સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.186

ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ભૂય એવ મહાભાગ વદ માહાત્મ્યમુત્તમમ્ ॥
અતિથેઃ કૃત્યમસ્માકં વિસ્તરેણ ચ સૂતજ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
શૃણ્વન્તુ મુનયઃ સર્વે માહાત્મ્યમિદમુત્તમમ્ ॥
યેન સંશ્રુતમાત્રેણ નશ્યેત્પાપં દિનોદ્ભવમ્

યન્મયા ચ શ્રુતં પૂર્વં સકાશાત્સ્વપિતુઃ શુભમ્

ગૃહસ્થાનાં પરો ધર્મો નાન્યોઽસ્ત્યતિથિપૂજનાત્ ॥
અતિથેર્ન ચ દોષોસ્તિ તસ્યાતિક્રમણેન ચ

અતિથિર્યસ્ય ભગ્નાશો ગૃહાત્પ્રતિનિવર્તતે ॥
સ દત્ત્વા દુષ્કૃતં તસ્મૈ પુણ્યમાદાય ગચ્છતિ

સત્યં શૌચં તપોઽધીતં દત્તમિષ્ટં શતં સમાઃ ॥
તસ્ય સર્વમિદં નષ્ટમતિથિં યો ન પૂજયેત્

દૂરાદતિથયો યસ્ય ગૃહમાયાંતિ નિર્વૃતાઃ ॥
સ ગૃહસ્થ ઇતિ પ્રોક્તઃ શેષાશ્ચ ગૃહરક્ષિણઃ

ન પુરાકૃતપુણ્યાનાં નરાણામિહ ભૂતલે ॥
ત્રીનેતાન્પ્રતિહન્યંતે શ્રાદ્ધં દાનં શુભા ગિરઃ

તુષ્ટેઽતિથૌ ગૃહસ્થસ્ય તુષ્ટાઃ સ્યુઃ સર્વદેવતાઃ ॥
વિમુખે વિમુખાઃ સર્વા ભવંતિ ચ ન સંશયઃ ૯ ॥
તસ્માત્તોષયિતવ્યશ્ચ ગૃહસ્થેન સદાઽતિથિઃ ॥
અપ્યાત્મનઃ પ્રદાનેન યદીચ્છેત્પુણ્યમાત્મનઃ ॥

ત્રિવિધસ્ત્વતિથિઃ પ્રોક્તો ગૃહસ્થાનાં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તસ્યાહં વચ્મિ વઃ કાલં શૃણુધ્વં સુસમાહિતાઃ

શ્રાદ્ધીયો વૈશ્વદેવીયઃ સૂર્યોઢશ્ચ તૃતીયકઃ ॥
યે ચાન્યે ભોજનાર્થીયાસ્તે સામાન્યાઃ પ્રકીર્તિતા

સાંકલ્પે વિહિતે શ્રાદ્ધે પિતૄણાં ભોજનોદ્ભવે ॥
સમાગચ્છતિ યઃ કાલે તસ્મિઞ્છ્રાદ્ધીય એવ સઃ

દૂરાધ્વાનં પથિ શ્રાંતં વૈશ્વદેવાંત આગતમ્ ॥
અતિથિં તં વિજાનીયાન્નાતિથિઃ પૂર્વમાગતઃ

પ્રિયો વા યદિ વા દ્વેષ્યો મૂર્ખઃ પંડિત એવ વા ॥
વૈશ્વદેવે તુ સંપ્રાપ્તઃ સોઽતિથિઃ સ્વર્ગસંક્રમઃ

ન પૃચ્છેદ્ગોત્રચરણં ન સ્થાનં વેદમેવ ચ ॥
દૃષ્ટ્વા યજ્ઞોપવીતં ચ ભોજયેત્તં પ્રભક્તિતઃ

શ્રાદ્ધે વા વૈશ્વદેવે વા યદ્યાગચ્છતિ નાતિથિઃ ॥
ઘૃતાહુતિં તતો દદ્યાત્તન્નામ્ના ચ હવિર્ભુજિ

અશક્ત્યા ભોજ્યદાનસ્ય દેયં ભક્ત્યા તતઃ પરમ્ ॥
તસ્યાન્નમપિ તુ સ્તોકં યેન તુષ્ટિં પ્રગચ્છતિ

તથાન્યશ્ચ તૃતીયસ્તુ સૂર્યોઢોઽતિથિરુચ્યતે ॥
કૃતે તુ ભોજને યસ્તુ રાત્રૌ વા ચાધિગચ્છતિ॥
તસ્ય શક્ત્યા પ્રદાતવ્યં સસ્યં ચ ગૃહમેધિના

સૂર્યોઢો યસ્ય સંપ્રાપ્તો ગૃહાત્પૂજાં વિના વ્રજેત્॥
નિરાશઃ પાતકં તસ્ય નિજં દત્ત્વા પ્રયાતિ સઃ

।
તૃણાનિ ભૂમિરુદકં વાક્ચતુર્થી ચ સૂનૃતા॥
એતાન્યપિ સતાં ગેહે નોચ્છિદ્યંતે કદાચન

સ્વાગતેનાગ્નયસ્તૃપ્તિં ગૃહસ્થસ્ય પ્રયાંતિ ચ ॥
આસનેન વ્રજેત્તુષ્ટિં સ્વયંભૂઃ પ્રપિતામહઃ

અર્ઘેણ શંભુઃ પાદ્યેન સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ॥
ભોજ્યદાનેન વિષ્ણુઃ સ્યાત્સર્વદેવમયોઽતિથિઃ

તસ્માત્પૂજ્યઃ સદા વિપ્રા ભોજનીયો વિશેષતઃ ॥
નામાપ્યુચ્ચાર્ય ભોજ્યોઽન્યો બ્રાહ્મણો ગૃહમેધિના

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે શ્રીહાટ કેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽતિથિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ ષડશીત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ