સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.203

॥ આનર્ત ઉવાચ ॥ ॥
એવં શુદ્ધ્યર્થમાયાતો નાગરાણાં પુરઃ સ્થિતઃ ॥
નાગરઃ શુદ્ધિમાપ્રોતિ યથા તન્મે વદ દ્વિજઃ

॥ વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ।૧ ॥
એવં મધ્યસ્થવચનાત્સમુદાયે સ્થિરે સતિ ॥
સ પ્રષ્ટવ્યઃ પિતુર્માતા કતમા તે વદસ્વ નઃ

કિં ગોત્રઃ કતમસ્તસ્યાઃ પિતા કિંપ્રવરઃ સ્મૃતઃ ॥
એવં તસ્યાન્વયં જ્ઞાત્વા ગોત્રપ્રવરસંયુતમ્

પ્રષ્ટવ્યા ચ તતો માતા તસ્યાશ્ચાપિ ચ યા ભવેત્ ॥
જનની ચાપિ પ્રષ્ટવ્યા તસ્યાશ્ચાપિ ચ યા ભવેત્

જ્ઞાતવ્યા સાપિ યત્નેન બ્રાહ્મણૈઃ શુદ્ધિ કર્મણિ

પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ॥
શોધનીયાઃ પ્રયત્નેન ત્રયશ્ચૈતેઽપિ તસ્ય ચ

તથા પિતામહીપક્ષે ત્રય એતે દ્વિજોત્તમાઃ॥
માતામહસ્તતસ્તસ્ય પિતા તસ્યાપિ યઃ પિતા

માતા માતામહી ચૈવ તથૈવાન્યા પ્રપૂર્વિકા॥
પિતામહ્યાશ્ચ યા માતા સાપિ શોધ્યા સભર્તૃકા

એવં શાખાઽગમં જ્ઞાત્વા તસ્ય સર્વં યથાક્રમમ્ ॥
મૂલવંશાદધિષ્ઠાનં ન્યગ્રોધસ્યેવ સર્વતઃ

તતઃ શુદ્ધિઃ પ્રદાતવ્યા સિન્દૂરતિ લકેન તુ ॥
ચાતુશ્ચરણમંત્રૈશ્ચ દત્ત્વાશીર્વચનં ક્રમાત્

તતો વાચ્યં નૃપશ્રેષ્ઠ મધ્યસ્થેન તદગ્રતઃ ॥
દત્ત્વા તાલત્રયં રાજઞ્છુદ્ધોઽયં નાગરો દ્વિજઃ ॥
સામાન્યપદયોગ્યશ્ચ સંજાતઃ સાંપ્રતં દ્વિજઃ

તતોઽગ્નિશરણં ગત્વા સંતર્પ્ય ચ હુતાશનમ્ ॥
પઞ્ચવક્ત્રેણ મંત્રેણ દત્ત્વા પૂર્ણાહુતિં તતઃ॥
વિપ્રેભ્યો દક્ષિણાં દદ્યાત્સ્વશક્ત્યા ભોજનાન્વિતામ્

સિન્દૂરતિલકે જાતે બ્રહ્માગ્રે દ્વિજવાક્યતઃ ॥
પિતૄણાં જાયતે તુષ્ટિર્વંશો નોઽદ્ય પ્રતિષ્ઠિ તઃ

યસ્ય નો જાયતે શુદ્ધિઃ શાખાભિર્મૂલવંશગા ॥
નિગ્રહસ્તસ્ય કર્તવ્યો દ્વિજાર્હો દ્વિજસત્તમૈઃ

યથા નાન્યો હિ જાયેત શુદ્ધિ સ્તસ્ય પ્રકલ્પિતા॥
એવં સંશોધિતો વિપ્રઃ શ્રાદ્ધાર્હો જાયતે તતઃ

અપિ ચાષ્ટકુલોત્પન્નઃ સામાન્યઃ કિં પુનર્હિ યઃ॥
અશુદ્ધેન તુ વિપ્રેણ યઃ શ્રાદ્ધા દ્યં કરોતિ હિ ॥
તસ્ય ભસ્મહુતં યદ્વત્સર્વં તજ્જાયતે વૃથા

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન શોધ્યોઽયં નાગરો દ્વિજઃ ॥
સ્વસ્થાનસ્ય વિશુદ્ધ્યર્થં તથૈવ સ્વકુ લસ્ય ચ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે નાગરવિશુદ્ધિપ્રકારવર્ણનંનામ ત્ર્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ