સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.163

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અથ તે નાગરાઃ સર્વે દૃષ્ટ્વા તદ્વિત્તભાજનમ્ ॥
ન કેનાપિ ગ્રહીતવ્યં સર્વાન્કામાન્નિરસ્ય ચ

તતસ્તે સમયં કૃત્વા સમાનીય ચ મધ્યગમ્ ॥
તસ્યાસ્યેન તતઃ પ્રોચુર્બ્રહ્મસ્થાને વ્યવસ્થિ તાઃ

અનેન લોભયુક્તેન તિરસ્કૃત્ય દ્વિજોત્તમાન્ ॥
પુષ્પવિત્તમુપાદાય પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રકીર્તિતમ્

તથા ચૈવ તુ ષડ્ભાગો ગૃહીતો વિભવસ્ય ચ ॥
તસ્માદેષ સમસ્તાનાં બાહ્યભૂતો ભવિષ્યતિ

નાગરાણાં દ્વિજેદ્રાણાં યથાન્યઃ પ્રાકૃતસ્તથા

અદ્યપ્રભૃતિ ચાનેન યઃ સંબંધં કરિષ્યતિ ॥
સોઽપિ બાહ્યસ્તુ સર્વેષાં નાગરાણાં ભવિષ્યતિ

ભોજનં વાથ પાનીયં યોઽસ્ય સદ્મનિ કર્હિચિત્ ॥
કરિષ્યતિ સ ચાઽપ્યેવં પતિતઃ સંભવિષ્યતિ

એવમુક્ત્વા તતસ્તેન દત્તં તાલત્રયં દ્વિજાઃ ॥
બ્રહ્મસ્થાને દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ કૃત્વા પુષ્પસમં ચ તમ્

અથ તે બ્રાહ્મણાઃ સર્વે જગ્મુઃ સ્વંસ્વં નિવેશનમ્ ॥
ચંડશર્મા સ ચોદ્વિગ્નઃ પુષ્પપાર્શ્વં તદા ગતઃ

એતેષામેવ સર્વેષાં સંમતેન મયા તવ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં તદા દત્તં તથા પિ પતિતઃ કૃતઃ

તસ્માદહં પતિષ્યામિ સુસમિદ્ધે હુતાશને ॥
નૈવ જીવિતુમિચ્છામિ સ્વજનૈઃ પરિવર્જિતઃ

॥ પુષ્પ ઉવાચ ॥ ॥
ન વિષાદસ્ત્વયા કાર્યઃ કાર્યેઽસ્મિદ્વિજસત્તમ ॥
વિત્તાર્થં દૂષિતસ્ત્વંહિ યતો બ્રાહ્મણસત્તમૈઃ

નાગરાંસ્તોષયિષ્યામિ તાનહં વિવિધૈર્ધનૈઃ ॥
યાચયિષ્યંતિ યન્માત્રં તવ ગાત્રવિશુદ્ધયે

તાવન્માત્રં પ્રદાસ્યામિ તેભ્યો હિ તવ કારણાત્ ॥
એવમુક્ત્વા સમાગત્ય બ્રહ્મસ્થાનં ત્વરાન્વિતઃ ॥

ચાતુશ્ચરણમાનીય મધ્યગાસ્યેન સોઽબ્રવીત્ ॥
ચંડશર્મા દ્વિજો યશ્ચ મદર્થે પતિતઃ કૃતઃ ॥_ ૧૫ ॥
યુષ્માભિર્વિત્તલોભેન તદ્વિત્તં વો દદામ્યહમ્॥
સમસ્તં મદ્ગૃહે યચ્ચ ક્રિયતાં વચનં દ્વિજૈઃ

અથ તે કુપિતાઃ પ્રોચુઃ સર્વ એવ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
સીત્કારાન્વિવિધાન્કૃત્વા ક્રોધ સંરક્તલોચનાઃ

ધિગ્ધિક્પાપસમાચાર જિહ્વા તે શતધા તતઃ ॥
કિં ન યાતિ યદેવં ત્વં પ્રજલ્પસિ વિગર્હિતમ્

પતિતોઽયં કૃતો ઽસ્માભિર્નૈવ વિત્તસ્ય કારણાત્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં યતો દત્તમેકેનાપિ દુરાત્મના ॥ ૧૯
સ્મૃતયો દૂષિતાસ્તેન પુરાણાનિ વિશેષતઃ ॥
સ્થાનં ચૈવાસ્મ દીયં ચ કર્મ ચૈતત્પ્રકુર્વતા

પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રદાતવ્યં ચતુર્ભિરપરૈઃ સહ ॥
સંમન્ત્ર્ય મનુના પ્રોક્તમેતદેવ દ્વિજોત્તમાઃ

ત્વદીયં પાતકં ચાસ્ય શરીરેઽદ્ય વ્યવસ્થિતમ્ ॥
એકાકિના યતો દત્તં તેનાયં પતિતઃ સ્થિતઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવમુક્ત્વા દ્વિજાઃ સર્વે જગ્મુઃ સ્વંસ્વં નિકેતનમ્॥
પુષ્પોપિ ચ સમુદ્વિગ્નો વૈલક્ષ્યં પરમં ગતઃ

જગામાથ નિજાવાસં નિઃશ્વસન્નુરગો યથા

તતઃ સ ચિન્તયામાસ યાવન્નો સાહસં કૃતમ્ ॥
તાવત્સિદ્ધિર્મનુષ્યાણાં ન કથંચિત્પ્રજાયતે

તસ્માદહં કરિષ્યામિ ચણ્ડશર્મકૃતે મહત્ ॥
કૃતઘ્નતા યથા ન સ્યાત્પ્રોક્તં ચૈવ યતો બુધૈઃ

બ્રહ્મઘ્ને ચ સુરાપે ચ ચૌરે ભગ્નવ્રતે તથા ॥
નિષ્કૃતિર્વિહિતા સદ્ભિઃ કૃતઘ્ને નાસ્તિ નિષ્કૃતિઃ

એવં નિશ્ચિત્ય મનસા સૂર્યવારેણ સપ્તમી ॥
યદાઽઽયાતા દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્તદા ચાષ્ટોત્તરં શતમ્

પ્રદક્ષિણાઃ કૃતાસ્તેન પુષ્પાદિત્યસ્ય ધીમતા ॥
તીક્ષ્ણં શસ્ત્રં સમાદાય પૂર્વોક્તવિધિના તતઃ ॥
છિત્ત્વાછિત્ત્વા નિજાંગાનિ જુહુયાજ્જાતવેદસિ

તતઃ પૂર્ણાહુતિં યાવત્કાયશેષેણ યચ્છતિ ॥
તાવત્પ્રત્યક્ષતાં ગત્વા સ પ્રોક્તો ભાસ્વતા સ્વયમ્

પુષ્પ મા સાહસં કાર્ષીઃ પરિતુષ્ટોઽસ્મિ તેઽનઘ ॥
ભૂય એવ મહાભાગ બ્રૂહિ કિં તે દદામ્યહમ્

॥ પુષ્પ ઉવાચ ॥ ॥
ચણ્ડશર્મા દ્વિજેન્દ્રોઽયં મદર્થે પતિતઃ કૃતઃ ॥
સમસ્તૈર્નાગરૈર્દેવ તં તૈર્નય સમાનતામ્

શાસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા પ્રદત્તં મે પ્રાયશ્ચિત્તં મહાત્મના ॥
તથાપિ દૂષિતઃ ક્ષુદ્રૈઃ સમસ્તૈરસહિષ્ણુભિઃ

॥ ભગવાનુવાચ ॥ ॥
એકસ્યાપિ વચો નૈવ શક્યતે કર્તુમન્યથા ॥
નાગરસ્ય દ્વિજશ્રેષ્ઠ સમસ્તાનાં ચ કિં પુનઃ

પરમેષ દ્વિજઃ પૂતશ્ચંડશર્મા ભવિષ્યતિ ॥
બ્રાહ્મોઽયં નાગરઃ ખ્યાતઃ સમસ્તે ધરણીતલે

એતસ્ય યે સુતાશ્ચૈવ ભવિષ્યંતિ ધરાતલે ॥
વિખ્યાતિં તેઽપિ યાસ્યંતિ માન્યાઃ પૂજ્યા મહીભૃતામ્

યે ચાપિ બાંધવા શ્ચાસ્ય સુહૃદશ્ચ સમાગમમ્॥
કરિષ્યંતિ સમં તેઽપિ ભવિષ્યંતિ સુશોભનાઃ

ત્વં ચાપિ મત્પ્રસાદેન સંપૂર્ણાંગો ભવિષ્યસિ

એવમુક્ત્વા સહસ્રાંશુસ્તતશ્ચાદર્શનં ગતઃ ॥
પુષ્પોઽપિ ચાક્ષતાંગત્વં તત્ક્ષણાત્સમપદ્યત

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે બ્રાહ્મનાગરોત્પત્તિવૃત્તાંતવર્ણનંનામ ત્રિષષ્ટ્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ