સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.218

॥ ભર્તૃયજ્ઞ ઉવાચ ॥ ॥
એતત્સામાન્યતઃ પ્રોક્તં મયા શ્રાદ્ધં યથા નરૈઃ ॥
કર્ત્તવ્યં વિપ્રપૂર્વૈર્યદ્વર્ણૈઃ પાર્થિવસત્તમ

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સ્વશાખાયાઃ સ્મૃતં નૃપ ॥
સ્વદેશવર્ણજાતીયં યથા સ્યાદત્ર નિર્વૃતિઃ

શ્રાદ્ધે શ્રદ્ધા યતો મૂલં તેન શ્રાદ્ધં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
તત્તસ્મિન્ક્રિયમાણે તુ ન કિંચિદ્વ્યર્થતાં વ્રજેત્

અનિષ્ટમપિ રાજેન્દ્ર તસ્માચ્છ્રાદ્ધં સમા ચરેત્ ॥
વિપ્રપાદોદકં યત્તુ ભૂમૌ પતતિ પાર્થિવ

જાતા યે ગોત્રજાઃ કેચિદપુત્રા મરણં ગતાઃ ॥
તે યાંતિ પરમાં તૃપ્તિમમૃતેન યથા સુરાઃ ॥ ॥
વિપ્રપાદોદકક્લિન્ના યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની॥
તાવત્પુષ્કરપાત્રેષુ પિબન્તિ પિતરો જલમ્

શ્રાદ્ધેઽથ ક્રિયમાણે તુ યત્કિંચિત્પતતિ ક્ષિતૌ॥
પુષ્પગન્ધોદકં ચાન્નમપિ તોયં નરેશ્વર

તેન તૃપ્તિં પરાં યાંતિ યે કૃમિત્વમુપાગતાઃ॥
કીટત્વં વાપિ તિર્યક્ત્વં વ્યાલત્વં ચ નરાધિપ

યદુચ્છિષ્ટં ક્ષિતૌ યાતિ પાત્રપ્રક્ષાલનોદ્ભવમ્॥
તેન તૃપ્તિં પરાં યાંતિ યે પ્રેતત્વમુપાગતાઃ

યે ચાપમૃત્યુના કેચિન્મૃત્યું પ્રાપ્તાઃ સ્વવંશજાઃ ॥
અસંસ્કૃતપ્રમીતાનાં ત્યાગિનાં કુલયોષિતામ્

ઉચ્છિષ્ટભાગધેયં સ્યાદ્દર્ભેષુ વિકિરશ્ચ યઃ ॥
વિકિરેણ પ્રદત્તેન તે તૃપ્તિં યાંતિ ચાખિલાઃ ॥

યત્કિંચિન્મંત્રહીનં વા કાલહીનમથાપિ વા ॥
વિધિહીનં ચ સંપૂર્ણં દક્ષિણાયાં તુ તદ્ભવેત્

તસ્માન્ન દક્ષિણાહીનં શ્રાદ્ધં કાર્યં વિપશ્ચિતા ॥
ય ઇચ્છેચ્છાશ્વતીં તૃપ્તિં પિતૄણામાત્મનશ્ચ યઃ

દક્ષિણારહિતં શ્રાદ્ધં યથૈવોષરવર્ષિતમ્ ॥
યથા તમસિ નૃત્યં ચ ગીતં વા બધિરસ્ય ચ

શ્રાદ્ધં દત્ત્વા ચ યુક્ત્વા ચ શ્રાદ્ધે નિષ્કામતાં વ્રજેત્ ॥
ન સ્વાધ્યાયઃ પ્રકર્તવ્યો ન ગ્રામાંતરકં વ્રજેત્

શ્રાદ્ધભુગ્રમણીતલ્પં તદહર્યોઽધિગચ્છતિ ॥
તં માસં પિતરસ્તસ્ય જાયંતે વીર્યભોજિનઃ

શ્રાદ્ધભુક્છ્રાદ્ધદાતા ચ યઃ સેવયતિ મૈથુનમ્ ॥
તસ્ય સંવત્સરં યાવત્પિતરઃ શુક્રભોજિનઃ ॥
પ્રભવંતિ ન સંદેહ ઇત્યેષા વૈદિકી શ્રુતિઃ

શ્રાદ્ધે ભુક્ત્વાથ દત્ત્વા વા યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતેલ્પધીઃ ॥
સ્વાધ્યાયં પિતરસ્તસ્ય યાવત્સંવત્સરં નૃપ ॥
વ્યર્થશ્રાદ્ધફલાઃ સંતઃ પીડ્યંતે ક્ષુત્પિપાસયા

શ્રાદ્ધે ભુક્ત્વાઽથ દત્ત્વા વા યઃ શ્રાદ્ધં માનવાધમઃ ॥
ગ્રામાતરં પ્રયાત્યત્ર તચ્છ્રાદ્ધં વ્યર્થતાં વ્રજેત્

બ્રાહ્મણેન ન ભોક્તવ્યં સમાયાતે નિમંત્રણે ॥
અથ ભુંક્તે ચ યો મોહાત્સ પ્રયાતિ હ્યધોગતિમ્

યજમાનેન ચ તથા ન કાર્યં ભોજનં પરમ્॥
કુર્વંતિ યે નરાઃ સર્વે તે યાંતિ નરકં ધ્રુવમ્

શ્રાદ્ધે ભુક્ત્વાઽથ દત્ત્વા વા શ્રાદ્ધં યો યુદ્ધમાચરેત્॥
અસંદિગ્ધં હિ તચ્છ્રાદ્ધં સ મન્દો વ્યર્થતં નયેત્

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન દોષાનેતાન્પરિત્યજેત્ ॥
શ્રાદ્ધભુગ્યજમાનશ્ચ વિશેષેણ મહીપતે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે શ્રાદ્ધકલ્પે શ્રાદ્ધનિયમવર્ણનંનામાષ્ટાદશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ