સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.17

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ચમત્કારપુરોત્પત્તિઃ શ્રુતા ત્વત્તો મહામતે ॥
તત્ક્ષેત્રસ્ય પ્રમાણં યત્તદસ્માકં પ્રકીર્તય ॥॥।
યાનિ તત્ર ચ પુણ્યાનિ તીર્થાન્યાયતનાનિ ચ ॥
સહિતાનિ પ્રભાવેણ તાનિ સર્વાણિ કીર્તય

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
પઞ્ચક્રોશપ્રમાણેન ક્ષેત્રં બ્રાહ્મણસત્તમાઃ ॥
આયામવ્યાસતશ્ચૈવ ચમત્કારપુરોત્તમમ્

પ્રાચ્યાં તસ્ય ગયાશીર્ષં પશ્ચિમેન હરેઃ પદમ્ ॥
દક્ષિણોત્તરયોશ્ચૈવ ગોકર્ણેશ્વરસંજ્ઞિતૌ

હાટકેશ્વર સંજ્ઞં તુ પૂર્વમાસીદ્દ્વિજોત્તમાઃ ॥
તત્ક્ષેત્રં પ્રથિતં લોકે સર્વપાતકનાશનમ્

યતઃ પ્રભૃતિ વિપ્રેભ્યો દત્તં તેન મહાત્મના ॥
ચમત્કારેણ તત્સ્થાનં નામ્ના ખ્યાતિં તતો ગતમ્

॥ બ્રાહ્મણા ઊચુઃ ॥ ॥
યદેતદ્ભવતા પ્રોક્તં તસ્ય પૂર્વે ગયાશિરઃ ॥
માહાત્મ્યં તસ્ય નો બ્રૂહિ સૂતપુત્ર સવિસ્તરમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
આસીદ્વિદૂરથોનામ હૈહયાધિપતિઃ પુરા ॥
યો વૈ દાનપતિર્દક્ષઃ શત્રુપક્ષક્ષયાવહઃ

સ કદાચિન્મૃગાન્હંતું નૃપઃ સેનાવૃતો યયૌ ॥
નાનાવૃક્ષલતાકીર્ણં વનં શ્વાપદસંકુલમ્

સ જઘાન મૃગાંસ્તત્ર શરૈરાશીવિષોપમૈઃ ॥
મહિષાંશ્ચવરાહાંશ્ચ તરક્ષૂઞ્ચ્છમ્બરાન્રુરૂન્

સિંહાન્વ્યાઘ્રાન્ગજાન્મત્તાઞ્ચ્છતશોઽથ સહસ્રશઃ ॥
અથ તેન મૃગો વિદ્ધઃ શરેણાઽઽનતપર્વણા

ન પપાત ધરાપૃષ્ઠે સશરો દુદ્રુવે દ્રુતમ્॥
તતઃ સ કૌતુકાવિષ્ટસ્તસ્ય પૃષ્ઠે હયોત્તમમ્ ॥
પ્રેરયામાસ વેગેન મનોમારુતવેગધૃક્

તતઃ સૈન્યં સમુત્સજ્ય મૃગં લિપ્સુર્મહીપતિઃ ॥
અન્યદ્વનાંતરં પ્રાપ્તો રૌદ્રં ચિત્તભયાવહમ્

કણ્ટકીબદરીપ્રાયં શાલ્મલીવનસંકુલમ્ ॥
તથાન્યૈઃ કણ્ટકાકીર્ણૈ રૂક્ષૈ ર્વૃક્ષૈઃ સમન્વિતમ્

તત્ર રૂક્ષાઽખિલા ભૂમિર્નિર્જલા તમસા વૃતા ॥
ચીરિકોલૂકગૃધાઢ્યા શીર્ષચ્છાયાવિવર્જિતા

ગ્રીષ્મે મધ્યગતે સૂર્યે મૃગાકૃષ્ટઃ સ પાર્થિવઃ ॥
દૂરાધ્વાનં જગામાઽથ પ્રાસપાણિર્વરાશ્વગઃ

તેન તસ્યાનુગા ભૃત્યાઃ સર્વે સુશ્રાંતવાહનાઃ ॥
ક્ષુત્પિપાસાકુલાઃ શ્રાંતાઃ સ્થાને સ્થાને સમાશ્રિતાઃ

સિંહવ્યાઘ્રૈસ્તથા ચાન્યૈઃ પતિતા નષ્ટચેતનાઃ ॥
ભક્ષ્યંતે ચેતયન્તોઽપિ તથાઽન્યે ચલનાક્ષમાઃ

તતઃ સોઽપિ મહીપાલઃ ક્ષુત્પિપાસાસમાકુલઃ ॥
દૃષ્ટ્વા તદ્વ્યસનં પ્રાપ્તમાત્મનઃ સેવકૈઃ સમમ્

કાંતારસ્યાંતમન્વિચ્છન્પ્રેરયામાસ તં હયમ્॥
જાત્યં સર્વગુણોપેતં કશાઘાતૈઃ પ્રતાડયન્

તતઃ સ નૃપતિસ્તેન વાયુવેગેન વાજિના ॥
નીતો દૂરં દુર્ગમાર્ગં સર્વજંતુવિવર્જિતમ્

એવં તસ્ય નરેન્દ્રસ્ય કાંદિશીકેઽનવસ્થિતે ॥
સોઽશ્વોઽપતદ્ધરાપૃષ્ઠે સોઽપ્યધસ્તાત્તુરંગમાત્

ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે વિદૂરથમૃગયાવર્ણનંનામ સપ્તદશોઽધ્યાયઃ