે વિશેષતઃ

યતઃ પાપસહસ્રાણિ વિષ્ણુર્દહતિ સંસ્મૃતઃ ॥
તસ્માત્પાદોદકં શીર્ષે ચાતુર્માસ્યે ધૃતં શિવમ્

ચાતુર્માસ્યે જલગતો દેવો નારાયણો ભવેત્ ॥
સર્વતીર્થાધિકં સ્નાનં વિષ્ણુતેજોંશસંગતમ્

સ્નાનં દશવિધં કાર્યં વિષ્ણુનામ મહાફલમ્ ॥
સુપ્તે દેવે વિશેષેણ નરો દેવત્વમાપ્નુયાત્

વિના સ્નાનં તુ યત્કર્મ પુણ્યકાર્યમયં શુભમ્ ॥
ક્રિયતે નિષ્ફલં બ્રહ્મંસ્તત્પ્રગૃહ્ણંતિ રાક્ષસાઃ

સ્નાનેન સત્યમાપ્નોતિ સ્નાનં ધર્મઃ સનાતનઃ ॥
ધર્માન્મોક્ષફલં પ્રાપ્ય પુનર્નૈવાવસીદતિ

યે ચાધ્યાત્મવિદઃ પુણ્યા યે ચ વેદાંગપારગાઃ ॥
સર્વદાનપ્રદા યે ચ તેષાં સ્નાનેન શુદ્ધતા

।
કૃતસ્નાનસ્ય ચ હરિર્દેહમાશ્રિત્ય તિષ્ઠતિ ॥
સર્વક્રિયાકલાપેષુ સંપૂર્ણ ફલદો ભવેત્

સર્વપાપવિનાશાય દેવતા તોષણાય ચ ॥
ચાતુર્માસ્યે જલસ્નાનં સર્વપાપક્ષયાવહમ્

નિશાયાં ચૈવ ન સ્નાયાત્સંધ્યાયાં ગ્રહણં વિના ॥
ઉષ્ણોદકેન ન સ્નાનં રાત્રૌ શુદ્ધિર્ન જાયતે

ભાનુસંદર્શનાચ્છુદ્ધિર્વિહિતા સર્વકર્મસુ ॥
ચાતુર્માસ્યે વિશેષેણ જલશુદ્ધિસ્તુ ભાવિની

અશક્ત્યા તુ શરીરસ્ય ભસ્મસ્નાનેન શુધ્યતિ ॥
મંત્રસ્નાનેન વિપ્રેંદ્ર વિષ્ણુપાદોદકેન વા

નારાયણાગ્રતઃ સ્નાનં ક્ષેત્ર તીર્થનદીષુ ચ ॥
યઃ કરોતિ વિશુદ્ધાત્મા ચાતુર્માસ્યે વિશેષતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શેષશાય્યુપાખ્યાને ચાતુર્માસ્યમાહાત્મ્યે બ્રહ્મનારદસંવાદે ગંગોદકસ્નાનફલમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ત્રયસ્ત્રિંશદુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ