સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.187

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ચતુર્થે દિવસે પ્રાપ્તે તતો યજ્ઞસમુદ્ભવે ॥
ઋત્વિગ્ભિર્યાજ્ઞિકં કર્મ પ્રારબ્ધં તદનંતરમ્

સોમપાનાદિકં સર્વં પશોર્હિંસાદિકં તથા ॥
પશોર્ગુદં સમાદાય પ્રસ્થાતા ચ વ્યધારયત્

એકાંતે સદસો મધ્યે હોમાર્થં દ્વિજસત્તમાઃ ॥
તસ્મિન્વ્યાકુલતાં યાતે બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદાગતઃ

યુવા તત્ર પ્રવિષ્ટસ્તુ માંસ ભક્ષણલાલસઃ ॥
તતો ગુદં પશોર્દૃષ્ટ્વા ભક્ષયામાસ ચોત્સુકં

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તઃ પ્રસ્થાતા તસ્ય સંનિધૌ ॥
ભક્ષમાણં સમાલોક્ય તં શશાપ તતઃ પરમ્

ધિગ્ધિક્પાપસમાચાર હોમાર્થં યદ્ગુદં ધૃતમ્ ॥
તત્ત્વયા દૂષિતં લૌલ્યાદ્યજ્ઞવિઘ્નકરં કૃતમ્

ઉચ્છિષ્ટેન મયા હોમઃ કર્તવ્યો નૈવ સાંપ્રતમ્ ॥
રાક્ષસાનામિદં કર્મ યત્ત્વયા સમનુષ્ઠિતમ્

તસ્માત્ત્વં મમ વાક્યેન રાક્ષસો ભવ મા ચિરમ્

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ હ્યૂર્ધ્વકેશોઽભવદ્ધિ સઃ ॥
રક્તાક્ષઃ શંકુકર્ણશ્ચ કૃષ્ણદન્તોઽતિભૈરવઃ

લમ્બોષ્ઠો વિકરાલાસ્યો માંસમેદોવિવર્જિતઃ ॥
ત્વગસ્થિસ્નાયુશેષશ્ચ। ચામુણ્ડાકૃતિરેવ ચ

સ ચ વિશ્વાવસુર્નામ પુલસ્ત્યસ્ય સુતો મુનિઃ ॥
મંત્રપૂતસ્ય માંસસ્ય ભક્ષણાર્થં સમાગતઃ

વેદવેદાંગતત્ત્વજઃ પૌત્રસ્તુ પરમેષ્ઠિનઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસાકારં વિત્રેસુઃ સર્વતો દ્વિજાઃ

રાક્ષોઘ્નાનિ ચ સૂક્તાનિ જજપુશ્ચાપરે તથા ॥
કેચિચ્છરણમાપન્ના વિષ્ણો રુદ્રસ્ય ચાપરે

પિતામહસ્ય ચાન્યે તુ ગાયત્ર્યાઃ શરણં ગતાઃ ॥
રક્ષરક્ષેતિ જલ્પન્તો ભયસંત્રસ્તમાનસાઃ

સોઽપિ દૃષ્ટ્વા તદાત્માનં ગતં રાક્ષસતાં દ્વિજાઃ ॥
બાષ્પપૂર્ણેક્ષણો દીનઃ પિતામહમુપાદ્રવત્

સ પ્રણમ્ય તતો વાક્યં કૃતાંજલિરુવાચ તમ્

।
પૌત્રોઽહં તવ દેવેશ પુલસ્ત્યસ્ય સુતો દ્વિજઃ ॥
નીતો રાક્ષસતામદ્ય પ્રસ્થાત્રા કોપતો વિભો

જિહ્વાલૌલ્યેન દેવેશ પશોર્ગુદમજાનતા ॥
ભક્ષિતં તન્મયા દેવ હોમાર્થં યત્પ્રકલ્પિતમ્

તસ્માન્માનુષતાપ્રાપ્ત્યૈ મમ દેહે દયાં કુરુ ॥
રાક્ષસત્વં યથા યાતિ તથા નીતિર્વિધીયતામ્

ઽ
તચ્છ્રુત્વા જલ્પિતં તસ્ય દયાં કૃત્વા પિતામહઃ ॥
પ્રતિપ્રસ્થાતરં સામવાક્યમેતદુવાચ હ

બાલોઽયં મમ પૌત્રસ્તુ કૃત્યાકૃત્યં ન વેત્તિ ચ ॥
તસ્માત્ત્વં રાક્ષસં ભાવં હરસ્વાસ્ય દ્વિજોત્તમ

તચ્છ્રુત્વા સ મુનિઃ પ્રાહ પ્રાયશ્ચિત્તં મખે તવ ॥
અનેન જનિતં દેવ ગુદં દૂષયતા વિભો

તસ્માદેષ મયા શપ્તો યજ્ઞવિઘ્નકરો મમ ॥
નાહમસ્ય હરિષ્યામિ રાક્ષસત્વં કથંચન

નર્મણાપિ મયા પ્રોક્તં કદાચિન્નાનૃતં વચઃ

॥
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં કરિષ્યેઽહં યજ્ઞસ્યાસ્ય પ્રસિદ્ધયે ॥
દક્ષિણા ગૌર્યથોક્તા ચ કૃત્વા હોમં વિધાનતઃ ॥
ત્વમસ્ય રાક્ષસં ભાવં ઽહરસ્વ મમ વાક્યતઃ

સોઽબ્રવીચ્છીતલો વહ્નિર્યદિ સ્યાદુષ્ણગુઃ શશી ॥
તન્મે સ્યાદન્યથા વાક્યં વ્યાહૃતં પ્રપિતામહ

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા જ્ઞાત્વા ચૈવ તુ નિશ્ચિતમ્॥
વિશ્વાવસું વિધિઃ પ્રાહ તતો રાક્ષસરૂપિણમ્

ત્વં વત્સાનેન રૂપેણ તિષ્ઠ તાવદ્વચો મમ ॥
કુરુષ્વ તે પ્રયચ્છામિ યેન સ્થાનમનુત્તમમ્

ચમત્કારપુરસ્યાસ્ય પશ્ચિમસ્થાનમાશ્રિતાઃ ॥
સન્ત્યન્યે રાક્ષસાસ્તત્ર મર્યાદાયાં વ્યવસ્થિતાઃ

લંકાયાં રાક્ષસાશ્ચૈવ પ્રાર્થયન્તોઽત્ર સદ્ગતિમ્ ॥
તે ચાગત્ય તમુદ્દેશં તપઃ કુર્વંતિ સુવ્રતાઃ

।
તત્ર પ્રભુત્વમાતિષ્ઠ નાગરાણાં હિતે સ્થિતઃ ॥
રાક્ષસા બહવઃ સંતિ કૂષ્માંડાશ્ચ પિશાચકાઃ

યે ચાન્યે રાક્ષસાઃ કેચિદ્દુષ્ટભાવસમાશ્રિતાઃ ॥
તત્ર ગચ્છંતિ યે સર્વે નિગૃહ્ણંતિ ચ તત્ક્ષણાત્

ભૂતાઃ પ્રેતાઃ પિશાચાશ્ચ કૂષ્માંડાશ્ચ વિશેષતઃ॥
નાગરં તુ પુરો દૃષ્ટ્વા તદ્ભયાદ્યાંતિ દૂરતઃ

તદ્ગચ્છ પુત્ર તત્ર ત્વં સર્વેષામધિપો ભવ ॥
રાક્ષસાનાં મયા દત્તં તવ રાજ્યં ચ સાંપ્રતમ્

॥ રાક્ષસ ઉવાચ ॥ ॥
આધિપત્યે સ્થિતસ્યૈવં રાક્ષસાનાં પિતામહ ॥
કિં મયા તત્ર ભોક્તવ્યં તેભ્યો દેયં ચ કિં વદ

રાજ્ઞા ચૈવ યતો દેયં ભૃત્યાનાં ભોજનં વિભો ॥
તન્મમાચક્ષ્વ દેવેશ દયાં કૃત્વા મમોપરિ

ન કરોતિ ચ યો રાજા। ભૃત્યવર્ગસ્ય પોષણમ્॥
રૌરવં નરકં યાતિ સ એવં હિ શ્રુતં મયા

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
યચ્છ્રાદ્ધં દક્ષિણાહીનં તિલૈર્દર્ભૈર્વિવર્જિતમ્ ॥
તત્સર્વં તે મયા દત્તં યદ્યપિ સ્યાત્સુતીર્થગમ્

યચ્છ્રાદ્ધં સૂકરઃ પશ્યેન્નારી વાથ રજસ્વલા ॥
કૌલેયકોઽથ વાલેયસ્તત્સર્વં તે ભવિષ્યતિ

વિધિહીનં તુ યચ્છ્રાદ્ધં દર્ભેર્વા મૂલવર્જિતૈઃ ॥
વિતસ્તેરધિકૈર્વાપિ તત્સર્વં તે ભવિષ્યતિ

તિલં વા તૈલપક્વં વા શૂકધાન્યમથાપિ વા ॥
ન યત્ર દીયતે શ્રાદ્ધે તત્તે શ્રાદ્ધં ભવિષ્યતિ

અસ્નાતૈર્યત્કૃતં શ્રાદ્ધં યચ્ચાધૌતાંબરૈઃ કૃતમ્ ॥
તૈલાભ્યંગયુતૈશ્ચૈવ તત્તે સર્વં ભવિષ્યતિ

યદ્વા માહિષિકો ભુંક્તે શ્વિત્રી વા કુનખોઽપિ વા ॥
કુષ્ઠી વાથ દ્વિજો ભુંક્તે તત્તે શ્રાદ્ધં ભવિષ્યતિ

હીનાંગો વાઽથ યદ્ભુંક્તેઽધિકાંગો વાથ નિંદિતઃ ॥
મહાવ્યાધિગૃહીતો વા ચૌરો વાર્દ્ધુષિકોઽપિ વા ॥
યત્ર ભુંક્તેઽથવા શ્રાદ્ધે તત્તે શ્રાદ્ધં ભવિષ્યતિ

શ્યાવદન્તસ્તુ યદ્ભુંક્તે યદ્ભુંક્તે વૃષલીપતિઃ ॥
વિનગ્નો વાથ યદ્ભુંક્તે તત્તે શ્રાદ્ધં ભવિષ્યતિ

યો યજ્ઞો દક્ષિણાહીનો યશ્ચાશૌચયુતૈઃ કૃતઃ ॥
બ્રહ્મચર્યવિહીનસ્તુ તત્ફલં તે ભવિષ્યતિ

યસ્મિન્નૈવાતિથિઃ પૂજ્યઃ શ્રાદ્ધે વા યજ્ઞકર્મણિ ॥
સંપ્રાપ્તે વૈશ્વદેવાંતે તત્તે સર્વં ભવિષ્યતિ

૧
આવાહનાત્પરં યત્ર મૌનં ન શ્રાદ્ધદશ્ચરેત્॥
બ્રાહ્મણો વાઽથ ભોક્તા ચ તત્તે શ્રાદ્ધં ભવિષ્યતિ

મૃન્મયેષુ ચ પાત્રેષુ યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે નરઃ ॥
ભિન્નપાત્રેષુ વા યચ્ચ તત્તે સર્વં ભવિષ્યતિ

પ્રત્યક્ષલવણં યત્ર તક્રં વા વિકૃતં ભવેત્ ॥
જાતીપુષ્પપ્રદાનં ચ તત્તે સર્વં ભવિષ્યતિ

યજમાનો દ્વિજો વાથ બ્રહ્મચર્યવિવર્જિતઃ ॥
તચ્છ્રાદ્ધં તે મયા દત્તં ત્રિપાત્રેણ વિવર્જિતમ્

આયસેન તુ પાત્રેણ યત્રાન્નં ચ પ્રદીયતે ॥
તચ્છ્રાદ્ધં તે મયા દત્તં તથાન્યદપિ હીયતે

મંત્રક્રિયાભ્યાં યત્કિચિદ્રાત્રૌ દત્તં હુતં તથા ॥
સક્રાંતિસોમપર્વભ્યાં વ્યતિ રિક્તં તુ કુત્સિતમ્

ઇત્યુક્ત્વા વિરરામાશુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ ॥
રાક્ષસઃ સોઽપિ તત્રાપિ લેભે સ્થાનં તુ રાક્ષસમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠ નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે રાક્ષસપ્રાપ્યશ્રાદ્ધવર્ણનંનામ સપ્તાશીત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥