સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.228

સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાન્યચ્ચ બિલદ્વારિ શયનાર્થે વ્યવસ્થિતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા પ્રમુચ્યતે પાપી દેવં ચ જલશાયિનમ્

સ્નાત્વા તસ્મિન્બિલદ્વારે પવિત્રે લોકસંશ્રયે ॥
યસ્તં પૂજયતે ભક્ત્યા શેષપર્યંકશાયિનમ્ ॥
આજન્મમરણાત્પાપાત્સ ચ મુક્તિમવાપ્નુયાત્

ચતુરો વાર્ષિકાન્માસાન્સુપ્રસુપ્તં સુરેશ્વરમ્॥
સંપૂજયતિ યો ભક્ત્યા ન સ ભૂયોઽત્ર જાયતે

તત્ર પૂર્વં મહાભાગા મુનયઃ સેવ્ય તં પ્રભુમ્ ॥
મૃત્તિકાગ્રહણં કૃત્વા તસ્ય ચાયતને શુભે

સંપ્રાપ્તાઃ પરમં સ્થાનં તદ્રિષ્ણોઃ પરમં પદમ્ ॥
યત્ફલં સર્વતીર્થેષુ સર્વયજ્ઞેષુ યત્ફલમ્ ॥
તત્ફલં તસ્ય પૂજાયાં ચાતુર્માસ્યાં પ્રજાયતે

યત્ફલં ગોગ્રહે મૃત્યું સંપ્રાપ્તા યાંતિ માનવાઃ ॥
તત્ફલં ચતુરો માસાન્પૂજયા જલશાયિનઃ

અપિ પાપસમાચારઃ પરદારરતોઽપિચ ॥
બ્રહ્મઘ્નોઽપિ સુરાપોઽપિ સ્ત્રીહન્તાઽપિ વિગર્હિતઃ ॥
પૂજયા ચતુરો માસાંસ્તસ્ય દેવસ્ય મુચ્યતે

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં તત્રસ્થં જલશાયિનમ્ ॥
બિલદ્વારે કથં સૂત તત્ર નઃ સંશયો મહાન્

સ કિલ શ્રૂયતે દેવઃ ક્ષીરાબ્ધૌ મધુસૂદનઃ ॥
સદૈવ ભગવાઞ્છેતે યોગનિદ્રાં સમાશ્રિતઃ । ૯ ॥.
કથં સ ભગવાઞ્છેતે બિલદ્વારે વ્યવસ્થિતઃ ॥
એતત્કીર્તય કાર્ત્સ્ન્યેન પરં કૌતૂહલં હિ નઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સત્યમેતન્મહાભાગાઃ ક્ષીરાબ્ધૌ મધુસૂદનઃ ॥
યોગનિદ્રાં ગતઃ શેતે શેષપર્યંકશા યકઃ

સ યથા તત્ર ક્ષેત્રે તુ સંશ્રિતો ભગવાન્સ્વયમ્ ॥
જલશાયિસ્વરૂપેણ તચ્છૃશુધ્વં સમાહિતાઃ ૧૨ ॥
યથા ચ ચતુરો માસાન્પૂજિતસ્તત્ર સંસ્થિતઃ ॥
મુક્તિં દદાતિ પુંસાં સ તથા સંકીર્તયામ્યહમ્

ચત્વારોઽપિ યથા માસા ગર્હણીયા ધરાતલે ॥
સર્વકર્મસુ મુખ્યેષુ યજ્ઞોદ્વા હાદિષુ દ્વિજાઃ

તદ્વોઽહં કીર્તયિષ્યામિ નમસ્કૃત્ય દ્વિજોતમાઃ ॥
તસ્મૈ દેવાધિદેવાય નિર્ગુણાય ગુણાત્મને

અવ્યક્તાયાઽપ્રમેયાય સર્વદેવમયાય ચ ॥
સર્વજ્ઞાય કવીશાય સર્વભૂતાત્મને તથા

પુરાસીદ્દાનવો રૌદ્રો હિરણ્યકશિપુર્મહાન્ ॥
નારસિંહં વપુઃ કૃત્વા વિષ્ણુના યો નિપાતિતઃ

તસ્ય પુત્રદ્વયં જજ્ઞે સર્વલક્ષણલક્ષિતમ્ ॥
પ્રહ્લાદશ્ચાંધકશ્ચૈવ વીર્યેણાપ્રતિમૌ યુધિ

હિરણ્યકશિપૌ પ્રાપ્તે પરં લોકં મહાસુરે ॥
અમાત્યૈરભિષેકાય પ્રહ્લાદઃ સ નિયોજિતઃ

સ નૈચ્છત તદા રાજ્યં પિતૃપૈતામહં મહત્॥
સમાગતમપિ પ્રાજ્ઞો યસ્માત્તદ્વો વદામ્યહમ્

દાનવાનાં સદા દ્વેષો દેવેન સહ ચક્રિણા ॥
ન કરોતિ પુનર્દ્વેષં તં સમુદ્દિશ્ય સર્વદા ॥

એતસ્માત્કારણાત્સર્વે તેન ત્યક્તા દિતેઃ સુતાઃ ॥
સ્વરાજ્યમપિ સંત્યજ્ય વિષ્ણુસ્તેન સમાશ્રિતઃ

તતસ્તૈર્દાનવૈઃ ક્ષુદ્રૈર્વિષ્ણુદ્વેષપરાયણૈઃ ॥
અન્ધકઃ સ્થાપિતો રાજ્યે પિતૃપૈતામહે તદા

અન્ધકોઽપિ સમારાધ્ય દેવદેવં ચતુર્મુખમ્॥
અમરત્વં તતો લેભે યાવચ્ચન્દ્રાર્કતારકમ્

વરપુષ્ટસ્તતઃ સોઽપિ ચક્રે શક્રેણ વિગ્રહમ્

જિત્વા શક્રં મહાસંખ્યે યજ્ઞાંશાઞ્જગૃહે સ્વયમ્ ॥
ગત્વાઽમરાવતીં દૈત્યો નિઃસાર્ય ચ શતક્રતુમ્ ॥
સ્વવર્ગેણ સમોપેતઃ સ્વર્ગં સમહરત્તદા

શક્રોઽપિ ચ સમારાધ્ય શંકરં લોકશંકરમ્ ॥
સર્વદેવસમોપેતો ભૃત્યવત્પરિવર્તતે

તતઃ કાલેન મહતા તસ્ય તુષ્ટઃ પિનાકધૃક્ ॥
તં પ્રાહ વરદોઽસ્મીતિ વદ શક્ર કરોમિ કિમ્

॥ ઇન્દ્ર ઉવાચ ॥ ॥
અંધકેન હૃતં રાજ્યં મમ વીર્યાત્સુરેશ્વર ॥
યજ્ઞભાગૈઃ સમોપેતં હત્વાઽઽશુ તત્પ્રયચ્છ મે

તચ્છ્રુત્વા તસ્ય દીનસ્ય ભગવાઞ્છશિશેખરઃ ॥
પ્રોવાચ તવ દાસ્યામિ રાજ્યં ત્રૈલોક્યસંભવમ્

તતઃ સંપ્રેષયામાસ દૂતં તસ્ય વિચક્ષણમ્ ॥
ગણેશં વીરભદ્રાખ્યં ગત્વા તં બ્રૂહિ ચાંધકમ્

મમાદેશાત્પરિત્યજ્ય સ્વર્ગં ગચ્છ ધરાતલમ્ ॥
પિતૃપૈતામહં સ્થાનં રાજ્યં તત્ર સમાચર

પરિત્યજસ્વ યજ્ઞાંશાન્નો ચેદ્ધંતાસ્મિ સત્વરમ્ ॥
સ ગત્વા ચાંધકં પ્રાહ યથોક્તં શંભુના સ્ફુટમ્

સવિશેષમહાબુદ્ધિઃ સ્વામિકાર્યપ્રસિદ્ધયે ॥
અથ તં ચાધકઃ પ્રાહ પ્રવિહસ્ય મહાબલઃ ॥

અવધ્યો હિ યથા દૂતસ્તેન ત્વાં ન નિહન્મ્યહમ્ ॥
ક સ્યાદ્વૈ શંકરોનામ યો મામેવં પ્રભાષતે

ન માં વેત્તિ સ કિં મૂઢઃ કિં વા મૃત્યુ મભીપ્સતે । ૩૬ ॥
અથવા સત્યમેવૈતાન્નિર્વિણ્ણો જીવિતાચ્ચ સઃ॥
દરિદ્રોપહતો નિત્યં સર્વભોગવિવર્જિતઃ

સ્મશાને ક્રીડનં યસ્ય ભસ્મ ગાત્રવિલેપનમ્ ॥
ભૂષણં ચાહયો વસ્ત્રં દિશો યસ્ય જટાલકા

કસ્તસ્ય જીવિતેનાર્થસ્તેનેદં માં બ્રવીતિ સઃ॥
તસ્માદ્ગત્વા દ્રુતં બ્રૂહિ મદ્વાક્યં દૂત સસ્ફુટમ્

ત્યક્ત્વા કૈલાસમેનં ત્વં વારાણસ્યાં તપઃ કુરુ ॥
મયા સ્થાનમિદં દત્તં કૈલાસં સ્વસુતસ્ય ચ

વૃકસ્યાપિ ન સન્દેહો વિભવેન સમન્વિતમ્ ॥
નો ચેત્પ્રાણાન્હરિષ્યામિ સેંદ્રસ્ય તવ શંકર

તચ્છ્રુત્વા વીરભદ્રસ્તુ નિર્ભર્ત્સ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
ક્રોધેન મહતાવિષ્ટઃ કૈલાસં સમુપાવિશત્

તતઃ સ કથયામાસ તદ્વાક્યં ચ પિનાકિનઃ ॥
અતિક્રૂરં વિશેષેણ તત ક્રુદ્ધઃ પિનાકધૃક્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહા પુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે જલશાય્યુપાખ્યાને બ્રહ્મદત્તવરપ્રદાનોદ્ધતાન્ધકાસુરકૃતશંકરાજ્ઞાવ માનનવર્ણનંનામાષ્ટાવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ