સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.180

ઋષય ઊચુઃ॥
અત્યદ્ભુતમિદં સૂત યત્ત્વયા સમુદાહૃતમ્॥
બ્રહ્મણા યત્કૃતો યજ્ઞસ્તત્ર ક્ષેત્રે મહાત્મના

અગ્નિષ્ટોમાદયો યજ્ઞા યે વર્તન્તે ધરાતલે ॥
યષ્ટવ્યસ્તેષુ યજ્ઞેષુ સ એવ હિ સુરેશ્વરઃ

તેનૈવ યજતા તત્ર કો હીષ્ટઃ પ્રબ્રવીહિ નઃ ॥
ઋત્વિજઃ કે સ્થિતાસ્તત્ર યૈસ્તત્કર્મ મખોદ્ભવમ્ ॥
તત્પ્રત્યક્ષે કૃતં સર્વમેતન્નઃ કૌતુકં પરમ્

કા ચૈવ દક્ષિણા દત્તા તેન તેષાં દ્વિજન્મનામ્ ॥
કોઽધ્વર્યુર્વિહિતસ્તત્ર યેન તદ્યજનં કૃતમ્

કો હોતા કશ્ચ વાઽગ્નીધ્રઃ કો બ્રહ્મા તત્ર સંસ્થિતઃ ॥
ઉદ્ગાતા કઃ સ્થિતસ્તત્ર હ્યાચાર્યો યજ્ઞકર્મણિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અહં વઃ કીર્તયિષ્યામિ સર્વં યજ્ઞસ્ય સંભવમ્ ॥
વૃત્તાંતં યચ્ચ તત્રસ્થ માશ્ચર્યં દ્વિજપુંગવાઃ

યે સદસ્યાઃ સ્થિતાસ્તત્ર ઋત્વિજશ્ચ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
દક્ષિણા યાઃ પ્રદત્તાશ્ચ તેભ્યસ્તેન મહાત્મના

યજતા દેવદેવેન બ્રહ્મણાઽમિતતેજસા ॥
યજ્ઞકામં ચતુર્વક્ત્રં જ્ઞાત્વા દેવઃ શતક્રતુઃ

સર્વૈઃ સુરગણૈઃ સાર્ધં સાહાય્યાર્થમુપાગતઃ ॥
તથા ચ ભગવાઞ્છંભુઃ સર્વદેવગણૈઃ સહ

તાન્દૃષ્ટ્વાઽભ્યાગતાન્બ્રહ્મા મર્ત્યધર્મસમાશ્રિતાન્ ॥
પ્રોવાચ વિનયોપેતઃ કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ

સ્વાગતં વઃ સુરશ્રેષ્ઠાઃ પ્રસાદઃ ક્રિયતાં મમ ॥
નિવિશ્યતાં યથાન્યાયં સ્થાનેષુ રુચિરેષુ ચ

ધન્યોઽસ્મ્યનુગૃહીતોઽસ્મિ યદ્યૂયં સ્વયમાગતાઃ ॥
મંત્રાહૂતા યથા કૃચ્છ્રાત્સર્વસત્રેષુ ગચ્છથ

॥ દેવા ઊચુઃ ॥ ॥
યેન યચ્ચાત્ર કર્તવ્યં તચ્છીઘ્રં વદ પદ્મજ ॥
યજ્ઞે તવ મહાભાગ તસ્ય તત્ત્વં સમાદિશ ॥

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
વિશ્વકર્મન્દ્રુતં ગચ્છ યજ્ઞમણ્ડપસિદ્ધયે ॥
પત્નીશાલાં તતશ્ચૈવ યજ્ઞવેદીસ્તથૈવ ચ

કુણ્ડાનિ ચૈવ સર્વાણિ યથાસ્થાનેષુ કારય ॥
યજ્ઞપાત્રાણિ સર્વાણિ ગ્રહાશ્ચ ચમસાસ્તથા

યૂપાશ્ચ યત્પ્રમાણેન કર્તવ્યાઃ સચષાલકાઃ ॥
પચનાર્થં તથા ગર્તાઃ કર્તવ્યા યત્પ્રમાણતઃ

ઇષ્ટિકાનાં સહસ્રાણિ દશ ચાષ્ટશતાનિ ચ ॥
કર્તવ્યાનિ ત્વયા શીઘ્રં ચયનાનીતિ સત્વરમ્

તથા હિરણ્મયશ્ચાપિ પુરુષઃ કાર્ય એવ હિ ॥
તથેત્યુક્તા તતસ્ત્વષ્ટા શીઘ્રાચ્છીઘ્રતરં યયૌ

તતસ્તુ પદ્મજઃ પ્રાહ દેવાચાર્યં બૃહ સ્પતિમ્ ॥
બૃહસ્પતે ત્વમાનીહિ યજ્ઞાર્હાનૃત્વિજોઽખિલાન્

યાવત્ષોડશસંખ્યાશ્ચ નાન્યસ્યૈતદ્ધિ યુજ્યતે ॥
ત્વયા શક્ર સદા કાર્યા શુશ્રૂષા ચ દ્વિજન્મનામ્

હસ્તપાદાવમર્દ્દશ્ચ શ્રાંતાનાં પૃષ્ઠમર્દ્દનમ્ ॥
ધનાધ્યક્ષ ત્વયા દેયા દક્ષિણા કાલસંભવા

સુવસ્ત્રાણિ હિરણ્યં ચ તથાન્યદ્વાપિ વાંછિતમ્ ॥
ત્વયા વિષ્ણો સદા કાર્યં કૃત્યાકૃત્યપરીક્ષણમ્

યુક્તં કૃતમથો નૈવ સાવધાનેન સર્વદા ॥
લોકપાલાશ્ચ યે સર્વે રક્ષંતુ સકલા દિશઃ ॥
ભૂતપ્રેતપિશાચાનાં પ્રવેશં રાક્ષસોદ્ભવમ્

યો યં કામયતે કામં કિંચિદ્વસ્ત્રં ધનં ચ વા ॥
વિચાર્ય તસ્ય તદ્દેયં સર્વયજ્ઞાધિપેન તુ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા વિશ્વેદેવા મરુદ્ગણાઃ ॥
ભવંતુ પરિવેષ્ટારો ભોક્તુકામજનસ્ય ચ

એતસ્મિન્નંતરે પ્રાપ્તો વિશ્વકર્મા ત્વરાન્વિતઃ ॥
અબ્રવીત્પંકજભવં સંસિદ્ધો યજ્ઞમણ્ડપઃ

સર્વમન્યત્સમાદિષ્ટં યત્ત્વયોક્તં ચતુર્મુખ

તતો બૃહસ્પતિઃ પ્રાહ સમભ્યેત્ય પિતામહમ્॥
સમાનીતા મયા દેવ બ્રાહ્મણા યજ્ઞકર્મણિ

વિપ્રાઃ ષોડશસંખ્યાશ્ચ ઋત્વિક્કર્મણિ યોજય ॥
સ્વયં પરીક્ષ્ય દેવેશ યજ્ઞકર્મપ્રસિદ્ધયે

તતો બ્રહ્મા સ્વયં દૃષ્ટ્વા તાન્પરીક્ષ્ય પ્રયત્નતઃ ॥
ઋત્વિક્ત્વે ચ નિયોજ્યાથ તતશ્ચક્રે તદર્હણમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ઋત્વિજાં ચૈવ સર્વેષાં સૂત નામાનિ કીર્તય ॥
યેન યો વિહિતસ્તત્ર પદાર્થઃ સૂત તં વદ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ભૃગુર્હૌત્રે તતસ્તેન વૃતો બ્રાહ્મણસત્તમાઃ ॥
મૈત્રાવરુણસંજ્ઞસ્તુ તથૈવ ચ્યવનો મુનિઃ

અચ્છાવાકો મરીચિશ્ચ ગ્રાવસ્તુદ્ગાલવો મુનિઃ ॥
પુલસ્ત્યશ્ચ તથા ઽધ્વર્યુઃ પ્રસ્થાતાત્રિશ્ચ સંસ્થિતઃ

તત્ર રૈભ્યો મુનિર્નેષ્ટા તત્રોન્નેતા સનાતનઃ ॥
બ્રહ્મા ચ નારદો ગર્ગો બ્રાહ્મણાચ્છંસિરેવ ચ

આગ્નીધ્રશ્ચ ભરદ્વાજો હોતા પારાશરસ્તથા ॥
તથૈવ તત્ર ક્ષેત્રે ચ ઉદ્ગાતા ગોભિલો મુનિઃ

તથૈવ કૌથુમો જજ્ઞે પ્રસ્તૌતા યજ્ઞકર્મણિ ॥
શાંડિલ્યઃ પ્રતિહર્ત્તા ચ સુબ્રહ્મણ્યસ્તથાંગિરાઃ

તસ્ય યજ્ઞસ્ય સિદ્ધ્યર્થમિત્યેતે ષોડશર્ત્વિજઃ ॥
વસ્ત્રાભરણશોભાઢ્યા વિનયેન કૃતાશ્ચ તે

તતઃ કૃત્વા સ્વયં બ્રહ્મા સર્વેષામર્હણક્રિયામ્ ॥
ગૃહ્યોક્તેન વિધાનેન તતઃ પ્રોવાચ સાદરમ્

એષોઽહ શરણં પ્રાપ્તો યુષ્માકં દ્વિજસત્તમાઃ ॥
અનુગૃહ્ણીત માં સર્વે દીક્ષાયૈ યજ્ઞકર્મણઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે બ્રહ્મયજ્ઞોપાખ્યાને યજ્ઞમણ્ડ પપ્રાપ્તબ્રાહ્મણસત્કારપૂર્વકર્ત્વિગાદિસ્થાનયોજનાપૂર્વકાધ્વરકર્મારંભોનામાશીત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ