સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.201

॥ વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥ ॥
અથ તે બ્રાહ્મણાઃ સર્વે ભર્તૃયજ્ઞં મહામતિમ્ ॥
કૃતાંજલિપુટા ભૂત્વા સ્તુતિં કૃત્વા વચોઽબ્રુવન્

યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં શોધિતો યો ભવેદ્દ્વિજઃ ॥
શ્રાદ્ધસ્ય કન્યકાયાશ્ચ સોમપાનસ્ય સોઽર્હતિ

કથં શુદ્ધિઃ પ્રકર્તવ્યા તસ્ય સર્વં બ્રવીહિ નઃ ॥
નાગરસ્ય સમસ્તસ્ય દેશાંતરગતસ્ય ચ

દેશાંતરપ્રજાતસ્ય તત્ર જાતસ્ય વા પુનઃ ॥
અજ્ઞાતપિતૃવર્ગસ્ય સામા ન્યં પદમિચ્છતઃ

એતન્નઃ સર્વમાચક્ષ્વ વિસ્તરેણ મહામતે

॥ વિશ્વામિત્ર ઉવાચ ॥ ॥
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણાનાં નૃપોત્તમ ॥
અબ્રવીદ્ભર્તૃયજ્ઞસ્તુ સ્વાભિપ્રાયં સુસંમતમ્

॥ ભર્તૃયજ્ઞ ઉવાચ ॥ ॥
પ્રશ્નભારો મહાનેષ ભવદ્ભિઃ સમુદાહૃતઃ ॥
તથાપિ કથયિષ્યામિ નમસ્કૃત્ય સ્વયંભુવમ્

અજ્ઞાતપિતૃવંશો યો દૂરાદપિ સમાગતઃ ॥
સામાન્યં વાંછતે પદ્યં નાગરોઽસ્મીતિ કીર્તયન્

તસ્ય શુદ્ધિઃ પ્રદા તવ્યા મુખ્યૈઃ શાંતૈઃ શુભૈર્દ્વિજૈઃ ॥
ગર્તાતીર્થોદ્ભવં વિપ્રં કૃત્વા ચૈવ પુરઃસરમ્

વિશુદ્ધિં યાચમાનસ્ય યદિ યચ્છંતિ નો દ્વિજાઃ ॥
કામાદ્વા યદિ વા ક્રોધાત્પ્રદ્વેષાદ્વા ચ્યુતેર્ભયાત્

બ્રહ્મહત્યોદ્ભવં પાપં સર્વેષાં તત્ર જાયતે ॥
તસ્માદભ્યાગતો યસ્તુ દૂરાદપિ વિશેષતઃ

તસ્ય શુદ્ધિઃ પ્રદાતવ્યા પ્રયત્નેન દ્વિજોત્તમૈઃ ॥
શુદ્ધિં તુ ત્રિવિધાં પ્રાપ્તો મમ વાક્યસમુદ્ભવામ્

સ શુદ્ધો નાગરો જ્ઞેયો જાતો દેશાંતરેષ્વપિ ॥
પૂર્વં વિશોધયેદ્વંશં તતો માતૃકુલં સ્મૃતમ્

તતઃ શીલં ત્રિભિઃ શુદ્ધઃ સામાન્યં પદમર્હતિ

સર્વેષામપિ વિપ્રાણાં વર્ષાંતે સમુપસ્થિતે ॥
શુદ્ધિઃ કાર્યા પ્રયત્નેન સ્વસ્થાનસ્ય વિશુદ્ધયે

તદર્થં શરદશ્ચાંતે શુભર્ત્તૌ બ્રાહ્મણોત્તમાઃ ॥
ચાતુશ્ચરણસંપન્નાઃ સંસ્થાપ્યાઃ ષોડશૈવ તુ

બ્રાહ્મણાઃ પુરતઃ સર્વે શાંતા દાંતા જિતેંદ્રિયાઃ ॥
ગર્ત્તાતીર્થોદ્ભવં વિપ્રં તેષાં મધ્યે નિવેશયેત્

તદગ્રે પીઠિકા દેયાશ્ચતસ્રો લક્ષણાન્વિતાઃ ॥
યાવત્કાર્ત્તિકપર્યંતં ચાતુશ્ચરણકલ્પિતાઃ

પ્રથમા બહ્વૃચસ્યાર્થે યાજુષસ્ય તથાઽપરા ॥
સામગસ્ય તથૈવાન્યા તથાઽઽદ્યસ્ય ચતુર્થિકા ॥

મુદ્રિકાર્થં તથૈવાન્યા પંચમી પરિકીર્તિતા ॥
શ્રીસૂક્તં પાવમાનં ચ શાકુનં વિષ્ણુદૈવતમ્

પારાવતં તથા સૂક્તં જીવસૂક્તેન સંયુતમ્॥
બહ્વૃચઃ કીર્તયેત્તત્ર શાંતિકં ચ તથાપરમ્

શાંતિકં શિવસંકલ્પમૃષિકલ્પં ચતુર્વિધમ્ ॥
મંડલંબ્રાહ્મણં ચૈવ ગાયત્રીબ્રાહ્મણં તથા

તથા પુરુષસૂક્તં ચ મધુબ્રાહ્મણમેવ ચ ॥
અધ્વર્યુઃ કીર્તયેત્તત્ર રુદ્રાન્પંચાંગસંયુતાન્

દેવવ્રતં ચ ગાયત્રં સોમસૂર્યવ્રતે તથા ॥
એકવિંશતિપર્યંતં તથાન્યચ્ચ રથંતરમ્

સૌવ્રતં સંહિતા વિષ્ણોર્જ્યેષ્ઠસામ તથૈવ ચ ॥
સામવેદોક્તરુદ્રાંશ્ચ ભારુંડૈઃ સામભિર્યુતાન્

છંદોગઃ કીર્તયેત્તત્ર યચ્ચાન્યચ્છાંતિકં ભવેત્ ॥
ગર્ભોપનિષદં ચૈવ સ્કંદસૂક્તં તથાપરમ્

નીલરુદ્રૈઃ સમોપેતાન્પ્રાણરુદ્રાંસ્તથાપરાન્ ॥
નવરુદ્રાંશ્ચ ક્ષુરિકાનાદ્યસ્તત્ર પ્રકીર્તયેત્

તતઃ પુણ્યાહઘોષેણ ગીતવાદિત્રનિસ્વનૈઃ ॥
શુક્લમાલ્યાંબરધરઃ શુક્લચંદનચર્ચિતઃ ૨૮ ॥
શુદ્ધિકામો વ્રજેત્તત્ર યત્ર તે બ્રાહ્મણાઃ સ્થિતાઃ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા તેષાં તતોવાચ્યસ્તુ મધ્યગઃ

મદર્થં પ્રાર્થય ત્વં હિ સર્વાનેતાન્દ્વિજોત્તમાન્ ॥
યતઃ શુદ્ધિં પ્રયચ્છંતિ પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ

તતસ્તુ પ્રાર્થયેદ્વિપ્રાંસ્તદર્થં ચ વિશુદ્ધયે ॥
ગર્તાતીર્થોદ્ભવો વિપ્રો વિનયાવનતઃ સ્થિતઃ

ગોચર્મણિ સમાલગ્નઃ શુદ્ધિકામસ્ય તસ્ય ચ ॥
પ્રષ્ટવ્યાસ્તુ તતસ્તેન સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ

એષ શુદ્ધિકૃતે પ્રાપ્તઃ સુદૂરાન્નાગરો દ્વિજઃ ॥
અસ્ય શુદ્ધિઃ પ્રદાતવ્યા યુષ્માકં રોચતે યદિ

અથ તૈર્વેદસૂક્તેન નિષેધો વા પ્રવર્તનમ્ ॥
વક્તવ્યં વચસા નૈવ મમ વાક્યમિદં સ્થિતમ્

તતશ્ચ બહુલાન્દૃષ્ટ્વા ઋગધ્વર્યૂંસ્તતઃ પરમ્ ॥
છાદોગ્યાંશ્ચ તથાદ્યાંશ્ચ ક્રમેણ તુ દ્વિજોત્તમાઃ

યદિ તેષાં મનસ્તુષ્ટિર્જાયતે દ્વિજસત્તમાઃ ॥
તતઃ સૂક્તાનિ વાક્યાનિ સૌમ્યાનિ સુશુભાનિ ચ ॥
વારુણાનિ તથૈંદ્રાણિ માંગલ્યપ્રભવાણિ ચ

શ્રેષ્ઠાનિ મંત્રલિંગાનિ વૃદ્ધિતુષ્ટિકરાણિ ચ ॥
યદિ નો માનસી તુષ્ટિ સ્તેષાં ચૈવ પ્રજાયતે

તદા રૌદ્રાણિ યામ્યાનિ નૈરૃત્યાનિ વિશેષતઃ ॥
આગ્નેયાનિ ત્વનિષ્ટાનિ તથા નાશકરાણિ ચ

અથ યે તત્ર મૂર્ખાઃ સ્યુર્ન વેદપઠને રતાઃ ॥
પુષ્પદાનં તુ વક્તવ્યં તૈઃ સંતુષ્ટૈર્દ્વિજોત્તમૈઃ

સીત્કારઃ કુપિતૈઃ કાર્યઃ સંતોષેણ વિવર્જિતૈઃ ॥
એવં સર્વેષુ કૃત્યેષુ ન ચ કાર્યો વિનિર્ણયઃ

પ્રાકૃતૈર્વચનૈશ્ચૈવ યથા કુર્વંતિ માનવાઃ ॥
તથૈવ નિર્ણયસ્યાંતે મધ્યગેન વિપશ્ચિતા

દેયં તાલત્રયં સમ્યક્સર્વેષાં નિર્ણયોદ્ભવે

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે નાગર પ્રશ્નનિર્ણયવર્ણનંનામૈકોત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ