સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.156

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
એવં સમ્બોધિતા તેન સા ભાર્યા વિજને ગતા ॥
કન્યાપ્રદાનસ્ય રુચિઃ સંજાતા તદનન્તરમ્

તતઃ સ પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય મણિભદ્રસ્ય સત્વરમ્॥
ઉદકં સાક્ષતં હસ્તે કન્યાદાનકૃતે દદૌ

સોઽપિ હસ્તકૃતે તોયે તં ક્ષત્રિયમુવાચ હ ॥
અદ્યૈવ કુરુ મે શીઘ્રં વિવાહં કન્યયા સહ

યસ્માદિચ્છામિ સંસ્થાતું તેન તે ગૃહમાગતઃ ॥
॥ ક્ષત્રિય ઉવાચ ॥ ॥
નાત્ર નક્ષત્રમર્હં તુ ન કિંચિદ્ભગદૈવતમ્ ॥

વિવાહસ્ય ન વારસ્તુ પ્રસુપ્તે મધુસૂદને ॥
અસ્મિન્કાલે તુ સંપ્રાપ્તે યા કન્યા પરિણીયતે

સા ચ સંવત્સરાન્મધ્યે ધ્રુવં વૈધવ્યમાપ્નુયાત્॥
એવં દૈવજ્ઞમુખ્યાનાં શ્રુતં પ્રવદતાં મયા

તસ્માચ્છુભે તુ સંપ્રાપ્તે નક્ષત્રે ભગદૈવતે ॥
ત્વં વિવાહય મે કન્યાં પ્રોત્થિતે મધુસૂદને ॥
યેન ક્ષેમંકરી તે સ્યાત્તથા પુત્રપ્રપૌત્રિણી

॥ મણિભદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
નક્ષત્રં વહ્નિદૈવત્યં પ્રસુપ્તો મધુસૂદનઃ

સાંપ્રતં વત્સરાંતોઽયં વિવાહે વિહિતે સતિ ॥
કામાગ્નિરુત્થિતઃ કાયે સાંપ્રતં માં પ્રબાધતે

તસ્માત્કુરુ પ્રસાદં મે કન્યાવિવહિતેન તુ ॥
તવ વિત્તં પ્રદાસ્યામિ સુખી યેન ભવિષ્યસિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તસ્માચ્ચ વિત્તલોભેન ક્ષત્રિયો દ્વિજસત્તમાઃ ॥
વિવાહં કારયામાસ તત્ક્ષણાદેવ સ દ્વિજાઃ

દદૌ કન્યાં સુદુઃખાર્તામશ્રુપૂર્ણેક્ષણાં સ્થિતામ્ ॥
સન્નિધૌ વહ્નિવિપ્રાણાં તદા તેન વિવાહિતા

નીત્વા નિજગૃહં પશ્ચાત્કામધર્મે નિયોજિતા ॥
અનિચ્છંતીમપિ સતીં તામતીવ નિરર્ગલઃ

સોઽપિ નિષ્કામતાં પ્રાપ્ય નિર્ભર્ત્સ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
ભાષિકાભિરનેકાભિસ્તાપયિત્વા ચ ભામિનીમ્

શાંતિં નીતા તતસ્તેન પ્રત્યૂષે સમુપસ્થિતે ॥
ભૃત્યવર્ગઃ સમસ્તોઽપિ તતો નિઃસારિતો ગૃહાત્

ઇર્ષ્યાધર્મં સમાસ્થાય પરમં દ્વિજસત્તમાઃ ॥
એક એવ કૃતસ્તેન દ્વારપાલો નપુંસકઃ

પ્રોક્તં ન ચ ત્વયા દેયઃ પ્રવેશોઽત્ર ગૃહે મમ ॥
ભૃત્યસ્ય ભિક્ષુકસ્યૈવ વૃદ્ધસ્ય વ્રતિનસ્તથા

એવં કૃત્વા વિધાનં તુ તતશ્ચક્રે જનૈઃ સમમ્ ॥
વ્યવહારક્રિયાઃ સર્વા દ્રવ્યલક્ષૈઃ સહસ્રશઃ

શ્વશુરસ્યાપિ નો દત્તં કિંચિત્તેન દુરાત્મના ॥
ભાર્યાયાઃ શ્વેતવસ્ત્રાણિ મુક્ત્વાઽન્યન્નૈવ કિંચન

યામદ્વયેઽપિ સંપ્રાપ્તે દિનસ્ય ગૃહમાગતઃ ॥
મિતમન્નં તત સ્તસ્યા ભોજનાર્થં પ્રયચ્છતિ

યાવન્માત્રં ચ સા ભુંક્ત એકવિપ્રાન્વિતઃ સ્વયમ્ ॥
ભુક્ત્વા ચૈવ તતો યાતિ વ્યવહારકૃતે બહિઃ

૮।
આગચ્છતિ પુનર્હર્મ્યં સંધ્યાકાલ ઉપસ્થિતે ॥
સાઽપિ તિષ્ઠતિ હર્મ્યસ્થા પત્ની તસ્ય દુરાત્મનઃ

વૈરાગ્યં પરમં પ્રાપ્તા દુઃખશોકસમન્વિતા ॥ ।
મત્સીવ પતિતા તોયાદન્યસ્મિંસ્તુ સ્થલાંતિકે

ચક્રવાકી વિમુક્તેવ સંપ્રાપ્તે દિવસક્ષયે ॥
હંસી હંસવિયુક્તેવ મૃગીવ મૃગવર્જિતા

।
સોઽપિ નિત્યં દદૌ ભોજ્યં વિપ્રસ્યૈકસ્ય ચ દ્વિજાઃ ॥
પ્રોચ્ય તં બ્રાહ્મણં પૂર્વં સામપૂર્વમિદં વચઃ

અધોવક્ત્રેણ ભોક્તવ્યં સદા વિપ્ર ગૃહે મમ ॥ ।
યદિ પશ્યસિ મે ભાર્યાં સંપ્રાપ્સ્યસિ વિડંબનામ્

એવં વિડંબિતાસ્તેન હ્યૂર્ધ્વવક્ત્રાવલોકિનઃ ॥
યે ચાન્યે ભયસંત્રસ્તા ન યાંતિ ચ તદાલયમ્ ॥ ।

કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય પુષ્પોનામ દ્વિજોત્તમઃ ॥
તીર્થયાત્રાપ્રસંગેન સંપ્રાપ્તસ્તત્પુરં પ્રતિ

પૂર્વે વયસિ સંસ્થશ્ચ દર્શનીયતમાકૃતિઃ ॥ ॥
ક્ષુત્ક્ષામઃ સુપરિશ્રાંતો મધ્યાહ્ને સમુપસ્થિતે

પરિભ્રમતિ વૈ નૃણાં સ ગૃહાણિ સમંતતઃ ॥
મણિભદ્રઃ સમાદિષ્ટસ્તસ્ય કેનાપિ ભોજ્યદઃ

। ॥
તતસ્તં પ્રાર્થયામાસ ગત્વા ભોજ્યં ચ સ દ્વિજાઃ ॥
તેનાપિ સ દ્વિજઃ પ્રોક્તસ્તદાસૌ દ્વિજસત્તમાઃ

અધોવક્ત્રેણ ભોક્તવ્યં ત્વયા વીક્ષ્યા ન મે પ્રિયા ॥
નો ચેદ્વિડંબનાં વિપ્ર સંપ્રાપ્સ્યસિ ન સંશયઃ

એવં જ્ઞાત્વા મહાભાગ યત્ક્ષેમં તત્સમાચર

॥ પુષ્પ ઉવાચ ॥ ॥
ક્ષુત્ક્ષામસ્ય ન મે કાર્યં પરદારવિલોકનૈઃ ॥
વેદાધ્યયનયુક્તસ્ય તીર્થયાત્રારતસ્ય ચ

॥ મણિભદ્ર ઉવાચ ॥ ॥
તદાગચ્છ મયા સાર્ધં સાંપ્રતં મમ મંદિરમ્ ॥
વિશેષાત્તવ દાસ્યામિ ભોજનં દક્ષિણાન્વિતમ્

એવં તૌ સંવિદં કૃત્વા યયતુર્બ્રાહ્મણોત્તમાઃ ॥
હટ્ટમાર્ગે ગતૌ તત્ર યત્ર ષંઢો વ્યવ સ્થિતઃ

તત્પાર્શ્વે બ્રાહ્મણં ધૃત્વા પ્રવિષ્ટો ગૃહમધ્યતઃ ॥
ભાર્યયા શ્રપયામાસ ધાન્યં માનમિતં તદા

તતો દેવાર્ચનં કૃત્વા વૈશ્વદેવાંત આગતમ્ ॥
પુષ્પમાહૂય તત્પાદૌ પ્રક્ષાલ્ય ચ નિવેશ્ય ચ

કૃત્વાર્ચનવિધિં તસ્ય દત્ત્વાન્નં ચ સુસંસ્કૃતમ્ ॥
ઉપવિશ્ય તતઃ પશ્ચાદ્ભોજનાર્થં તતો દ્વિજાઃ।
પુષ્પોઽપિ વીક્ષતે તસ્યાઃ પાદૌ પંકજસંનિભૌ

યથાયથા સ કૌતુક્યાદ્વીક્ષતે યૌવનાશ્રિતઃ॥
કૌતુક્યાત્તેન ચ તતસ્તસ્યા વક્ત્રં નિરીક્ષિતમ્

તતશ્ચાકારયામાસ મણિભદ્રઃ પ્રકોપતઃ॥
તં ષણ્ઢમુક્તવાઞ્જારં ત્વમેનં ચ વિડંબય

તતસ્તેન દ્વિજશ્રેષ્ઠાઃ સ પુષ્પો મૂર્ધ્નિ તાડિતઃ

અધો નિપતિતં ભૂમૌ રુધિરેણ પરિપ્લુતમ્ ॥
ચરણાભ્યાં સમાકૃષ્ય દૂતો માર્ગં સમાશ્રિતઃ

યાવચ્ચતુષ્પથં નીતો યત્ર સંચરતે જનઃ ॥
હાહાકારો મહાનાસીત્તસ્મિન્પુરવરે તદા

સર્વેષામેવ પૌરાણાં તદવસ્થં વિલોક્ય તમ્ ॥
તતોઽન્યૈઃ શીતતોયેન સોભિષિક્તો દયાન્વિતૈઃ

કૃત્વા વાયુપ્રદાનં ચ ગમિતશ્ચેતનાં પ્રતિ ॥
સ પ્રાપ્ય ચેતનાં કૃચ્છ્રાત્તત્તોયાત્તાનથાબ્રવીત્

ન મયા વિહિતં ચૌર્યં પરદારા ન સેવિતાઃ ॥
પશ્યધ્વં મણિભદ્રેણ યથાહં ક્લેશિતો જનાઃ

તીર્થયાત્રાપરો વિપ્રો બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ ॥
ભોજનાર્થં સમામન્ત્ર્ય નીતોઽવસ્થામિમાં તતઃ

કિં નાસ્તિ વાત્ર ભૂપાલો યેનૈતદસમંજસમ્ ॥
બ્રાહ્મણસ્ય વિશેષેણ નિર્દોષસ્ય મહાજનાઃ

॥ જના ઊચુઃ ॥ ॥
બહવસ્તેન પાપેન વિપ્રાઃ પૂર્વં વિડંબિતાઃ ॥
રાજપ્રસાદયુક્તેન ચેર્ષ્યાં પ્રાપ્ય શરીરિણા

કોઽપિ રાજપ્રસાદાન્ન કિંચિદ્બ્રૂતેઽસ્ય સમ્મુખમ્ ॥
તસ્માદુત્તિષ્ઠ ગચ્છામો દાસ્યામસ્તેઽશનં વયમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગર ખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પુષ્પાદિત્યમાહાત્મ્યે મણિભદ્રકૃતપુષ્પબ્રાહ્મણવિડંબનવર્ણનંનામ ષટ્પઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ