સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.213

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
રત્નાદિત્યસ્ય માહાત્મ્યમેતદ્વઃ પરિકીર્તિતમ્ ॥
સર્વકુષ્ઠહરં યચ્ચ સર્વપાતકનાશનમ્ ॥
ભૂયસ્તથૈવ માહાત્મ્યં મહદ્વૈ શ્રૂયતાં રવેઃ

પુરાસીદ્બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિત્કુષ્ઠવ્યાધિસમાકુલઃ ।૧
તેન ચારાધિતઃ સૂર્યસ્તત્રસ્થેન દ્વિજોત્તમાઃ

પૂર્વદક્ષિણદિગ્ભાગે સમાસાદ્ય તતઃ પરમ્ ॥
રક્ત ચન્દનજાં કૃત્વા પ્રતિમાં ભાવિતાત્મના

તતો વર્ષસહસ્રાંતે તુષ્ટસ્તસ્ય દિવાકરઃ ॥
વરદોઽસ્મીતિ તં પ્રાહ દૃષ્ટિગોચરમાગતઃ

॥
॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટોઽસિ મે દેવ કુષ્ઠવ્યાધિં હર પ્રભો ॥
નાન્યેન કારણં મેઽસ્તિ રાજ્યેનાપિ ત્રિવિષ્ટપે

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
સપ્તમ્યાં સૂર્યવારેણ કુરુ વિપ્ર પ્રદક્ષિણામ્ ॥
શતમષ્ટોત્તરં યાવત્સ્નાત્વા પુણ્યહ્રદે શુભે ॥
ફલહસ્તઃ પૃથક્ત્વેન તતઃ કુષ્ઠેન મુચ્યસે

અન્યોઽત્ર ગાં ગતો યોઽપિ વ્રતમેતત્કરિષ્યતિ ॥
સર્વરોગવિનિર્મુક્તો મમ લોકં સ ગચ્છતિ

॥ શ્રીસૂર્ય ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા સ તથા ચક્રે બ્રાહ્મણઃ શ્રદ્ધયાઽન્વિતઃ ॥
વિમુક્તશ્ચ તદા કુષ્ઠાદ્દિવ્યદેહમવાપ્તવાન્

અથ ભૂયોઽપિ તં પ્રાહ નીરોગં ભગવાન્રવિઃ ॥
કિં તે પ્રિયં કરોમ્યન્યદ્વદ બ્રાહ્મણસત્તમ

સોઽબ્રવીત્સર્વદૈવાત્ર સ્થાતવ્યં ભગવન્વિભો

॥ શ્રીભગવાનુવાચ ॥ ॥
અતઃ પરં મમાવાસઃ સ્થાનેઽત્ર ચ ભવિષ્યતિ ॥
નામ્ના કુહરવાસાખ્યા સંજ્ઞા મમ ભવિષ્યતિ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય વિષ્ણુપુત્રો બભૂવ હ ॥
સાંબોનામ સુરૂપાઢ્યો જાંબવત્યાં દ્વિજોત્તમાઃ

ક્ષોભસંજનનઃ સ્ત્રીણાં માતૄણામપિ સ દ્વિજાઃ ।૧
અથ તં રાજમાર્ગેણ ગચ્છંતં યદુસત્તમમ્

પુરનાર્યોઽપિ સંતુષ્ટા વીક્ષાંચક્રુઃ સુકૌતુકાત્ ॥
ગૃહકાર્યાણિ સંત્યજ્ય સમારૂઢા ગવાક્ષકાન્

તસ્ય કામાત્મદેહસ્ય દર્શનાર્થં સમુત્સુકાઃ ॥
કાશ્ચિદર્ધાનુલિપ્તાંગ્યઃ કાશ્ચિદેકાંજિતેક્ષણાઃ ॥ ૧૫
અર્ધસંયમિતૈઃ કેશૈસ્તથાન્યાસ્ત્યક્તબાલકાઃ॥
એકસ્મિંશ્ચરણે કાશ્ચિન્નિયોજ્યોપાનહં દ્રુતાઃ । ૧૬ ॥
પાદુકાં ચ દ્વિતીયે તુ પર્યધાવન્નિતંબિનીઃ ॥
વ્રજંતીષુ તથાન્યાસુ વનિતાસુ ગવાક્ષકાન્

વ્યાક્રોશંતિ ક્રુધાવિષ્ટાઃ શિશવો ગુરવસ્તથા ॥
નીવીબન્ધનવિશ્લેષસમાકુલિતચેતસઃ

યયુરેવાપરાઃ સ્વેષુ ગવાક્ષેષુ વરાંગનાઃ ॥
સ ચકર્ષ તદા તાસાં પતિતૈર્નેત્રરશ્મિભિઃ

હૃદયાનિ ધરાપૃષ્ઠે કામદેવસમો યુવા ॥
કાચિદ્દૃષ્ટ્વૈવ તદ્રૂપં તસ્ય સાંબસ્ય કામિની

નિશ્ચલા કામતપ્તાંગી લિખિતેવ વિભાબ્યતે ॥
કાચિદગ્નિસમાન્મુક્ત્વા નિશ્વાસાન્કામપીડિતા

એકાસ્તં ચ સમાલોક્ય રૂપયૌવનસંયુતમ્ ॥
ગવાક્ષાત્પ્રપતંતિ સ્મ નિશ્ચેષ્ટા ધરણીતલે

અન્યાઃ પરસ્પરાલાપ પ્રકુર્વંતિ વરસ્ત્રિયઃ ॥
એકા સા કામિની ધન્યા યાસ્ય ચક્રેવગૂહનમ્ ॥ ૨૩
નિઃશેષાં રજનીં પ્રાપ્ય માઘમાસસમુદ્ભવામ્ ॥
આસ્તાં તાવત્સ્ત્રિયો યાશ્ચ નરા અપિ નિરર્ગલમ્

જલ્પંતિ ચેદૃશં સર્વં તસ્ય રૂપેણ વિસ્મિતાઃ ॥
અત્રયે વદન્તિ સેવામ એનમર્થેન વર્જિતાઃ

વીક્ષ્યામો વદનં યેન નિત્યમેવેંદુસંનિભમ્ ॥
કર્ણાભ્યાં વારિતા વૃદ્ધિર્નેત્રયોરપ્યસંશયમ્ ॥
નો ચેજ્જાનીમહે નૈવ કિયતી સં ભવિષ્યતિ

એવં સંવીક્ષ્યમાણસ્તુ કામિનીભિર્નરૈસ્તથા ॥
નિર્યયૌ રાજમાર્ગેણ પિતૃદર્શનલાલસઃ

ભગિન્યો માતરો યાશ્ચ ભ્રાતૃપત્ન્યશ્ચ યાઃ સ્થિતાઃ ॥
અવસ્થામીદૃશીં પ્રાપ્તા બ્રાહ્મણાનામપિ સ્ત્રિયઃ ॥
માતરોઽપિ ચ યાસ્તસ્ય ભગિન્યશ્ચ વિશેષતઃ ॥

અન્યસ્મિન્નહનિ પ્રાપ્તે પ્રાવૃટ્કાલે નિશાગમે ॥
કૃષ્ણપક્ષે તમોભૂતે અલક્ષ્યેઽપિ ગતે પુરઃ

તન્માતા નન્દિનીનામ કામદેવશરાર્દિતા ॥
તત્પત્ન્યા વેષમાધાય તચ્છય્યાયામુપસ્થિતા

સોઽપિ તાં દયિતાં જ્ઞાત્વા સેવયામાસ કામિનીમ્ ॥
રતોપચારૈર્વિવિધૈરશ્રદ્ધેયવિનિર્મિતૈઃ

તયા તત્ર યદુશ્રેષ્ઠો વિકલ્પમકરોત્તદા ॥
અંગરાજસુતા યા મે પ્રાણેભ્યોઽપિ ગરીયસી ॥

નૈવંવિધં રતં વેદ અનયા યદ્વિનિર્મિતમ્ ॥
વેશ્યા અપિ ન જાનંતિ રતમીદૃક્કથઞ્ચન

તતો ગાઢં કરે ધૃત્વા દીપમાનીય તત્ક્ષણાત્ ॥
યાવત્પશ્યતિ સા માતા નન્દિનીતિ ચ યા સ્મૃતા

તતશ્ચ ગર્હયામાસ રપે કિમિદં કૃતમ્ ॥
ગર્હિતં સર્વલોકાનાં નર કાર્તિપ્રદં તથા

સાપિ લજ્જાસમોપેતા મહાભયસમાકુલા ॥
પ્રણષ્ટા તત્ક્ષણાદેવ ભયેન મહતાઽન્વિના

સાંબોઽપિ પ્રલપન્નાર્તો નિદ્રાં લેભે ન વૈ દ્વિજાઃ ॥
રાત્રિશેષમભૂત્તસ્ય તદા વર્ષશતોપમમ્

અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં પ્રોદ્ગતે રવિમણ્ડલે ॥
દુઃખેન મહતા યુક્તઃ પ્રોત્થિતઃ સ હરેઃ સુતઃ

આવશ્યકમપિ ત્યક્ત્વા કંચિદ્બ્રાહ્મણસત્તમમ્ ॥
ધર્મશાસ્ત્રવિધાનજ્ઞં સમાનીયાથ ચાબ્રવીત્

રહસ્યે વિનયોપેતઃ કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ ॥
॥ સાંબ ઉવાચ ॥ ॥
માત્રા સ્વસ્રા દુહિત્રા વા સ્વયં સ્યાદ્યદિ મોહનમ્

કથં શુદ્ધિર્ભવેત્તસ્ય પરમાર્થેન મે વદ ॥
ધર્મશાસ્ત્રાણિ સંવીક્ષ્ય સર્વાણિ ચ યથાક્રમમ્

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
પરનાર્યાઃ કૃતે વત્સ પ્રાયશ્ચિત્તં વિનિર્મિતમ્ ॥
ધર્મ દ્રોણેષુ સર્વેષુ વર્ણાનાં ચ પૃથગ્વિધમ્

આસાં ચ તિસૃણાં ચૈવ ત્રયાણાં પરિકીર્તિતમ્ ॥
એવમેવં વિનિર્દિષ્ટં પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદયે

માત્રા મોહનમાસાદ્ય ભગિન્યા વાથ યાદવ ॥
દુહિત્રા વા પ્રમાદાચ્ચ કાર્યં સંશોધનં બુધૈઃ ॥
શુદ્ધ્યર્થં તિંગિનીમેકાં નાન્યજ્જાનામ્યહં યતઃ

ધર્મદ્રોણેષુ સર્વેષુ નિર્ણયોઽયમુદાહૃતઃ ॥
યો મયા તવ સંદિષ્ટો નાન્યોસ્તિ યદુપુંગવ

અન્યથા યો વદેત્પૃષ્ટઃ પ્રાયાશ્ચિત્તં સ્વચ્છન્દ તઃ ॥
તસ્ય પાપસ્ય ભાગી સ્યાદ્યથા કર્તા તથૈવ સઃ

॥ સાંબ ઉવાચ ॥ ॥
તિંગિન્યાઃ કિં સ્વરૂપં ચ કિં પ્રમાણં દ્વિજોત્તમ ॥
સર્વં વિસ્તરતો બ્રૂહિ મમાસ્ત્યત્ર પ્રયોજનમ્

॥ બ્રાહ્મણ ઉવાચ ॥ ॥
ગોવાટચૂર્ણમાદાય ગર્તાં ભૃત્વા સ્વમાનજામ્ ॥
શયનં તત્ર કર્તવ્યં યાવદ્વક્ત્રેણ યાદવ

ઉપરિષ્ટાત્તચ્ચ ચૂર્ણં ધાર્યં ગોવાટસંભવમ્ ॥
યાવદ્વક્ત્રપ્રમાણં ચ વર્જયિત્વા સ્વમાનનમ્

તતઃ પાદપ્રદેશે તુ જ્વાલયેદ્ધવ્યવાહનમ્ ॥
યથા શનૈઃ શનૈર્દાહઃ શરીરસ્ય પ્રજાયતે

ન ચૈવ ચાલયેદંગં કથંચિત્તત્ર સંસ્થિતઃ ॥
નૈવાક્રંદં તથા કુર્યાદ્ધ્યાયેદેકં જનાર્દનમ્

તતો જીવિતનાશેન ગાત્રશુદ્ધિઃ પ્રજાયતે

તિંગિન્યા યત્સ્વરૂપં ચ તન્મયા પરિકીર્તિતમ્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તમિદં સમ્યઙ્મહાપાતકનાશનમ્

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય સાંબો જાંબવતીસુતઃ ॥
હૃદયે નિશ્ચયં કૃત્વા તિંગિનીસાધકોદ્ભવમ્

તતઃ પ્રોવાચ વિજને વાસુદેવં ઘૃણાન્વિતઃ ॥
તાતાહં વિપ્રલબ્ધસ્તુ નંદિન્યા તવ ભાર્યયા

ભાર્યાયા રૂપમાધાય પાપયા તમસિ સ્થિતે ॥
સા મયા નિજભાર્યેયમિતિ મત્વા નિષેવિતા

તતસ્તુ ચેષ્ટિતૈર્જ્ઞાત્વા ગર્હયિત્વા વિસર્જિતા ॥
તતઃપ્રભૃતિ ગાત્રે મે કુષ્ઠવ્યાધિરયં સ્થિતઃ ॥

મયાથ ધર્મશાસ્ત્રજ્ઞઃ કશ્ચિત્પૃષ્ટો દ્વિજોત્તમઃ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં યથોક્તં મે વદ માતૃનિષેવણાત્

તેનોક્તં સાધનં સમ્યક્તિંગિન્યા મમ શુદ્ધયે ॥
સોઽહં તાં સાધયિષ્યામિ તસ્ય પાપસ્ય શુદ્ધયે

અનુજ્ઞાં દેહિ મે શીઘ્રં કાર્યં યેન કરોમ્યહમ્ ॥
ક્ષંતવ્યં ચ મયા બાલ્યે યત્કિંચિત્કુકૃતં કૃતમ્

મમ માતા યથા દુઃખં ન કુર્યાત્ત્વં તથા કુરુ

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય વજ્રપાતોપમં હરિઃ ॥
બાષ્પપૂર્ણેક્ષણો દીનસ્તતઃ પ્રોવાચ ગદ્ગદમ્

ન ત્વયા કામતઃ પુત્ર કૃત્યમેતદનુષ્ઠિતમ્ ॥
ન જ્ઞાનેન કૃતં યસ્માત્તત્સ્માત્સ્વલ્પં હિ પાતકમ્

જાનતા યત્કૃતં પાપં તચ્ચૈવાક્ષયતાં વ્રજેત્ ॥
ન કરોતિ મહીપાલો યદિ તસ્ય વિનિગ્રહમ્

તસ્માત્તે કીર્તયિષ્યામિ પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે ॥
દાનં ચૈવ મહાભાગ યેન કુષ્ઠં પ્રણશ્યતિ

ઉક્તાનિ પ્રતિષિદ્ધાનિ પુનઃ સંભાવિતાનિ ચ ॥
સાપેક્ષનિરપેક્ષાણિ મુનિવાક્યાન્યશેષતઃ

તદત્ર વિષયે પુત્ર મમ વાક્યં સમાચર ॥
ભવિષ્યતિ મહચ્છ્રેય ઇહ લોકે પરત્ર ચ

હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે વિશ્વામિત્રપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
માર્તણ્ડોઽસ્તિ સુવિખ્યાતઃ સર્વકુષ્ઠવિનાશકઃ

સૂર્યવારેણ સપ્તમ્યાં સંપ્રાપ્તે માસિ માધવે ॥
નક્ષત્રે પિતૃદૈવત્યે શુક્લપક્ષે સમાગતે

ભાસ્કરસ્યોદયે પ્રાપ્તે શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા ॥
શતમષ્ટોત્તરં યાવત્કુરુતે ચ પ્રદક્ષિણામ્

ફલૈઃ શ્રેષ્ઠતમૈશ્ચૈવ તત્પ્રમાણૈઃ પૃથક્પૃથક્ ॥
તસ્ય કુષ્ઠં વિનિર્યાતિ સદ્ય એવ ન સંશયઃ

નીરોગઃ કુરુતે યસ્તુ રવેસ્તસ્ય પ્રદક્ષિણાઃ ॥
તાવદ્યુગં પુમાનેષ સૂર્યલોકે મહીયતે

સૂર્યવારેણ યો મર્ત્યસ્તસ્ય કૃત્વા ણ્દક્ષિણામ્ ॥
નમસ્કરોતિ સદ્ભક્ત્યા સોઽપિ રોગૈઃ પ્રમુચ્યતે

તસ્માત્ત્વં હિ મહારાજ તમારાધય ભાસ્કરમ્ ॥
દેવં વૈ વિધિનાનેન યો મયોક્તોઽખિલસ્તવ

અવિકલ્પેન મનસા સમારાધય સત્વરમ્ ॥
મુક્તરોગે વિપાપ્માથ દિબ્યદેહમવાપ્સ્યસિ

મા કુરુષ્વ વિષાદં ત્વં કુષ્ઠવ્યાધિસમુદ્રવમ્ ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે સ્થિતે દેવે કુહરાશ્રયસંજ્ઞિતે

અથ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રસ્થિતો વિષ્ણુનન્દનઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ॥
ચકાર ગમને બુદ્ધિયોગં સાંબોઽર્બુદં પ્રતિ

તતઃ શુભેઽહનિ પ્રાપ્તે હસ્ત્યશ્વરથસંયુતઃ ॥
પ્રતસ્થે સ સુતો વિષ્ણોઃ સેનયા પરિવારિતઃ

અનુયાતઃ સુદૂરં ચ કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ॥
બાષ્પપૂર્ણે ક્ષણેનૈવ સર્વમાતૃજનેન ચ

બલભદ્રેણ વીરેણ ચારુદેષ્ણેન ધીમતા ॥
યુયુધાનાનિરુદ્ધાભ્યાં પ્રદ્યુમ્નેન ચ ધીમતા

તતો જાંબવતી પુત્રં દૃષ્ટ્વા તીર્થોન્મુખં તદા ॥
ગચ્છમાનં પ્રચક્રેઽથ પ્રલાપાન્કુરરી યથા

હા હતાસ્મિ વિનષ્ટાસ્મિ મંદભાગ્યા હ્યભાગિની ॥
એકોપિ તનયો યસ્યા મમાપ્યેનાં દશાં ગતઃ

અથ તાં રુદતીં દૃષ્ટ્વા પ્રોવાચ મધુસૂદનઃ ॥
કિમમંગલમેતસ્ય પ્રસ્થિતસ્ય કરિષ્યસિ

બાષ્પપૂર્ણેક્ષણા દીના મુક્તકેશી વિશેષતઃ ॥
એષ વ્યાધિવિનિર્મુક્તસ્તીર્થયાત્રાફલાન્વિતઃ ॥
કુષ્ઠવ્યાધિપરિત્યક્તઃ પુનરેષ્યતિ તેંઽતિકમ્

એતસ્મિન્નંતરે યાનાદવતીર્ય ત્વરાન્વિતઃ ॥
સાંબોઽસૌ પ્રસ્થિતસ્તત્ર યત્ર જાંબવતી સ્થિતા

સ તાં પ્રણમ્ય હૃષ્ટાત્મા કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ ॥
પ્રણિપત્ય વિહસ્યો ચ્ચૈર્વાક્યમેતદુવાચ હ

મા ત્વં માતર્વૃથા દુઃખમસ્મદર્થે કરિષ્યસિ ॥
આગમિષ્યામ્યહં શીઘ્રં તીર્થયાત્રાં વિધાય વૈ

॥ જાંબવત્યુવાચ ॥ ॥
રક્ષતુ ત્વાં વને વત્સ સર્વાસ્તા વનદેવતાઃ ॥
શ્વાપદેભ્યઃ પિશાચેભ્યો દુષ્ટેભ્યઃ પુત્ર સર્વતઃ

શિરસ્તે પાતુ ગોવિંદઃ કણ્ઠં ચ મધુસૂદનઃ ॥
બાહુદેશં હૃષીકેશો હૃદયં દૈત્યનાશનઃ

જઠરં પુંડરીકાક્ષઃ કટિં પાતુ ગદાધરઃ ॥
જાનુનોર્યુગલં કૃષ્ણઃ પાદૌ ચ ધરણીધરઃ

એવં સંસ્પૃશ્ય હસ્તેન નિજેનાંગાનિ તસ્ય સા॥
સમાલિંગ્ય સમાઘ્રાય મૂર્ધદેશે મુહુર્મુહુઃ

પ્રેષયામાસ તં પુત્રં કૃતરક્ષં યશસ્વિની ॥
સા સર્વાંતઃપુરીયુક્તા નિવૃતા તદનન્તરમ્

અશ્રુપૂર્ણેક્ષણા દીના નિઃશ્વસન્તી યથોરગી ॥
તથા ચ ભગવાન્વિષ્ણુર્યાદવૈઃ સકલૈઃ સહ

પ્રવિષ્ટો દ્વારકાપુર્યા સાંબં પ્રોષ્ય તતઃ પરમ્॥
અશ્રુપૂર્ણેક્ષણો દીનો બલભદ્રપુરઃસરઃ

પુત્રૈઃ પૌત્રૈસ્તથા મિત્રૈર્બાંધવૈરપરૈરપિ ॥
દ્વારકાયા વિનિષ્ક્રમ્ય સાંબોઽપિ દ્વિજસત્તમાઃ

સંપ્રાપ્તશ્ચ ક્રમેણાથ સિંધુસાગરસંગમે ॥
યત્ર યોગીશ્વરઃ સાક્ષાદંબરીષપ્રતિષ્ઠિતઃ

અદ્યાપિ તિષ્ઠતે વિષ્ણુર્જંતૂનાં પાપનાશનઃ ॥
તત્ર સ્નાત્વા સમભ્યર્ચ્ય દેવં યોગીશ્વરં તતઃ

દદૌ દાનાનિ વિપ્રેભ્યો નાનારૂપાણિ શક્તિતઃ ॥
દીનાંધકૃપણેભ્યશ્ચ તથૈવાન્યેભ્ય એવ ચ

યાનાનિ વસ્ત્રરત્નાનિ યદ્યચ્ચ યેન વાંછિતમ્ ॥
સ ત્રિરાત્રં હરેઃ પુત્રઃ સ્થિત્વા તત્ર સમાહિતઃ

ચ્યવનસ્યાશ્રમં પુણ્યં જગામાથ તતઃ પરમ્ ॥
યત્ર સંતિષ્ઠતે વિષ્ણુશ્ચ્યવનેન પ્રતિષ્ઠિતઃ

સિંધોસ્તટે ચ પુણ્યે ચ સર્વપાતકનાશનઃ ॥
તત્રાપિ વિપ્રમુખ્યેભ્યો દદૌ દાનાનિ યાદવઃ ॥ ૨
વાંછિતાનિ યથોક્તાનિ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
તત્રાપિ સંયતઃ સાંબ સ સ્થિત્વા શ્રદ્ધયાન્વિતઃ

ત્રિરાત્રં પ્રજગામાથ સ્નાત્વા સિંધૂદકે શુભે ॥
તતસ્તુ પુષ્કરાદીનિ સમુદ્દિશ્ય શનૈઃ શનૈઃ

પુષ્કરાવાસિનં દેવં ધ્યાયમાનો હ્યહર્નિશમ્ ॥
તસ્તુ પુષ્કરં પ્રાપ્ય ક્રમેણ યદુસત્તમઃ

પુણ્યે કુણ્ડજલે સ્નાતઃ સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ॥
સપ્તમ્યાં સૂર્યવારેણ ગૃહીત્વાથ ફલાનિ ચ ॥
ગતઃ સંતિષ્ઠતે યત્ર દેવો વૈ વિષ્ણુ સૂચિતઃ

પૂજયિત્વા તતો ભક્ત્યા દેવં કુહરવાસિનમ્ ॥
વસ્ત્રાનુલેપનૈર્ધૂપૈર્નૈવેદ્યૈસ્તુ પૃથગ્વિધૈઃ

તતઃ પ્રદક્ષિણાશ્ચક્રે ફલહસ્તઃ શનૈઃશનૈઃ ॥
પ્રપઠન્સૂર્યગાયત્રીં શ્રદ્ધયા પરયા યુતઃ

યથાયથા કરોત્યેષ રવેસ્તસ્ય પ્રદક્ષિણામ્ ॥
તથાતથા ચ સંયાતિ તસ્ય કુષ્ઠં દ્વિજોત્તમાઃ

તત્ર ક્ષણેઽભવત્તસ્ય ચિત્તે સાંબસ્ય ધીમતઃ ॥
મુક્તોઽહં કુષ્ઠરોગેણ નિર્વિકલ્પં દ્વિજોત્તમાઃ

તતશ્ચ સહિતં તેન યત્કિંચિત્તત્ર ચાગતમ્ ॥
હસ્ત્યશ્વરથરત્નાઢ્યં તત્સર્વં ભક્તિપૂર્વકમ્

નાગરાણાં દદૌ સર્વં તથાન્યદ્ગ્રામપંચકમ્ ॥
સાંબાઽઽદિત્યં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તતઃ સંપ્રસ્થિતો ગૃહમ્

કિંચિદુર્વરિતં યચ્ચ તત્સર્વં ભક્તિસંયુતમ્ ॥
પ્રદદૌ સૂર્યવિપ્રેભ્યઃ પૂજયિત્વા દિવાકરમ્

અષ્ટૌ વાજિસહસ્રાણિ નાગાનાં ચ શતત્રયમ્ ॥
રથાનાં ષટ્શતાન્યેવ અશ્વૈર્યુક્તાનિ વાજિભિઃ ॥
અનંતાનિ ચ રત્નાનિ દત્ત્વા સાંબો ગૃહં ગતઃ ॥ ૧૪
ય એતત્પઠતે ભક્ત્યા સાંબાખ્યાનમનુત્તમમ્ ॥
શૃણોતિ વાઽન્વયે તસ્ય ન કુષ્ઠં સંપ્રજાયતે

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં વિશ્વામિત્રીયમુત્તમમ્ ॥
ચતુર્થં ચ પુણ્યતીર્થં સ્ત્રીણાં ચૈવ શુભાવહમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે વિશ્વામિત્રીયમાહાત્મ્યે કુહરવાસિસાંબાદિત્યપ્રભાવવર્ણનંનામ ત્રયોદશોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ