સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.157

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સંબોધિતસ્તૈસ્તુ લોકૈઃ પુષ્પસ્તદા દ્વિજાઃ ॥
તાનબ્રવીત્તતઃ કુદ્ધો ન કરિષ્યામિ ભોજનમ્

યાવન્ન ચાસ્ય પાપસ્ય કરિષ્યામિ પ્રતિક્રિયામ્ ॥
તદ્વદધ્વં મહાભાગા દેવો વા દેવતાઽથવા

તથાન્યે સિદ્ધમન્ત્રા વા સદ્યઃ પ્રત્યયકારકાઃ ॥
આરાધિતા યથા સદ્યો માનુષાણાં વરપ્રદાઃ

॥ જના ઊચુઃ ॥ ॥
એકો દેવઃ સ્થિતશ્ચાત્ર સદ્યઃપ્રત્યયકારકઃ ॥
તથૈકા દેવતા ચાત્ર શ્રૂયતે જગતી તલે

॥ પુષ્પ ઉવાચ ॥ ॥
કોઽસૌ દેવઃ કિયદ્દૂરે કસ્મિન્સ્થાને વ્યવસ્થિતઃ ॥
તથા ચ દેવતા બ્રૂત દયાં કૃત્વા મમોપરિ

॥
॥ જના ઊચુઃ ॥ ॥
ચમત્કારપુરે સૂર્યો યાજ્ઞવલ્ક્યપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
અસ્તિ વિપ્ર શ્રુતોઽસ્માભિઃ સદ્યઃ પ્રત્યયકારકઃ

સૂર્યવારેણ સપ્તમ્યાં ફલહસ્તઃ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
યઃ કરોતિ નરસ્તસ્ય હ્યષ્ટોત્તરશતં દ્વિજ

તસ્ય સિદ્ધિપ્રદઃ સમ્યઙ્મનસા વાંછિતં દદેત્ ॥
તથાન્યા શારદા નામ દેવી કાશ્મીરસંસ્થિતા

ઉપવાસકૃતેરેવ સાપિ સિદ્ધિપ્રદાયિની ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તેષાં જનાનાં સ દ્વિજોત્તમાઃ

સમુદ્દિશ્ય ચમત્કારં તસ્માત્સ્થાનાત્તતઃ પરમ્ ॥
ચમત્કારપુરં પ્રાપ્ય સપ્તમ્યાં સૂર્યવાસરે

તત્રાગત્ય તતઃ સ્નાત્વા શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ ॥
ગતઃ સંતિ ષ્ઠતે યત્ર યાજ્ઞવલ્ક્યકૃતો રવિઃ

તતઃ પ્રદક્ષિણાઃ કૃત્વા અષ્ટોત્તરશતં મિતાઃ ॥
નાલિકેરાણિ ચાદાય શ્રદ્ધયા પરયાઃ યુતઃ

તતઃ ક્ષુત્ક્ષામકંઠઃ સ પરિશ્રાંતસ્તદગ્રતઃ ॥
ઉપવિષ્ટો જપં કુર્વન્સૂર્યેષ્ટૈઃ સ્તવનૈસ્તદા

મંડલબ્રાહ્મણાદ્યૈશ્ચ તારં સ્વરમુપાશ્રિતઃ ॥
સપ્તયુંજર વાદ્યૈશ્ચ અગ્નિરેવેતિ ભક્તિતઃ

આદિત્યવ્રતસંજ્ઞાદ્યૈઃ સામભિર્દૃઢભક્તિભાક્ ॥
ક્ષુરિકામંત્રપૂર્વૈશ્ચ તથૈવાથર્વણોદ્ભવૈઃ

યાવદન્યોર્કવારસ્તુ નૈવ તુષ્ટો દિવાકરઃ ॥
પૌર્ણમાસીદિને પ્રાપ્તે વૈરાગ્યં પરમં ગતઃ

તતઃ પુષ્પો વિધાયાથ સ્નાનં ધૌતાંબરઃ શુચિઃ ॥
ભૂનામ્ના સાધ્ય ભૂમિં ચ સ્થંડિલાર્થં દ્વિજોત્તમાઃ

સ્થંડિલં હસ્તમાત્રં ચ સ્થંડિલે પ્રત્યકલ્પયત્ ॥
અગ્નિમીળેતિમંત્રેણ તતોઽગ્નિં સ નિધાય ચ

તૃણૈઃ પરિસ્તૃણામીતિકૃત્વોપસ્તરણં તતઃ ॥
આબ્રહ્મન્નિતિ મન્ત્રેણ દત્ત્વા બ્રહ્માસનં તતઃ

સુત્રામાણમિતિ પ્રોચ્ય સમિધઃસ્થાપનં ચ યત્ ॥
પ્રોક્ષણીપાત્રમાસાદ્ય પ્રોક્ષણં કૃતવાંસ્તતઃ

પાત્રાણામથ સર્વેષાં સ્રુવાદીનાં યથાક્રમમ્ ॥
તતઃ પ્રકલ્પયામાસ હવિઃસ્થાને નિજાં તનુમ્ ॥

ન્યાયં તુ દેવતાસ્થાને સ આચાર્યવિધાનતઃ ॥
ગ્રહણં પ્રોક્ષણં ચૈવ સૂર્યાય ત્વેતિ ચોત્તરમ્

અયં ત ઇધ્મ આત્મેતિ જપ્ત્વાથ સમિધં તતઃ ॥
અગ્નિસોમેતિ મન્ત્રાભ્યાં હુત્વા ચાજ્યાહુતી તતઃ

કૃત્વા વ્યાહૃતિહોમં તુ ભૂર્ભુવઃ સ્વેતિ ભો દ્વિજાઃ ॥
યે તે શતેતિ મન્ત્રાદ્યૈર્હુત્વાત્રૈવ ચ દારુણમ્

આહ્વયામાસ વહ્નિં ચ પ્રત્યક્ષો ભવ દેવ મે ॥
એવં મન્ત્રેણ કૃત્વા તં સંમુખં જ્વલનં તતઃ

કાલીકરાલિકાદ્યાશ્ચ સપ્તજિહ્વાશ્ચ યાઃ સ્મૃતાઃ ॥
તાસામાહ્વાનકં કૃત્વા તતો દીપ્તે હવિર્ભુજિ

જુહાવ ચ સ માંસાનિ સ્વાનિ ચોત્કૃત્ત્ય શસ્ત્રતઃ ॥
લોમભ્યઃ સ્વાહેતિ વિદિશો દિગ્ભ્યો દત્ત્વા તતઃ પરમ્

અગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતૈતિ યાવદાત્માનમાક્ષિપેત્ ॥
તાવદ્ધૃતઃ સ સૂર્યેણ સ્વહસ્તેન સમંતતઃ

ધૃતશ્ચ સાદરં તેન મા વિપ્ર કુરુ સાહસમ્ ॥
નેદૃગ્ઘોમઃ કૃતઃ ક્વાપિ કદાચિત્કેનચિદ્દ્વિજ ॥

તુષ્ટોઽહં ચ મહાભાગ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ॥
અદેયમપિ દાસ્યામિ યત્તે મનસિવર્તતે

॥ પુષ્પ ઉવાચ ॥ ॥
યદિ તુષ્ટોસિ દેવેશ યદિ દેયો વરો મમ ॥
તદ્દેયં ગુટિકાયુગ્મં યદર્થં પ્રાર્થયામ્યહમ્

વૈદિશે નગરે ચાસ્તિ મણિભદ્રો મહાધની ॥
કુબ્જાંગઃ ક્ષત્રિયો દેવ જરાવલિસમન્વિતઃ

અબ્રહ્મણ્યો મહાનીચઃ કીનાશો જનદૂષિતઃ ॥
દ્વયોરેકાં યદા વક્ત્રે સદા ચૈવ કરોમ્યહમ્

તદા મે તાદૃશં રૂપમવિકલ્પં ભવત્વિતિ ॥
યદા પુનર્ગૃહીત્વા તાં દ્વિતીયાં પ્રક્ષિપામ્યહમ્

તતશ્ચ સહજં રૂપં મમ ભૂયાત્સુરેશ્વર ॥
વૈદિશે નગરે ચાસ્તિ મણિભદ્રઃ સુરેશ્વર

અપરં તસ્ય યત્કિંચિદ્ધનધાન્યાદિકં ગૃહે ॥
તત્સર્વં વિદિતં મે સ્યાત્તથા દેવ પ્રજાયતામ્

કિં વાનેન બહૂક્તેન તસ્ય મિત્રાણિ બાંધવાઃ ॥
વ્યવહારાસ્તથા સર્વે પ્રકટાઃ સ્યુઃ સદૈવ હિ

ન કશ્ચિજ્જાયતે તત્ર વિકલ્પઃ કસ્યચિત્ક્વચિત્ ॥
મમ તસ્યાધમ સ્યાપિ સર્વકૃત્યેષુ સર્વદા

॥ ભાસ્કર ઉવાચ ॥ ॥
ગૃહાણ ત્વં મહાભાગ ગુટિકાદ્વિતયં શુભમ્ ॥
શુક્લં કૃષ્ણં ચ વક્ત્રસ્થં વિભેદ જનનં મહત્

શુક્લયા તસ્ય રૂપં ચ તવ નૂનં ભવિષ્યતિ ॥
કૃષ્ણયાપિ પુનઃ સ્વં ચ સંપ્રાપ્સ્યસિ મહાદ્વિજ

॥ પુષ્પ ઉવાચ ॥ ॥
અપરં વદ મે દેવ સંદેહં હૃદયે સ્થિતમ્ ॥
યત્ત્વાં પૃચ્છામિ દેવેશ તવ કીર્તિવિવર્ધનમ્

મયા શ્રુતં સુરશ્રેષ્ઠ સપ્તમ્યાં સૂર્યવાસરે ॥
યસ્તે પ્રદક્ષિણાનાં ચ કુર્યાદષ્ટોત્તરં શતમ્ ॥
તસ્ય ત્વં તત્ક્ષણાદેવ ફલહસ્તસ્ય સિદ્ધિદઃ

મૂર્ખસ્યાપિ ચ પાપસ્ય સર્વદોષાન્વિતસ્ય ચ ॥
ચતુર્વેદસ્ય મે કસ્માત્તીર્થયાત્રાપરસ્ય ચ

સપ્તરાત્રે ગતે તુષ્ટો હોમ એવંવિધે કૃતે

॥ શ્રીસૂર્ય ઉવાચ॥ ॥
તામસેન તુ ભાવેન ત્વવા સર્વમિદં કૃતમ્॥
તેન સર્વં વૃથા જાતં ત્વયા સર્વં ચ યત્કૃતમ્

યત્કિંચિત્ક્રિયતે વિપ્ર તામસં ભાવમાશ્રિતૈઃ ॥
તત્સર્વં જાયતે વ્યર્થં કિં ન વેત્તિ ભવા નિદમ્

એવમુક્ત્વા તતઃ સૂર્યસ્તસ્ય ગાત્રાણ્યુપાસ્પૃશત્ ॥
ખંડિતાનિ સ્વહસ્તેન નિર્વ્રણાનિ કૃતાનિ ચ

અબ્રવીચ્ચ પુનઃ પુષ્પં પ્રસન્ન વદનઃ સ્થિતઃ ॥
અનેનૈવ વિધાનેન યઃ કરોતિ કુશંડિકામ્

સોમ્યભાવં સમાશ્રિત્ય સમિદ્ભિશ્ચાર્કસંભવૈઃ ॥
તિલાક્ષતૈર્વિશેષેણ હોમં યસ્તુ સમાચરેત્

છન્દઋષિસમોપેતમેકં યાવત્સહસ્રકમ્ ॥
તસ્ય દાસ્યામ્યહં હૃત્સ્થમધિકેભ્યોઽધિકં ફલમ્

।
એવમુક્ત્વા સહસ્રાંશુસ્તત્રૈવાં તરધીયત ॥
દીપવલ્લક્ષિતો નૈવ કેન માર્ગેણ નિર્ગતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે સૂર્યસકાશાત્પુષ્પબ્રાહ્મણસ્ય વરલબ્ધિવર્ણનંનામ સપ્તપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ