સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.214

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાન્યોપિ ચ તત્રાસ્તિ વિશ્વામિત્રપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
ગણનાથો દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સર્વસિદ્ધિપ્રદો નૃણામ્

માઘમાસે ચતુર્થ્યાં ચ શુક્લાયાં પૂજયેત્તુ યઃ ॥
સ ચ સંવત્સરં યાવત્સર્વૈ વિઘ્નૈર્વિમુચ્યતે ઓ। ૨ ॥
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ગણનાથસ્ય ચોત્પત્તિં સાંપ્રતં સૂત નો વદ ॥
કથમેષ સમુત્પન્નઃ કિં માહાત્મ્યઃ પ્રકીર્તિતઃ

॥
॥સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એષ ચોત્પાદિતો ગૌર્યા નિજાંગમલતઃ સ્વયમ્ ॥
ક્રીડાર્થં માનુષૈરંગૈર્માતંગાનનશોભિતઃ

ચતુર્હસ્તસમોપેત આખુવાહનગસ્તથા ॥
કુઠારહસ્તશ્ચ તથા મોદકાશનતોષકૃત્

સર્વસિદ્ધિપ્રદો લોકે ભક્તાનાં ચ વિશેષતઃ ॥
એષ પૂર્વં પ્રભોઃ કાર્યે સંગ્રામે તારકામયે

।
સંગ્રામમકરોદ્રૌદ્રં ન કૃતં યચ્ચ કેનચિત્ ॥
નિહતા દાનવાઃ સર્વે સંખ્યયા પરિવર્જિતાઃ

તતઃ શક્રેણ તુષ્ટેન પ્રોક્તઃ સંગ્રામભૂમિપઃ ॥
ક્ષત વિક્ષતસર્વાંગો રુધિરેણ પરિપ્લુતઃ

અસ્મદર્થે ત્વયા યુદ્ધં યત્કૃતં સુગજાનન ॥
નિહતા દાનવાઃ સર્વે સંખ્યયા પરિવર્જિતાઃ

તસ્માત્ત્વં સર્વદેવાનામપિ પૂજ્યો ભવિષ્યસિ ॥
કિંપુનર્માનુષાણાં ચ યે નિત્યં વિઘ્નસંપ્લુતાઃ

યે ત્વાં સંપૂજયિષ્યંતિ કાર્યારંભેષુ સર્વતઃ ॥
કાર્યસિદ્ધિર્ન સંદેહસ્તેષાં ભૂયાદ્ગિરા મમ

એવમુક્ત્વા સહસ્રાક્ષો વિસસર્જાથ તં તદા ॥
સંમાન્ય બહુમાનેન ગૌરીશંકરપાર્શ્વતઃ

અયમર્થઃ પુરા પૃષ્ટો રોહિતાશ્વેન ધીમતા ॥
સર્વવિપ્રવિનાશાર્થં માર્કંડેયં મહામુનિમ્

તમેવાર્થં મહાભાગાઃ કથયિષ્યે યથાર્થતઃ ॥
તચ્છૃણુધ્વં પુરાવૃત્તં સર્વં સર્વે સમાહિતાઃ

॥ રોહિતાશ્વ ઉવાચ ॥ ॥
ભગવન્નત્ર યે મર્ત્યાઃ સર્વે વિઘ્નસમન્વિતાઃ ॥
શુભકૃત્યેષુ સર્વેષુ જાયંતે શુચયોઽપિ ચ ॥

પ્રારબ્ધેષુ ચ કાર્યેષુ ધર્મજેષુ વિશેષતઃ ॥
તાનિ વિઘ્નાનિ જાયન્તે યૈસ્તત્કાર્યં ન સિધ્યતિ

તસ્માદ્વિઘ્નવિનાશાય કિંચિન્મે વ્રતમા દિશ ॥
વ્રતં વા નિયમો વાઽથ તપો વા દાનમેવ ચ

સકૃચ્ચીર્ણેન યેનાત્ર યાવજ્જીવતિ માનવઃ ॥
તાવન્ન જાયતે વિઘ્નમાજન્મમરણાંતિકમ્ ॥

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
અત્ર તે કીર્તયિષ્યામિ સર્વવિઘ્નવિનાશનમ્ ॥
વ્રતં સર્વગુણોપેતં સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
વિશ્વામિત્રેણ સઞ્ચીર્ણં યત્પુરા ભાવિતાત્મના

વિશ્વામિત્ર ઇતિ ખ્યાતો ગાધિપુત્રઃ પ્રતાપવાન્ ॥
વસિષ્ઠેન સમં તસ્ય વૈરમાસીન્મહાત્મનઃ

બ્રાહ્મણ્યાર્થે ન સમ્પ્રોક્તઃ કથંચિત્સ મહાતપાઃ ॥
બ્રાહ્મણસ્ત્વં વસિષ્ઠેન તતો વૈરમજાયત

॥ રોહિતાશ્વ ઉવાચ ॥ ॥
કસ્માન્ન પ્રોક્તવાન્વિપ્રો વસિષ્ઠસ્તુ કથંચન ॥
બ્રાહ્મણઃ સ પરં પ્રોક્તોબ્રહ્માદિભિરપિ સ્વયમ્

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
ક્ષત્રિયશ્ચ સ્થિતઃ પૂર્વં વિશ્વામિત્રો મહીપતિઃ ॥
મૃગયાસુ પરિભ્રાંતો વસિષ્ઠસ્ય તદાઽઽશ્રમમ્॥
પ્રવિષ્ટઃ ક્ષુત્પિપાસાર્ત્તઃ સ તેનાથ પ્રપૂજિતઃ

તસ્યાસીન્નન્દિનીનામ ધેનુઃ કામદુઘા સદા ॥
સા સૂતે વાઞ્છિતં સદ્યો યદ્વસિષ્ઠોઽભિવાઞ્છતિ

તત્પ્રભાવાત્સ ભૂપાલઃ સભૃત્યબલવાહનઃ ॥
તેન તૃપ્તિપરા નીતો મિષ્ટાન્નૈર્વિવિધૈસ્તતઃ ॥

પાર્થિવોઽયમિતિ જ્ઞાત્વા હ્યર્ઘ્યાદ્યૈર્ભોજનૈઃ સ ચ ॥
સોઽપિ દૃષ્ટ્વા પ્રભાવં તં સર્વં ધેનોશ્ચ સંભવમ્ ॥
પ્રાર્થયામાસ તાં મૂલ્યૈર્ગજવાજિસમુ દ્ભવૈઃ

ન દદૌ સ તદા વિપ્રઃ સામ્ના દાનેન વા પુનઃ ॥
ભેદેન ચ તતો દણ્ડં યોજયામાસ વૈ નૃપઃ

કાલયામાસ તાં ધેનું તતઃ કોપાત્સ પાર્થિવઃ

સાઽબ્રવીન્નીયમાનાઽથ વસિષ્ઠં કિં ત્વયા વિભો ॥
દત્તાહમસ્ય નૃપતેર્યન્માં નયતિ યત્નતઃ

॥ વસિષ્ઠ ઉવાચ ॥ ॥
ન મયા ત્વં મહાભાગે દત્તા ચાસ્ય મહીપતેઃ ॥
બલાન્નયતિ યદ્યેષ તસ્માદ્યુક્તં સમાચર

તચ્છ્રુત્વા કોપસંયુક્તા નન્દિની ધેનુરુત્તમા ॥
જૃંભાં ચકાર તત્સૈન્યં સમુદ્દિશ્ય નૃપોદ્ભવમ્

ધૂમાવર્તિસ્તતો જાતા તસ્યા વક્ત્રાત્તતઃ પરમ્ ॥
તતો જ્વાલા મહારૌદ્રાસ્તતો યોધાઃ સહસ્રશઃ

નાનાશસ્ત્રધરા રૌદ્રા યમદૂતા યથા ચ તે ॥
પુલિન્દા બર્બરાભીરાઃ કિરાતા યવનાઃ શકાઃ ॥

તે પ્રોચુસ્તાં વદાસ્માકં કસ્માત્સૃષ્ટા વયં શુભે

॥ નન્દિન્યુવાચ ॥ ॥
એતે માં યે બલાત્પાપા નયંતિ નૃપસેવકાઃ ॥
તાન્નિઘ્નન્તુ સમાદેશાન્નાન્યદ્વાંછામિ કિંચન

તતસ્તૈસ્તસ્ય તત્સૈન્યં વિશ્વામિત્રસ્ય સૂદિતમ્ ॥
યુધ્યમાનં મહારાજ દશરાત્રેણ સંયુગે

વિશ્વામિત્રોઽપિ તદ્દૃષ્ટ્વા બ્રાહ્મ્યં બલમનુત્તમમ્ ॥
પ્રતિજ્ઞામકરોત્તત્ર તારેણ સુસ્વરેણ ચ

અથાહં સંભવિષ્યામિ બ્રાહ્મણો નાત્ર સંશયઃ ॥
મમાપિ જાયતે યેન પ્રભાવશ્ચેદૃશોઽદ્ભુતઃ

તસ્માત્તપઃ કરિષ્યામિ યદસાધ્યં સુરૈરપિ ॥
સ્વપુત્રં સ્વે પદે ધૃત્વા તતશ્ચક્રે તપો મહત્

બ્રાહ્મણ્યાર્થં મહારૌદ્રં સુમહદ્દુષ્કરં તપઃ ॥
બ્રાહ્મણ્યં તેન નૈવાપ્તં વૈલક્ષ્યં પરમં ગતઃ

તતઃ કૈલાસમાસાદ્ય દેવદેવં મહેશ્વરમ્ ॥
સમ્યગારાધયામાસ ગૌરીયુક્તં મહેશ્વરમ્

અહં તપઃ કરિષ્યામિ બ્રાહ્મણ્યસ્ય કૃતે પ્રભો ॥
ત્વદીયે પર્વતશ્રેષ્ઠે કૈલાસે શરણં ગતઃ

તસ્માદ્વિઘ્નસ્ય મે રક્ષાં દેવદેવઃ પ્રયચ્છતુ ॥
યથા નો નાશમાયાતિ તપઃ સર્વં કૃતં મહત્

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
શુદ્ધ્યર્થં ચૈવ યત્કાર્યં કાર્યેસ્મિન્નૃપસત્તમ ॥
વિનાયકસમુદ્ભૂતાં તત્ત્વં પૂજાં સમાચર

યેન તે જાયતે સિદ્ધિઃ સમ્યગ્બ્રાહ્મણ્યસંભવા

॥
॥ વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥ ॥
તદ્વદસ્વ સુરશ્રેષ્ઠ તથા તસ્ય કરોમ્યહમ્ ॥
પૂર્વં પૂજાં ગણેશસ્ય સર્વવિઘ્નપ્રશાન્તયે

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
એષ ગૌર્યા પુરા કૃત્વા નિજાંગોદ્વર્તનં કૃતઃ ॥
નિર્મલેન કૃતઃ પશ્ચાન્નરાકારશ્ચતુર્ભુજઃ

ક્રીડાર્થં મમ પુત્રોઽયં બાલભાવઃ પ્રકલ્પિતઃ ॥
ગજવક્ત્રો મહાકાયો લંબોદરલઘૂરુકઃ ॥ ૪- ॥
તતોઽહમનયા પ્રોક્તઃ સજીવઃ ક્રિયતામયમ્ ॥
પુત્રકો મે યથા ભાવી લોકે પૂજ્ય તમો વિભો

તતો મયાપિ સંસ્પૃષ્ટઃ સૃષ્ટિસૂક્તેન પાર્થિવ ॥
જીવસૂક્તેન સમ્યક્સ પ્રાણવાન્સમજાયત

તતો મયા પ્રહૃષ્ટેન પ્રોક્તા દેવી હિમાદ્રિજા ॥
ચતુર્થીદિવસે પ્રાપ્તે મયાઽદ્યાયં વિનિર્મિતઃ

પુત્રસ્તવ મહાભાગે જીવસૂક્તપ્રભાવતઃ ॥
એષ સર્વાગણાનાં ચ મદીયાનાં સુરેશ્વરિ ॥
ભવિષ્યતિ સદાઽધ્યક્ષ સ્તસ્માચ્ચ ગણનાયકઃ

પઠ્યમાનેન યશ્ચૈનં જીવસૂક્તેન સુન્દરિ ॥
પૂજયિષ્યતિ સદ્ભક્ત્યા ચતુર્થીદિવસે શુભે

તસ્ય સર્વેષુ કૃત્યેષુ સર્વવિઘ્રાનિ કૃત્સ્નશઃ ॥
પ્રયાસ્યંતિ ક્ષયં દેવિ તમઃ સૂર્યોદયે યથા

નમો લંબોદરાયેતિ નમો ગણવિભો તથા ॥
કુઠારધારિણે નિત્યં તથા વાક્સંગતાય ચ

નમો મોદકભક્ષાય નમો દન્તૈકધારિણે

એભિર્મન્ત્રૈઃ સમભ્યર્ચ્ય પશ્ચાન્મોદ કજંશુભમ્ ॥
નૈવેદ્યં ચ પ્રદાતવ્યં તતશ્ચાર્ઘ્યં નિવેદયેત્ ॥ ૫૭ [।
અહં કર્મ કરિષ્યામિ યત્કિચિચ્છંભુસંભવમ્ ॥
અવિઘ્નં તત્ર કર્તવ્યં સર્વદૈવ ત્વયા વિભો

તતસ્તુ બ્રાહ્મણાનાં ચ ભોજનં મોદકોદ્ભવમ્ ॥
યથાશક્ત્યા પ્રદાતવ્યં વિત્તશાઠ્યં વિવર્જયેત્

એવમુક્તં મયા પૂર્વં સ્વયમેવ નૃપોત્તમ ॥
ગણનાથં સમુદ્દિશ્ય ગૌર્યાઃ પુરત એવ ચ

તતઃ પ્રહૃષ્ટા સા દેવી વાક્યમેતદુવાચ હ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ યઃ પુત્રં મદીયં ગણનાય કમ્

અનેન વિધિના સમ્યક્ચતુર્થ્યાં પૂજયિષ્યતિ ॥
તસ્ય વિઘ્નાનિ સર્વાણિ નાશં યાસ્યંત્યસંશયમ્

સ્મૃત્વા વા પૂજયિત્વા વા યઃ કાર્યાણિ કરિષ્યતિ ॥
ભવિષ્યંતિ ન સંદેહસ્તતોસ્યાવિચલાનિ ચ

ન સન્દેહસ્તતોઽસ્ય શ્રીરચલૈવ ભવિષ્યતિ

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
તસ્માત્ત્વં હિ મહાભાગ ચતુર્થ્યાં સમ્યગાચર ॥
વિનાયકોદ્ભવાં પૂજાં યેનાભીષ્ટેન યુજ્યસે

॥ માર્કણ્ડેય ઉવાચ ॥ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વિશ્વામિત્રો મહીપતિઃ ॥
ગણનાથસમુદ્ભૂતાં પૂજાં કૃત્વા યથોચિતામ્

તપશ્ચચાર વિપુલં સર્વવિઘ્નવિવર્જિતમ્ ॥
બ્રાહ્મણ્યં ચ તતઃ પ્રાપ્તં સર્વેષામપિ દુર્લભમ્ ઓ। ૬૭ ॥
તસ્માત્ત્વં હિ મહાભાગ વિનાયકસમુદ્ભવામ્ ॥
પૂજાં કુરુ ચતુર્થ્યાં ચ સંપ્રાપ્તાયાં વિશેષતઃ ॥
સંપ્રાપ્નોષિ મહાભોગાન્હૃદિસ્થાન્નાત્ર સંશયઃ

યો યં કામમભિધ્યાય ગણનાથં પ્રપૂજયેત્ ॥
સ તં સર્વમવાપ્નોતિ મહેશ્વરવચો યથા

અપુત્રો લભતે પુત્રં ધનહીનો મહદ્ધનમ્ ॥
શત્રૂઞ્જયતિ સંગ્રામે સ્મૃત્વા તં ગણનાયકમ્

યા નારી પતિના ત્યક્તા દુર્ભગા ચ વિરૂપિતા ॥
સા સૌભાગ્યમવાપ્નોતિ ગણનાથસ્ય પૂજયા

ય ઇદં પઠતે નિત્યં શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ ॥
ન વિઘ્નં જાયતે તસ્ય સર્વકૃત્યેષુ સર્વદા

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે વિશ્વામિત્રોપાખ્યાનપ્રસંગેન ગણપતિપૂજાવિધિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ચતુર્દશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ