સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.197

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ નાગરો દ્વિજસત્તમાઃ ॥
વિશ્વાવસુરિતિ ખ્યાતો વેદવેદાંગપારગઃ

પશ્ચિમે વયસિ પ્રાપ્તે તસ્ય પુત્રો બભૂવ હ ॥
પરાવસુરિતિ ખ્યાતસ્તસ્ય પ્રાણસમઃ સદા

સ વેદાધ્યયનં ચક્રે યૌવને સમુપસ્થિતે ॥
વયસ્યૈઃ સંમતૈઃ સાર્ધં સદા હાસ્ય પરાયણૈઃ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય માઘમાસ ઉપસ્થિતે ॥
રાત્રૌ સોઽધ્યયનં ચક્ર ઉપાધ્યાયગૃહં ગતઃ

નિશીથે સ સમુત્થાય સર્વૈર્મિ ત્રૈશ્ચ રક્ષિતઃ ॥
વેશ્યાગૃહં સમાસાદ્ય પ્રસુપ્તો વેશ્યયા સહ

જલપૂર્ણં સમાધાય જલપાત્રં સમીપગમ્ ॥
નિજાચમનયોગ્યં ચ જલપાનાર્થમેવ ચ

નિશાશેષે તુ સંપ્રાપ્તે સ પિપાસાસમાકુલઃ ॥
નિદ્રાલસ્યસમોપેતઃ શય્યાં ત્યક્ત્વા સમુત્થિતઃ

વેશ્યાયા મદ્યપાત્રં તુ હ્યધસ્તાત્સં વ્યવસ્થિતમ્ ॥
તદાદાય પપૌ મદ્યં જલભ્રાંત્યા યદૈવ સઃ

તદા મદ્યં પરિજ્ઞાય પાત્રં ત્યક્ત્વા સુદુઃખિતઃ ॥
વૈરાગ્યં પરમં ગત્વા પ્રલાપાનકરો દ્બહૂન્

અહો નિદ્રાન્વિતેનાદ્ય કિં મયા વિકૃતં કૃતમ્ ॥
યદદ્ય મદ્યમાપીતં જલભ્રાંત્યા વિગર્હિતમ્

કિં કરોમિ ક્વ ગચ્છામિ કથં શુદ્ધિર્ભવેન્મમ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં કરિષ્યામિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુષ્કરમ્

એવં નિશ્ચિત્ય મનસા પ્રભાતે સમુપસ્થિતે ॥
શંખતીર્થં સમાસાદ્ય કૃત્વા સ્નાનં તથા પરમ્

સશિખં વપનં પશ્ચાત્કારયિત્વા ત્વરાવિતઃ ॥
ગતશ્ચ તિષ્ઠતે યત્ર બ્રહ્મઘોષપરાયણઃ

ઉપાધ્યાયઃ સશિષ્યશ્ચ બ્રહ્મસ્થાનં સમાશ્રિતઃ ॥
સ ગત્વા દૂરતઃ સ્થિત્વા સંનિવિષ્ટો યથાન્ત્યજઃ

શ્મશ્રુમૂર્ધજહીનસ્તુ યદા મિત્રૈર્વિલોકિતઃ ॥
તદા હાસ્યાદ્ધતો મૂર્ધ્નિ હસ્તાગ્રૈશ્ચ મુહુર્મુહુઃ

ઉપાધ્યાયસ્તુ તં દૃષ્ટ્વા દીનં બાષ્પપરિપ્લુતમ્ ॥
શ્મશ્રુમૂર્ધજસંત્યક્તં તતઃ પ્રોવાચ સાદરમ્

કિમદ્ય વત્સ દૂરે ત્વમુપવિષ્ટસ્તુ દૈન્યધૃક્ ॥
એહિ મે સંનિધૌ બ્રૂહિ પરાભૂતોઽસિ કેન વા

॥ પરાવસુરુવાચ ॥ ॥
અયોગ્યોઽહં ગુરો જાતઃ સેવાયાસ્તવ સાંપ્રતમ્ ॥
વેશ્યાયા મંદિરસ્થેન જ્ઞાત્વા નિજકમંડલુમ્

વેશ્યાયા મદ્યપાત્રં તુ મદ્યપૂર્ણં પ્રગૃહ્ય ચ ॥
તસ્માદ્દેહિ વિભો મહ્યં પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે

ધર્મદ્રોણેષુ યત્પ્રોક્તં તત્કરિષ્યામ્યસંશયમ્

અથ તં બટવઃ પ્રોચુર્વયસ્યાસ્તસ્ય યે સ્થિતાઃ ॥
હાસ્યં કૃત્વા પ્રકામાશ્ચ વેશ્યા યા ગુરુસંનિધૌ

યા એષા નૃપતેઃ કન્યા ખ્યાતા રત્નાવતી જને ॥
અસ્યાઃ સ્તનૌ ગૃહીત્વા ત્વમધરં પિબસિ દ્રુતમ્ ॥
તતસ્તે સ્યાદ્વિશુદ્ધિશ્ચ નાન્યથા પ્રભવિષ્યતિ

॥ પરાવસુરુવાચ ॥ ॥
ન વયસ્યા નર્મકાલો વિષમે મમ સંસ્થિતે ॥
મમોપરિ યદિ સ્નેહો વાલમિત્રત્વસંભવઃ ॥
તદાનીય દ્વિજાનન્યાન્વદધ્વં નિષ્કૃતિં મમ

અથ તે નર્મમુત્સૃજ્ય તદ્દુઃખેન ચ દુઃખિતાઃ ॥
વિશ્વાવસું સમાસાદ્ય તદ્વૃત્તાંતમથાબ્રુવન્

સોઽપિ તેષાં સમાકર્ણ્ય તત્કર્ણકટુકં વચઃ ॥
સભાર્યઃ પ્રયયૌ તત્ર યત્ર પુત્રો વ્યવસ્થિતઃ

દુઃખેન મહતા યુક્તઃ સ્ખલમાનઃ પદેપદે ॥
વૃદ્ધભાવાત્તથા શોકાત્પુત્રાકૃત્યસમુદ્ભવાત્

તતસ્તૌ પ્રોચતુઃ પુત્રં બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા ॥
દંપતી બહુશોકાર્તૌ હા પુત્ર કિમિદં કૃતમ્ ॥
સોઽપિ સર્વં સમાચખ્યૌ તાભ્યાં વૃતાંતમાત્મનઃ

પ્રાયશ્ચિત્તં કરિષ્યામિ તસ્માદાત્મવિશુદ્ધયે ॥
તતો વિશ્વાવસુર્વિપ્રાન્સ્માર્તાઞ્છ્રુતિસમન્વિતાન્ ॥
તદર્થમાનયામાસ વેદવિદ્યાવિચક્ષણાન્

તતઃ પરાવસુસ્તેષાં પુરઃ સ્થિત્વા કૃતાંજલિઃ ॥
પ્રોવાચ સ્વાદિતં મદ્યં મયા રાત્રાવજાનતા ॥
વેશ્યા ભાંડં સમાદાય જ્ઞાત્વા નિજકમંડલુમ્

એવં જ્ઞાત્વા યદર્હં ચ પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદીયતામ્ ॥
યેન મે જાયતે શુદ્ધિઃ પ્રસાદાદ્વો દ્વિજોત્તમાઃ

।
એવમુક્તાસ્તતસ્તેન વિપ્રાસ્તે સ્મૃતિવાદિનઃ ॥
ધર્મશાસ્ત્રં સમાલોક્ય તતઃ પ્રોચુશ્ચ તં દ્વિજાઃ

અતિમાનાદતિક્રોધાત્સ્નેહાદ્વા યદિ વા ભયાત્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તમનર્હં તુ દદત્તત્પાપમશ્નુતે

પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદાસ્યામસ્તસ્માદ્યુક્તં વયં તવ ॥
યદિ શક્નોષિ તત્કર્તું તત્કુરુષ્વ સમાહિતઃ

॥
॥ પરાવસુરુવાચ ॥ ॥
કરોમિ વો ન ચેદ્વાક્યં તત્પૃચ્છામિ કુતો દ્વિજાઃ ॥
નાહં કેનાપિ સંદૃષ્ટો મદ્યપાનં સમાચરન્

તસ્માદ્બ્રૂત યથાર્હં મે પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે ॥
અપિ પ્રાણહરં રૌદ્રં નો ચેત્પાપમવાપ્સ્યથ

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
બુધ્યમાનો દ્વિજો યસ્તુ મદ્યપાનં સમાચરેત્ ॥
તાવન્માત્રં હિરણ્યં ચ તપ્તં પીત્વા વિશુધ્યતિ

અજ્ઞાનતો યદા પીતં મદ્યં વિપ્રેણ કર્હિચિત્ ॥
અગ્નિતુલ્યં ઘૃતં પીત્વા તાવન્માત્રં વિશુધ્યતિ ॥

એવં તે સર્વમાખ્યાતં પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે ॥
યદિ શક્તોષિ ચેત્કર્તું કુરુષ્વ ત્વં દ્વિજોત્તમ

॥ પરાવસુરુવાચ ॥ ॥
ગંડૂષમેકં મદ્યસ્ય મયા પીતં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તાવન્માત્રં પિબામ્યેવ ઘૃતં વહ્નિસમં કૃતમ્

યુષ્મદાદેશતોઽદ્યૈવ સ્વશરીરવિશુદ્ધયે ॥
વિશ્વાવસુશ્ચ તચ્છ્રુત્વા વજ્રપાતોપમં વચઃ

વિપ્રાણાં ચાથ પુત્રસ્ય તદોવાચ સુદુઃખિતઃ ॥
કૃત્વાશ્રુમોક્ષણં ભૂરિ બાષ્પગદ્ગદયા ગિરા

સર્વસ્વમપિ દાસ્યામિ પુત્રસ્યાસ્ય વિશુદ્ધયે ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં સમાચર્તું ન દાસ્યામિ કથંચન

અશ્રાદ્ધેયો વિપાંક્તેયઃ સપુત્રો વા ભવામ્યહમ્॥
સ્થાનં વા સંત્યજામ્યેતત્પુત્ર મૈવં સમાચર

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય પિતુર્વિઘ્નકરં પરમ્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તસ્ય સસ્નેહં પુત્રો વચનમબ્રવીત્

ત્યજ તાત મમ સ્નેહં મા વિઘ્નં મે સમાચર ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં કરિષ્યામિ નિશ્ચયોઽયં મયા કૃતઃ

॥માતોવાચ ॥ ॥
યદિ પુત્ર ત્વયા કાર્યં પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે ॥
તદહં પતિના સાર્ધં પ્રવેક્ષ્યામિ પુરોઽનલમ્

ત્વાં દ્રષ્ટું નૈવ શક્રોમિ પિબંતમગ્નિવદ્ઘૃતમ્ ॥
પશ્ચાત્પ્રાણપરિત્યક્તં સત્યેના ત્માનમાલભે

॥ પિતોવાચ ॥ ॥
યુક્તં પુત્રાનયા પ્રોક્તં માત્રા તવ હિતં તથા ॥
મમાપિ સંમતં હ્યેતત્કરિષ્યામિ ન સંશયઃ

॥
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્મિન્નંતરે સર્વે સુહૃદસ્તસ્ય યે સ્થિતાઃ ૧।
તચ્છ્રુત્વા તં સમાયાતા વૃત્તાંતં દુઃખસંયુતાઃ

પ્રોચુશ્ચ વિવિધૈર્વાક્યૈઃ સપત્નીકં વિભાવસુમ્ ॥
પુત્રશોકેન સંતપ્તં મરણે કૃતનિશ્ચયમ્

।
પુત્રં પ્રબોધયામાસુઃ પ્રાયશ્ચિત્તનિવૃત્તયે ॥
તદા ન શક્નુવંતિ સ્મ નિવર્તયિતુમં જસા

તાવુભૌ ચ પિતાપુત્રૌ પ્રાણત્યાગકૃતાદરૌ

તતો વાસ્તુપદં જગ્મુઃ સર્વજ્ઞો યત્ર તિષ્ઠતિ ॥
ભર્તૃયજ્ઞો મહાભાગઃ સર્વસંદેહ વારકઃ

તસ્ય સર્વં સમાચખ્યુઃ પરાવસુસમુદ્ભવમ્ ॥
વૃત્તાંતં મદ્યપાનોત્થં યન્મિત્રૈસ્તસ્ય કીર્તિતમ્

પ્રાયશ્ચિત્તં તુ હાસ્યેન યચ્ચ સ્માર્તૈઃ પ્રકીર્તિતમ્ ॥
વિશ્વાવસોશ્ચ સંકલ્પં વહ્નિસાધનસંભવમ્

સપત્નીકસ્ય મિત્રાણાં યચ્ચ દુઃખમુપસ્થિતમ્ ॥
નિવેદ્ય તત્તથા પ્રોચુર્ભૂ યોઽપિવિનયાન્વિતમ્

અતીતં વર્તમાનં ચ ભવિષ્યદ્વાપિ યદ્ભવેત્ ॥
ન તેઽસ્ત્યવિદિતં કિંચિત્સર્વં જાનીમહે વયમ્

એતચ્ચ નગરં સર્વં વિશ્વાવસુકૃતેઽધુના ॥
સંશયં પરમં પ્રાપ્તં તેન પ્રાપ્તાસ્તવાંતિકમ્

તસ્માદ્બ્રૂહિ મહાભાગ યદ્યસ્ત્યપરમેવ હિ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં દ્વિજસ્યાસ્ય મદ્યપાનવિશુદ્ધયે

ન તે હ્યવિદિતં કિંચિત્તવ વેદસમુદ્ભવમ્ ॥
ભર્તૃયજ્ઞો વિહસ્યોચ્ચૈસ્તતો વચનમબ્રવીત્

બ્રાહ્મણસ્યાસ્ય શુદ્ધ્યર્થમપ્યયુપાયઃ સુખાવહઃ ॥
વિદ્યમાનોઽપિ નાસ્ત્યેવ મતિરેષા સ્થિતા મમ

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥ પૂર્વાપરવિરોધે નવાક્યમેતન્મહામતે ॥
કથમસ્તિ કથં નાસ્તિ તસ્માત્ત્વં વક્તુમર્હસિ ॥
વિસ્મયોઽયં મહાઞ્જાતઃ સર્વેષાં ચ દ્વિજન્મનામ્

॥ ભર્તૃયજ્ઞ ઉવાચ ॥ ॥
જપચ્છિદ્રં તપશ્છિદ્રં યચ્છિદ્રં યજ્ઞકર્મણિ ॥
સર્વં ભવતિ નિશ્છિદ્રં યસ્ય ચેચ્છંતિ બ્રાહ્મણાઃ

અચ્છિદ્રમિતિ યદ્વાક્યં વદંતિ ક્ષિતિદેવતાઃ ॥
વિશેષાન્નાગરોદ્ભૂતાસ્તત્તથૈવ ન ચાન્યથા

તથા ચ બ્રહ્મશાલાયાં સંસ્થિતૈર્યદુદાહૃતમ્ ॥
નાન્યથા તત્પરિજ્ઞેયં હાસ્યેનાપિ સ્મૃતિં વિના

સ એષ હાસ્યભાવેન પ્રોક્તો મિત્રૈઃ પરાવસુઃ

રત્નવત્યાઃ સ્તનૌ ગૃહ્ય યદ્યાસ્વાદયતેઽધરમ્॥
તદ્ભવિષ્યતિ મે શુદ્ધિર્મદ્યપાન સમુદ્ભવા

તદુપાયો મયા પ્રોક્તો વિપ્રસ્યાસ્ય સુખાવહઃ ॥
પરાશરમતેનૈવ કરોતિ યદિ શુધ્યતિ

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
યદ્યેતચ્છુણુતે રાજા વાક્યમીર્ષ્યાપરાયણઃ ॥
તત્સર્વેષાં વધં કુર્યાદ્વિપ્રાણામન્યથા ભવેત્

તસ્માત્કરોતુ ચાભીષ્ટમેષ વિપ્રઃ પરાવસુઃ ॥
માતાપિતૃસમોપેતો વયં યાસ્યામહે ગૃહમ્

॥ ભર્તૃયજ્ઞ ઉવાચ ॥ ॥
સ રાજા નીતિમાન્વિજ્ઞઃ સર્વધર્મપરાયણઃ ॥
ભક્તો દેવદ્વિજાનાં ચ સર્વશાસ્ત્ર વિચક્ષણઃ

તસ્માન્મયા સમં સર્વે નાગરાયાંતુ તદ્ગ્રહે

મધ્યગં પુરતઃ કૃત્વા તદ્વક્ત્રેણ ચ તત્પુરઃ ॥
કથયંતુ ચ વૃત્તાંતં મદ્યપાન સમુદ્ભવમ્

પરાવસોશ્ચ યત્પ્રોક્તં વયસ્યૈર્હાસ્યમાશ્રિતૈઃ ॥
પરાશરસમુત્થં ચ યદ્વાક્યં તત્સ્મૃતેઃ પરમ્

તચ્છ્રુત્વા યદિ ભૂપાલ ઈર્ષ્યા લોભસમન્વિતઃ ॥
ભવિષ્યતિ તતોઽહં તં ધારયિષ્યામિ સત્પથે

॥ સૂતૌવાચ ॥ ॥
તતસ્તે નાગરાઃ સર્વે સન્તોષં પરમં ગતાઃ ॥
સાધુવાદૈઃ સમભ્યર્ચ્ય ભર્તૃયજ્ઞં પૃથગ્વિધૈઃ

તેનૈવ સહિતં તૂર્ણં મધ્યે કૃત્વા ચ મધ્યગમ્ ॥
ગર્ત્તાતીર્થસમુદ્ભૂતં વેદવેદાંગપારગમ્

સ્મૃતિજ્ઞં લક્ષણજ્ઞં તમાહિતાગ્નિં યશસ્વિનમ્ ॥
યષ્ટારં બહુયજ્ઞાનાં ભર્તૃયજ્ઞમતે સ્થિતમ્

આનર્તેનાપિ ભૂપેન સ્વર્ગભ્રષ્ટેન વૈ પુરા ॥
કર્ણોત્પલાજનિત્રેણ યશ્ચ પૂર્વં ચિરન્તનઃ

ચમત્કારપુરે ન્યસ્તઃ સ્થાનેઽસ્મિન્વિપ્રગૌરવાત્ ॥
યેન સિધ્યંતિ કાર્યાણિ સર્વેષાં ચ દ્વિજન્મનામ્

તથા ચૈવ તુ ચાન્યાનિ ચમત્કારપુરસ્ય ચ ॥
હરિભદ્રાભિધાનં તં ભર્તૃયજ્ઞસમન્વિતમ્

કૃત્વા તે નાગરાઃ સર્વે રાજદ્વારમુપાગતાઃ ॥
પરાવસું સમાદાય માતાપિતૃસમન્વિતમ્

અથ દ્વાઃસ્થો દ્રુતં ગત્વા ભૂપતેસ્તાન્ન્યવેદયત્ ॥
બ્રાહ્મણાન્ભર્તૃયજ્ઞેન હરિભદ્રેણ સંયુતાન્

આનર્તોઽપિ ચ તાઞ્છ્રુત્વા રાજદ્વારસમાગતાન્ ॥
પુરોધસા સમાયુક્તઃ સંમુખં પ્રયયૌ તદા

દત્ત્વાર્ઘં મધુપર્કં ચ વિષ્ટરં ગાં તથા નૃપઃ ॥
પ્રથમં ભર્તૃયજ્ઞાય હરિભદ્રાય વૈ તતઃ

ચતુર્ણાં મુદ્ગહસ્તાનાં તથાન્યેષાં દ્વિજન્મનામ્ ॥
આદ્યઋગ્યજુઃસામ્નાં ચ પ્રગૃહ્યાશીર્વચઃ પરમ્

સભામંડપમાસાદ્ય સર્વાન્સમુપવેશયત્ ॥
વરાસનેષુ હૈમેષુ યથાવદનુપૂર્વશઃ

તથા તેષૂપવિષ્ટેષુ સર્વેષુ પૃથિવીપતિઃ ॥
ઉપવિશ્ય ધરાપૃષ્ઠે કૃતાંજલિર ભાષત

ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ યન્મે ગૃહમુપાગતઃ ॥
સર્વોઽયં નાગરો લોકો ભર્તૃયજ્ઞસમન્વિતઃ

તદાદિશતુ માં લોકો યત્કૃત્યં પ્રકરોમિ વઃ॥
અદેયમપિ યચ્છામિ ગૃહાયાતસ્ય સાંપ્રતમ્

અગમ્યમપિ યાસ્યામિ કરિષ્યેઽકૃત્યમેવ ચ ॥
તચ્છ્રુત્વા હરિભદ્રઃ સ સમુત્થાય ત્વરાન્વિતઃ

પપ્રચ્છાદ્યાંસ્તદર્થં ચ બહ્વૃચાંસ્તદનંતરમ્ ॥
અધ્વર્યૂંશ્ચૈવ છાંદોગ્યાનનુજ્ઞાતશ્ચ તૈસ્તદા

પ્રાણરુદ્રાન્વદંત્વાદ્યા જીવસૂક્તં ચ બહ્વૃચાઃ ॥
એષાં ચૈવ પૃથિવ્યાદિસવનં યત્પુરા કૃતમ્

પઠન્ત્વધ્વર્યવઃ સર્વે છાંદોગ્યાશ્ચ પૃથક્પૃથક્ ॥
મધુચ્યુતેન સંયુક્તં પ્રપઠન્તુ ચ સિદ્ધયે

ભર્તૃયજ્ઞમતેનૈવં તેન પ્રોક્તા દ્વિજોત્તમાઃ ॥
પપ્રચ્છુશ્ચૈવ તત્સર્વં યત્પ્રોક્તં તેન ધીમતા ॥

તતઃ પાઠાવસાને તુ મધ્યગઃ પ્રાહ સાદરમ્ ॥
પરાવસુસમુદ્ભૂતં વૃત્તાંતં તસ્ય ભૂપતેઃ

યથા તેનાઽઽસવઃ પીતો યથા મિત્રૈઃ પ્રજલ્પિતમ્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં સમાદિષ્ટં યથા સ્માર્તૈર્ઘૃતોદ્ભવમ્

ભર્તૃયજ્ઞેન ચાનીતા યથા સર્વે દ્વિજાતયઃ ॥
તચ્છ્રુત્વા પાર્થિવો હૃષ્ટઃ કૃતાંજલિપુટોઽબ્રવીત્

ધન્યોહં કૃતપુણ્યોઽસ્મિ યસ્ય મે નાગરૈર્દ્વિજૈઃ ॥
વિપ્રત્રયપ્રરક્ષાર્થં પ્રસાદોઽયં મહાન્કૃતઃ

ધન્યા મે કન્યકા ચેયં રક્ષયિષ્યતિ ચ સ્વયમ્ ॥
બ્રાહ્મણત્રિતયં હ્યેતન્મરણે કૃતનિશ્ચયમ્

અથાઽસાવાનયામાસ તાં કન્યાં તત્ક્ષણાદ્દ્વિજાઃ ॥
ઉપવિષ્ટં સભામધ્યે બ્રાહ્મણેભ્યો ન્યવેદયત્

એષા કન્યા મયાનીતા યુષ્મદ્વાક્યાદ્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ભર્તૃયજ્ઞેન યત્પ્રોક્તં તત્કરોતુ ચ સ દ્વિજઃ

તતસ્તત્ર સમાનીય બ્રાહ્મણ તં પરાવસુમ્ ॥
ભર્તૃયજ્ઞ ઇદં વાક્યં કન્યાયાઃ પુરતોઽબ્રવીત્

ઇમાં ત્વં કન્યકાં ચિત્તે જનનીં યદિ મન્યસે ॥
અધરાસ્વાદનં કુર્વંસ્તતઃ સિદ્ધિમવાપ્સ્યસિ

અનુરાગપરો ભૂત્વા યદ્યાસ્વાદનતત્પરઃ ॥
ભવિષ્યતિ તતો રક્તં તવ વક્ત્રે પરાવસો

શુદ્ધસ્ય ત્વથ દુગ્ધં ચ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

સ્તનાભ્યાં તવ હસ્તાભ્યાં સ્પર્શાત્ક્ષીરં ભવેદ્યદિ ॥
તત્તે શુદ્ધિઃ પરિજ્ઞેયા રક્તં વા ન ભવિષ્યતિ

એવમુક્ત્વાથ તં કન્યાં તતઃ પ્રોવાચ સ દ્વિજઃ ॥
એનં ત્વં પુત્રવત્પશ્ય પુત્રિ બ્રાહ્મણસત્તમમ્

યેન શુદ્ધિમવાપ્નોતિ ત્વદોષ્ઠાસ્વાદને કૃતે ॥
સ્પર્શિતાભ્યાં સ્તનાભ્યાં ચ પ્રાયશ્ચિત્તં યતઃ સ્મૃતમ્

એતદસ્ય દ્વિજેંદ્રસ્ય વયસ્યૈર્હાસ્યસંયુતૈઃ ॥
યેન શુદ્ધિમવાપ્નોતિ નો ચેન્મૃત્યુમવાપ્સ્યતિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સા તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સવ્રીડં તમુવાચ હ ॥
એહિ વત્સ કુરુષ્વ ત્વં પ્રાયશ્ચિત્તં વિશુદ્ધયે

માતૃભાવં સમાધાય મયા ત્વં કલ્પિતઃ સુતઃ ॥
સોઽપિ તાં માતૃવન્મત્વા તસ્યાઃ સાંનિધ્યમાગતઃ

સ્પૃષ્ટવાંશ્ચ સ્તનૌ તસ્યાઃ સર્વલોકસ્ય પશ્યતઃ ॥
સ્પૃષ્ટાભ્યાં ચ સ્તનાભ્યાં ચ તત્ક્ષણાદ્દ્વિજસત્તમાઃ

ક્ષીરધારે વિનિષ્ક્રાંતે કુન્દેંદુહિમસંનિભે ॥ [। ૧૧૪ ॥
અથૌષ્ઠાસ્વાદનં યાવત્તસ્યાઃ સ કુરુતે દ્વિજઃ ॥
તાવત્ક્ષીરં વિનિષ્ક્રાંતં તાદૃગ્રૂપં તદાનનાત્

એતસ્મિન્નંતરે સર્વૈસ્તાલા દત્તા દ્વિજાતિભિઃ ॥
રાજ્ઞાઽયં બ્રાહ્મણઃ શુદ્ધો વદમાનૈર્મુહુર્મુહુઃ

સોઽપિ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તાં ચ કન્યાં મુહુર્મુહુઃ [।
નમસ્કૃત્ય ક્ષમસ્વેતિ ત્વં માતઃ પુત્રવત્સલે

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યમાનર્તો વિસ્મયાન્વિતઃ ॥
શશંસ ભતૃયજ્ઞં તં પ્રાયશ્ચિત્તપ્રદાયકમ્

અહોઽતીવ સુભા ગ્યોઽહં યસ્ય મે ગૃહમાગતાઃ ॥
ઈદૃશા બ્રાહ્મણાઃ સર્વે ચમત્કારપુરોદ્ભવાઃ

તથા ચૈતાદૃશી કન્યા હ્યસામાન્યપ્રવર્તિની ॥
રત્નાવતી મહાભાગા સત્યશૌચસમન્વિતા

તથાઽયં નૈવ સામાન્યો બ્રાહ્મણશ્ચ પરાવસુઃ ॥
યશ્ચેદૃશીં સમાસાદ્ય કન્યાં નો વિકૃતઃ સ્થિતઃ ॥

એવમુક્ત્વા વિસૃજ્યાથ તાન્વિપ્રાન્પાર્થિવોત્તમાઃ ॥
તાં ચ કન્યાં સમાદાય તતશ્ચાંતઃપુરં યયૌ

અથ તે નાગરાઃ સર્વે મર્યાદાં ચક્રિરે તતઃ ॥
અદ્યપ્રભૃતિ યા વેશ્યા સ્થાનેઽસ્મિન્વાસમેષ્યતિ

તયા નૈવ ગૃહે ધાર્યં સુરામાંસં કથંચન ॥
દૂષયંતિ સદા દુષ્ટા નાગરાણાં સુતાનિહ

અથ વ્યવસ્થામુત્ક્રમ્ય યા હિ તદ્ધારયિષ્યતિ ॥
સા દણ્ડ્યાસ્માચ્ચ નિર્વાસ્યા પ્રેત્ય સ્યાત્પાપભાગિની

ઔદુમ્બર્યા મધ્યગેન દત્તં તાલત્રયં તદા

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પરાવસુપ્રાયશ્ચિત્તવિધાનવૃત્તાંતવર્ણનંનામ સપ્તનવત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ