સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.165

॥ ॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તતઃપ્રભૃતિપુણ્યે ચ સરસ્વત્યાસ્તટેશુભે ॥
બાહ્યાનાં નાગરાણાં ચ સ્થાનં જાતં મહત્તરમ્

પુત્રપૌત્રપ્રવૃદ્ધાનાં દૌહિત્રાણાં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
ચમત્કારપુરસ્યાગ્રે યજ્જ્ઞાતં વિદ્યયા ધનૈઃ

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા ॥
શપ્તા સરસ્વતી કોપાત્કૃતા રુધિરવાહિની

તતઃ સંસેવ્યતે હૃષ્ટૈ રાક્ષસૈઃ સા દિવાનિશમ્॥
ગીતનૃત્યપરૈશ્ચાન્યૈર્ભૂતૈઃ પ્રેતૈઃ પિશાચકૈઃ

તતસ્તે નાગરા બાહ્યાસ્તાં ત્યક્ત્વા દૂરતઃ સ્થિતાઃ ॥
કાંદિશીકાસ્તતો યાતા ભક્ષ્યમાણાસ્તુ રાક્ષસૈઃ ॥
નર્મદાયાસ્તટે પુણ્યે માર્કણ્ડાશ્રમસંનિધૌ

॥
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
કસ્માત્સરસ્વતી શપ્તા વિશ્વામિત્રેણ ધીમતા॥
મહાનદ્યા કોઽપરાધસ્તયા તસ્ય વિનિર્મિતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
આસીત્પુરા મહદ્વૈરં વિશ્વામિત્રવસિષ્ઠયોઃ ॥
બ્રાહ્મણ્યસ્ય કૃતે વિપ્રાઃ પ્રાણાન્તકરણં મહત્ ॥
સ સર્વૈર્બ્રાહ્મણૈઃ પ્રોક્તો વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ

ક્ષત્રિયોઽપિ પુરસ્કૃત્ય દેવદેવં પિતામહમ્ ॥
ન ચૈકેન વસિષ્ઠેન તેનૈતદ્વૈરમાહિતમ્

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ક્ષત્રિયોઽપિ કથં વિપ્રો વિશ્વા મિત્રો મહામતે ॥
વસિષ્ઠેન કથં નોક્તો યઃ પ્રોક્તો બ્રહ્મણા સ્વયમ્

એતન્નઃ સર્વમાચક્ષ્વ પરં કૌતૂહલં સ્થિતમ્

।
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
આસીત્પુરા ઋચીકાખ્યો ભૃગુપુત્રો મહામુનિઃ ॥
વ્રતાધ્યયનસંપન્નઃ સુતપસ્વી મહાયશાઃ

તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન સ કદાચિન્મુનીશ્વરઃ ॥
સ્થાનં ભોજકટં નામ પ્રાપ્તો ગાધિમહીપતેઃ ॥
યત્ર સા કૌશિકીનામ નદી ત્રૈલોક્યવિશ્રુતા

તસ્યાં સ્નાત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠો યાવત્તિષ્ઠતિ તીરગઃ ॥
સમાધિસ્થો જપં કુર્વન્સંતર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ

તાવત્તત્ર સમાયાતા રાજકન્યા સુશોભના ॥
સર્વલક્ષણસમ્પૂર્ણા સર્વૈરેવ ગુણૈર્યુતા ॥

સ તાં સંવીક્ષતે યાવત્સર્વાવયવશોભનામ્ ॥
તાવત્કામશરૈર્વ્યાપ્તઃ કર્તવ્યં નાભ્યવિંદત

તતઃ પપ્રચ્છ લોકાન્સ લબ્ધ્વા કૃચ્છ્રેણ ચેતનામ્ ॥
કસ્યેયં કન્યકા સાધ્વી કિમર્થમિહ ચાગતા

ક્વ યાસ્યતિ વરારોહા સર્વં મે કથ્યતાં જનાઃ

॥ જના ઊચુઃ ॥ ॥
એષા ગાધિસુતાનામ ખ્યાતા ત્રૈલોક્યસુન્દરી ॥
અન્તઃપુરાત્સમાયાતા ગૌરીપૂજનલાલસા

વાંછમાના સુભર્ત્તારં સર્વૈઃ સમુદિતંગુણૈઃ ॥
પ્રાસાદોઽયં સ્થિતો યોઽત્ર નદીતીરે બૃહત્તરઃ

ઉમા સંતિષ્ઠતે ચાત્ર સર્વૈઃ સંપૂજિતા સુરૈઃ ॥
એતાં ચ સ્નાપયિત્વેયં પૂજયિત્વા યથા ક્રમમ્

નૈવેદ્યં વિવિધં દત્ત્વા કરિષ્યતિ તતઃ પરમ્ ॥
વીણાવિનોદમાત્રં ચ શ્રુતિમાર્ગસુખાવહમ્

તતો યાસ્યતિ હર્મ્યં સ્વં મન્દીભૂતે ચ ભાસ્કરે ॥
ઋચીકસ્તુ તદાકર્ણ્ય લોકાનાં વચનં ચ યત્

યયૌ ગાધિગૃહં શીઘ્રં કામબાણપ્રપીડિતઃ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સહસા પ્રાપ્તમૃચીકં ભૃગુ સત્તમમ્ ॥
સંમુખઃ પ્રયયૌ તૂર્ણં ગાધિઃ પાર્થિવસત્તમઃ

ગૃહ્યોક્તેન વિધાનેન કૃત્વા ચૈવાર્હણં તતઃ ॥
કૃતાંજલિપુટો ભૂત્વા વાક્યમેતદુવાચ હ

નિઃસ્પૃહસ્યાપિ તે વિપ્ર કિમાગમનકારણમ્ ॥
તત્સર્વં મે સમાચક્ષ્વ યેન યચ્છામિ તેઽખિલમ્

॥ ઋચીક ઉવાચ ॥ ॥
તવ કન્યાઽસ્તિ વિપ્રેંદ્ર વરાર્હા વરવર્ણિની ॥
બ્રાહ્મોક્તેન વિવાહેન તાં મે દેહિ મહીપતે

એતદર્થમહં પ્રાપ્તો ગૃહે તવ સ્મરાર્દિતઃ ॥
સા મયા વીક્ષિતા રાજન્ગૌરીપૂજાર્થમાગતા

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તચ્છ્રુત્વા ભયસંત્રસ્તો ગાધિઃ પાર્થિવસત્તમઃ ॥
અસવર્ણં ચ તં મત્વા દરિદ્રં વૃદ્ધમેવચ ॥
અદાને શાપભીતસ્તુ તતો વ્યાજમુવાચ સઃ

અસ્માકં કન્યકાદાને શુલ્કમસ્તિ દ્વિજોત્તમ ॥
તચ્ચેદ્યચ્છસિ કન્યાં તાં તુભ્યં દાસ્યામ્યસંશયમ્

॥ ઋચીક ઉવાચ ॥ ॥
બ્રૂહિ પાર્થિવશાર્દૂલ કન્યાશુલ્કં મમ દ્રુતમ્ ॥
યેન યચ્છામિ તે સર્વં યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્॥

॥ ગાધિરુવાચ ॥ ॥
એકતઃ શ્યામકર્ણાનામશ્વાનાં વાતરંહસામ્ ॥
શતાનિ સપ્ત વિપ્રેંદ્ર શ્વેતાનાં ચૈવ સર્વતઃ

ય આનીય પ્રદદ્યાન્મે તસ્મૈ કન્યાં દદામ્યહમ્

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય ઋચીકો મુનિસત્તમઃ ॥
કાન્યકુબ્જં સમાસાદ્ય ગંગાતીરે વિવેશ હ ॥

અશ્વો વોઢેતિ યત્સૂક્તં ચતુઃષષ્ટિસમુદ્ભવમ્ ॥
છંદઋષિદેવતાયુક્તં જપં ચક્રે તતઃ પરમ્

વિનિયોગં વાજિકૃતં ગાધિના યત્પ્રકીર્તિતમ્ ॥
તતસ્તે વાજિનસ્તસ્માન્નિષ્ક્રાંતાઃ સલિલાદ્દ્વિજાઃ

સર્વશ્વેતાઃ સુવેગાશ્ચ શ્યામૈકશ્રવણાસ્તથા ॥
શતાનિ સપ્તસંખ્યાનિ તાવત્સંખ્યૈ ર્નરૈયુતાઃ

તતઃ પ્રભૃતિ વિખ્યાતમશ્વતીર્થં ધરાતલે ॥
ગંગાતીરે શુભે પુણ્યે કાન્યકુબ્જસમીપગમ્ ॥
યસ્મિન્સ્નાને કૃતે મર્ત્યો વાજિમેધફલં લભેત્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યેઽશ્વતીર્થોત્પત્તિવર્ણનંનામ પંચષષ્ટ્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ