સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.166

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
ઋચીકોઽપિ સમાદાય પુરુષૈરાપ્તકારિભિઃ ॥
તાનશ્વાન્પ્રજગામાથ યત્ર ગાધિર્વ્યવસ્થિતઃ

તસ્મૈ નિવેદયામાસ કન્યાર્થં તાન્હયોત્તમાન્ ॥
ગાધિસ્તુ તાન્પ્રગૃહ્યાથ યોગ્યાન્વાજિમખસ્ય ચ

એકૈકં પરમં તેષાં સ જગામાથ પાર્થિવઃ ॥
તતસ્તાં પ્રદદૌ તસ્મૈ કન્યાં ત્રૈલોક્યસુન્દરીમ્

વિપ્રાગ્નિસાક્ષિસંભૂતાં ગૃહ્યોક્તવિધિના ન્વિતઃ ॥
તતો વિવાહે નિર્વૃત્ત ઋચીકો મુનિસત્તમઃ

તસ્યાઃ સંવેશને ચૈવ નિષ્કામઃ સમપદ્યત ॥
અથાબ્રવીન્નિજાં ભાર્યાં નિષ્કામઃ સંસ્થિતો મુનિઃ

અહં યાસ્યામિ સુશ્રોણિ કાનનં તપસઃ કૃતે ॥
ત્વં પ્રાર્થય વરં કંચિદ્યેનાભીષ્ટં દદામિ તે

સા શ્રુત્વા તસ્ય તદ્વાક્યં નિષ્કામસ્ય પ્રજલ્પિતમ્ ॥
વાષ્પપૂર્ણેક્ષણા દીના જગામ જનનીં પ્રતિ

પ્રોવાચ વચનં તસ્ય સા નિષ્કામપતે સ્તદા ॥
વરદાનં તથા તેન યથોક્તં દ્વિજસત્તમાઃ

અથ શ્રુત્વૈવ સા માતા યથા તજ્જલ્પિતં તયા ॥
સુતયા બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠાસ્તતો વચનમબ્રવીત્

યદ્યયં પુત્રિ તે ભર્તા વરં યચ્છતિ વાંછિતમ્ ॥
તત્પ્રાર્થય સુતં તસ્માદ્બ્રાહ્મણ્યેન સમન્વિતમ્

મદર્થં ચૈકપુત્રં ચ નિઃશેષક્ષાત્ત્રતેજસા ॥
સંયુક્તં યાચય શુભે વિપુત્રાઽહં યતઃ સ્થિતા

સા શ્રુત્વા જનનીવાક્યમૃચીકં પ્રાપ્ય સુવ્રતા ॥
અબ્રવીજ્જનની વાક્યં સર્વં વિસ્તરતો દ્વિજાઃ

સ તસ્યાશ્ચ વચઃ શ્રુત્વા ચકારાથ ચરુદ્વયમ્ ॥
પુત્રેષ્ટિં વિધિવત્કૃત્વા નમસ્કૃત્ય સ્વયંભુવમ્

એકસ્મિન્યોજયામાસ બ્રાહ્મ્યં તેજોઽખિલં ચ સઃ ॥
ક્ષાત્રં તેજસ્તથાન્યસ્મિન્સકલં દ્વિજસત્તમાઃ

ભાર્યાયૈ પ્રદદૌ પૂર્વં બ્રાહ્મ્યં ચ ચરુમુત્ત મમ્॥
અબ્રવીત્પ્રાશયિત્વૈનમશ્વત્થાલિંગનં કુરુ

તતઃ પ્રાપ્સ્યસિ સત્પુત્રં બ્રાહ્મ્યતેજઃસમન્વિતમ્ ॥
દ્વિતીયશ્ચરુકો યશ્ચ તં ત્વં માત્રે નિવે દય

અબ્રવીચ્ચ તતસ્તાં તુ ઋચીકો મુનિસત્તમઃ ॥
ત્વમેનં ચરુકં પ્રાશ્ય ન્યગ્રોધાલિંગનં કુરુ

તતઃ પ્રાપ્સ્યસિ સત્પુત્રં સંયુક્તં ક્ષાત્રતેજસા ॥
નિઃશેષેણ મહાભાગે ન મે સ્યાદ્વચનં વૃથા

એવમુક્ત્વા ઋચીકસ્તુ સ વિસૃજ્ય ચ તેજસી ॥
સુહૃષ્ટો બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠઃ સ્વયં ચ મહિતોઽભવત્

તે ચૈવ તુ ગૃહે ગત્વા પ્રહૃષ્ટેનાંતરાત્મના ॥
ઊચતુશ્ચ મિથસ્તે ચ સત્યમેતદ્ભવિષ્યતિ

તતો માતા સુતાં પ્રાહ આત્માર્થે સકલો જનઃ ॥
વિશેષં કુરુતે કૃત્યે સામાન્યે ચ વ્યવસ્થિતે

તત્તવાર્થં કૃતોઽનેન યશ્ચરુશ્ચારુલોચને ॥
યસ્તસ્મિન્વિહિતોઽનેન મન્ત્રગ્રામો ભવિષ્યતિ ॥
વિશેષેણ મહાભાગે સત્યમેતન્મયોદિતમ્

તસ્માચ્ચ ચરુકં મહ્યં ત્વં ગૃહાણ શુચિસ્મિતે ॥
આત્મીયં મમ યચ્છસ્વ વૃક્ષાભ્યાં ચ વિપર્યયઃ ॥
ક્રિયતાં ચ મહાભાગે યેન મે સ્યાત્સુતોત્તમઃ

રાજ્યકર્મણિ દક્ષશ્ચ શૂરઃ પરબલાર્દનઃ ॥
ત્વદીયો દ્વિજમાત્રોઽપિ તવ તુષ્ટિં કરિષ્યતિ

અથ સા વિજને પ્રોક્તા તયા માત્રા યશસ્વિની ॥
અકરોદ્વ્યત્યયં વૃક્ષે ચરૌ ચ દ્વિજસત્તમાઃ

તતઃ પુંસ વને સ્નાતે તે શુભે ચારુલોચને ॥
દધાતે ગર્ભમેવાથ ભર્તુઃ સંયોગતઃ ક્ષણાત્

તતસ્તુ ગર્ભમાસાદ્ય સા ચ ત્રૈલોક્યસુન્દરી ॥
ક્ષાત્ત્રેણ તેજસા યુક્તા તત્ક્ષણાત્સમપદ્યત ॥
મનો રાજ્યે તતશ્ચક્રે હસ્ત્યશ્વારોહણોદ્ભવે

યુદ્ધવાર્ત્તાસ્તથા ચક્રે દેવાસુરગણોદ્ભવાઃ ॥
શૃણોતિ ચ તથા નિત્યં વિલાસેષુ મનો દધે ॥
અનુષ્ઠાનં તતશ્ચક્રે મનોરાજ્યસમુદ્ભવમ્

પિતુર્ગૃહાત્સમાનીય જાત્યાનશ્વાંસ્તથા ગજાન્ ॥
રક્તાનિ ચૈવ વસ્ત્રાણિ કાશ્મીરાદ્યં વિલેપનમ્ ॥ ૨૯ ।૧
તદ્દૃષ્ટ્વા ચેષ્ટિતં તસ્યા રાજ્યાર્હં બહુભોગધૃક્ ॥
બ્રાહ્મણાર્હૈઃ પરિત્યક્તં સમાચારૈશ્ચ કૃત્સ્નશઃ । ૬.૧૬૬.૩૦ ॥
અબ્રવીચ્ચ તતઃ ક્રુદ્ધો ધિક્પાપે કિમિદં કૃતમ્ ॥
વ્યત્યયો વિહિતો નૂનં ચરુકસ્ય નગસ્ય ચ

ત્વયા પાપે પ્રપશ્યામિ યેનેદૃક્તવ ચેષ્ટિતમ્ ।૧
ક્ષત્રિયાર્હં દ્વિજાચારૈઃ સકલૈઃ પરિવર્જિતમ્

ચીરવલ્કલસંત્યક્તં સ્નાનજાપ્યવિવર્જિતમ્ ॥
સંયુક્તં વિવિધૈર્ગન્ધૈર્મૃગનાભિપુરઃસરૈઃ । ૩૩ ॥
તવ માતા શમસ્થા સા જપહોમપરાયણા ॥
તીર્થયાત્રાપરા ચૈવ વેદશ્રવણલાલસા

તસ્માત્તે ક્ષત્રિયઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

માતુશ્ચ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો બ્રહ્મચર્યકથાપરઃ ॥
ભવિષ્યતિ સુતશ્ચિહ્નૈર્ગર્ભલક્ષણસંભવૈઃ

યસ્માદુદીરિતઃ પૂર્વં શ્લોકોઽયં શાસ્ત્રચિન્તકૈઃ ॥
યાદૃશા દોહદાઃ સન્તિ સગર્ભાણાં ચ યોષિતામ્

તાદૃગેવ સ્વભાવેન તાસાં પુત્રોઽત્ર જાયતે ॥
સૈવમુક્તા ભયત્રસ્તા વેપમાના કૃતાંજલિઃ ॥

બાષ્પપૂર્ણેક્ષણા દીના વાક્યમેતદુવાચ હ ॥
સત્યમેતત્પ્રભો વાક્યં યત્ત્વયા સમુદાહૃતમ્

અતીતાનાગતં વેત્તિ વિના લિંગૈર્ભવાનિહ ॥
તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે યથા સ્યાદ્બ્રાહ્મણઃ સુતઃ ॥
ક્ષત્રિયસ્ય તુ પુત્રસ્ય ભવાન્નાર્હઃ કથંચન

॥ ઋચીક ઉવાચ ॥ ॥
યત્કિંચિદ્બ્રહ્મતેજઃ સ્યાત્તન્ન્યસ્તં તે ચરૌ મયા ॥
ક્ષાત્ત્રં તેજશ્ચ તે માતુર્વ્યત્યયં ચ કથંચન ॥
કરોમિ વાધમો લોકે શાસ્ત્ર સ્ય ચ વ્યતિક્રમમ્

॥ પત્ન્યુવાચ ॥ ॥
યદ્યેવં ભૃગુશાર્દૂલ મમ પૌત્રોઽત્ર યો ભવેત્ ॥
ક્ષાત્ત્રં તેજોઽખિલં તસ્ય ગાત્રે ભૂયા ત્ત્વયાઽઽહૃતમ્

પુત્રસ્તુ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠો ભૂયાદભ્યધિકસ્તવ

॥ ઋચીક ઉવાચ ॥ ॥
એવં ભવતુ મદ્વાક્યાત્પુત્રસ્તે બ્રાહ્મણઃ શુભે ॥
પૌત્રઃ સુદુર્દ્ધરઃ સંખ્યે સંયુક્તઃ ક્ષાત્ત્રતેજસા

તતઃ સત્યં વરં લબ્ધ્વા પ્રસન્નવદના સતી ॥
માતુર્નિવેદયામાસ તત્સર્વં કાંત જલ્પિતમ્

તતઃ સા દશમે માસિ સંપ્રાપ્તે ગુરુદૈવતે ॥
નક્ષત્રે જનયામાસ પુત્રં બાલાર્કસન્નિભમ્

બ્રાહ્મ્યા લક્ષ્મ્યા સમોપેતં નિધાનં તપસાં શુચિ ॥
જમદગ્નિરિતિ ખ્યાતો યોઽસૌ ત્રૈલોક્યવિશ્રુતઃ ॥
તસ્ય પુત્રોભવત્ખ્યાતો રામોનામ મહાયશાઃ

એકવિંશતિદા યેન ધરા નિઃક્ષત્રિયા કૃતા ॥
ક્ષાત્ત્રતેજઃપ્રભાવેન પિતામહપ્રસાદતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્યા સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પરશુરામોત્પત્તિવર્ણનંનામ ષટ્ષષ્ટ્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ