સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.202

॥ વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા બ્રાહ્મણાઃ સર્વે વિનયાવનતાઃ સ્થિતાઃ ॥
તં પપ્રચ્છુર્નરશ્રેષ્ઠ કૌતુકાવિષ્ટચેતસઃ

કસ્યચિન્નિર્ણયો દેયો મધ્યસ્થસ્ય દ્વિજોત્તમૈઃ ॥
વેદવાક્યેન સંત્યજ્ય વાક્યં મનુજસંભવમ્ ઓ। ૨ ॥
કસ્માત્તાલત્રયં દેયં મધ્યગેન મહાત્મના ॥
એતન્નઃ સર્વમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં હિ નઃ

તચ્છ્રુત્વા ભર્તૃયજ્ઞસ્તુ તાનુવાચ દ્વિજોત્તમાન્ ॥
શ્રૂયતામભિધાસ્યામિ યદેતત્કારણં સ્થિતમ્

નાસત્યં જાયતે વાક્યં નાગરાણાં કથંચન ॥
બ્રહ્મશાલાસ્થિતાનાં ચ શુભં વા યદિ વાઽશુભમ્

વેદોક્તેઃ સવનૈસ્તસ્માદ્દર્શયંતિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ઇષ્ટં વા યદિ વાનિષ્ટં પૃચ્છમાનસ્ય ચા ર્થિનઃ

ભૂયોભૂયસ્તતઃ કુર્યાન્મધ્યસ્થઃ સ દ્વિજન્મનામ્ ॥
પ્રશ્નં તસ્ય નિમિત્તં ચ યાવત્તસ્ય વિનિર્ણયઃ

બ્રહ્મશાલોપવિષ્ટાનાં યદિ વાક્યં વૃથા ભવેત્ ॥
માહાત્મ્યં નશ્યતે તેષાં તતઃ ક્રોધઃ પ્રજાયતે

ક્રોધાત્સઞ્જાયતે દ્રોહો દ્રોહાત્પાપસ્ય સંગમઃ ॥
એતસ્માત્કારણાદ્વિપ્રા મધ્યસ્થઃ પૃચ્છ્યતે મુહુઃ

સમુદાયઃ સમસ્તાનાં યથા ચૈવ પ્રજાયતે ॥
તદા તાલત્રયં યચ્ચ મધ્યસ્થઃ સંપ્રયચ્છતિ

તાસાં તુ પૂર્વયા કામં હંતિ પૃચ્છાપ્રદાયિનામ્ ॥
દ્વિતીયયા તથા ક્રોધં હંતિ લોભં તૃતીયયા

એતસ્માત્કારણાદ્દેયં તેન તાલત્રયં દ્વિજાઃ

॥
॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
આથર્વણશ્ચતુર્થસ્તુ બ્રાહ્મણઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
સ કસ્માત્પ્રથમઃ પ્રશ્નો નાગરાણાં પ્રકીર્તિતઃ

॥ ભર્તૃયજ્ઞ ઉવાચ ॥ ॥
આથર્વઃ પ્રથમઃ પ્રશ્નો યસ્માત્પ્રોક્તો મયા દ્વિજાઃ ॥
તદહં સંપ્રવક્ષ્યામિ શૃણુધ્વં સુસમાહિતાઃ

નેર્ષ્યા ચૈવાત્ર કર્તવ્યા સ્વસ્થાનસ્ય વિનાશની ॥
નિરૂપિતં મયા સમ્યક્સ્થાનસ્થસ્ય વિશુદ્ધયે

ઋગ્યજુઃસામસંજ્ઞાખ્યા અગ્નિષ્ટોમાદિકા મખાઃ ॥
પારત્રિકાઃ પ્રવર્તંતે નૈહિકાશ્ચાભિચારિકાઃ

અથર્વવેદે તચ્ચોક્તં સર્વં ચૈવાભિચારિકમ્ ॥
હિતાય સર્વલોકાનાં બ્રહ્મણા લોકકારિણા

અથર્વવેદઃ પ્રથમં દ્રષ્ટવ્યઃ કાર્યસિદ્ધયે ॥
એતસ્માત્કારણાદાદ્યઃ સ ચતુર્થોઽપિ સંસ્થિતઃ

એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં યત્પૃષ્ટોઽસ્મિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
પૃચ્છા સંબંધજં સર્વમેકં કાર્યં સદૈવ હિ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ભર્તૃયજ્ઞવાક્યનિર્ણયવર્ણનંનામ દ્વ્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ