સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.227

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
નરકાણાં સ્વરૂપં ચ શ્રુત્વા મે ભયમાગતમ્ ॥
કથં મુક્તિર્ભવેત્તેષાં પાપાનામપિ પાર્થિવ ॥
વ્રતૈર્વા નિયમૈર્વાપિ હોમૈર્વા તીર્થસંશ્રયૈઃ

॥ ભીષ્મ ઉવાચ ॥ ॥
ગંગાયામસ્થિપાતોઽત્ર યેષાં સંજાયતે નૃણામ્ ॥
ન તેષાં નારકો વહ્નિઃ પ્રભવેન્મધ્યવર્તિનામ્

ગંગાયાં ક્રિયતે શ્રાદ્ધં યેષાં નામ્ના સ્વકૈઃ સુતૈઃ ॥
તે વિમાનં સમાશ્રિત્ય પ્રયાંતિ નરકોપરિ ॥

પાપં કૃત્વા પ્રકુર્વંતિ પ્રાયશ્ચિત્તં યથોદિતમ્ ॥
હેમ યચ્છંતિ વા ભૂપ ન તેષાં નરકો ભવેત્

શેષાઃ સ્વકર્મણઃ પ્રાપ્ત્યા સેવંતે ચ યથોચિતમ્ ॥
સ્વર્ગ વા નરકં વાપિ સેવન્તે તે નરાધિપ

ધારાતીર્થે મ્રિયંતે યે સ્વામિનઃ પુરતઃ સ્થિતાઃ ॥
તે ગચ્છંતિ પરં સ્થાનં નરકાણાં સુદૂરતઃ

વારાણસ્યાં કુરુક્ષેત્રે નૈમિષે નાગરે પુરે ॥
પ્રયાગે વા પ્રભાસે વા યસ્ત્યજેત્તનુમા ત્મનઃ ॥
મહાપાતકયુક્તોઽપિ નરકં ન સ પશ્યતિ

નીલો વા વૃષભો યસ્ય વિવાહે સંનિયુજ્યતે ॥
સ્વપુત્રેણ ન સંપશ્યેન્નરકં બ્રહ્મહાઽપિ સઃ

પ્રાયોપવેશનં કૃત્વા હૃદયસ્થે જનાર્દને ॥
યસ્ત્યજેત્પુરુષઃ પ્રાણાન્નરકં ન સ પશ્યતિ

પ્રાયોપવેશનં યો ચ ચિત્રેશ્વરનિવેશને ॥
કુર્વન્તિ નરકં નૈવ તે ગચ્છંતિ કદાચન

દીનાંધકૃપણાનાં ચ પથિશ્રમમુપેયુષામ્ ॥
તીર્થયાત્રાપરાણાં ચ યો યચ્છતિ સદાઽશનમ્ ॥
કાલે વા યદિ વાઽકાલે નરકં ન સ પશ્યતિ

જલધેનું ચ યો દદ્યાદ્ધૃષસંસ્થે દિવાકરે ॥
તિલધેનું મૃગસ્થે ચ નરકં ન સ પશ્યતિ

સોમે સોમગ્રહે ચૈવ સોમનાથસ્ય દર્શનાત્ ॥
સમુદ્રે ચ સરસ્વત્યાં સ્નાત્વા ન નરકં વ્રજેત્

સન્નિહિત્યાં કુરુક્ષેત્રે રાહુગ્રસ્તે દિવાકરે ॥
સૂર્યવારેણ યઃ યાતિ નરકં ન સ પશ્યતિ

કાર્તિક્યાં કૃત્તિકાયોગે યઃ કરોતિ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
ત્રિપુષ્કરસ્ય મૌનેન નરકં ન સ પશ્યતિ

મૃગસંક્રમણે યે તુ સૂર્યવારેણ સંસ્થિતે ॥
ચણ્ડીશં વીક્ષયંતિ સ્મ ન તે નરકગામિનઃ

ગાં પંકાદ્બ્રાહ્મણીં દાસ્યાત્સાધૂન્સ્તેનાદ્દ્વિજં વધાત્ ॥
મોચયન્તિ ચ યે રાજન્ન તે નરકગામિનઃ

એતત્તે સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽસ્મિ નરાધિપ ॥
યથા ન નરકં યાતિ પુરુષસ્તુ સ્વકર્મણા ॥
યથા ચ નરકં યાતિ સ્વલ્પપાપોઽપિ માનવઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગર ખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શ્રાદ્ધકલ્પે ભીષ્મયુધિષ્ઠિરસંવાદે નરકયાતનાનિરસનોપાયવર્ણનંનામ સપ્તવિંશત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ