સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.155

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાઽન્યે તત્ર તિષ્ઠંતિ વસવોઽષ્ટૌ દ્વિજોત્તમાઃ॥
સ્થાનમેકં સમાશ્રિત્ય સર્વદૈવ પ્રપૂજિતાઃ

એકાદશ તથા રુદ્રા આદિત્યા દ્વાદશૈવ તુ ॥
દેવવૈદ્યૌ તથા ચાન્યાવશ્વિનૌ તત્ર સંસ્થિતૌ

દેવતાસ્તત્ર તિષ્ઠંતિ કોટિકોટિપ્રનાયકાઃ॥
એકૈકા બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠાઃ કલિકાલભયાકુલાઃ

હાટકેશ્વરજે ક્ષેત્રે યજ્ઞભાગાપ્તયે સદા ॥
અષ્ટમ્યાં શુક્લપક્ષે તુ મધુમાસે વ્યવસ્થિતે

યસ્તાન્વસૂઞ્છુચિર્ભૂત્વા સ્નાત્વા ધૌતાંબરો નરઃ ॥
તર્પયિત્વા દ્વિજશ્રેષ્ઠાન્પશ્ચાત્સંપૂજયેન્નરઃ

વસવસ્ત્વા કૃણ્વન્નિતિ મન્ત્રેણાનેન ભક્તિતઃ ॥
નૈવેદ્યં ચ તતો દદ્યાદ્વસવશ્છંદસાવિતિ

તતો ધૂપં સુગન્ધં ચ યો યચ્છતિ સમાહિતઃ ॥
વસવસ્ત્વાં જેતુ તથા મન્ત્રમેતમુદીરયેત્

આરાર્તિકં તતો ભૂયો યઃ કરોતિ દ્વિજોત્તમાઃ ॥
વસવસ્ત્વાં જેતુ તથા શ્રૂયતાં યત્ફલં હિ તત્

કન્યાભિઃ કોટિભિર્યચ્ચ પૂજિતાભિર્ભવેત્ફલમ્॥
વસૂનાં ચૈવ તત્સર્વમષ્ટભિસ્તૈઃ પ્રપૂજિતૈઃ

તથા યે દ્વાદશાદિત્યાસ્તસ્મિન્ક્ષેત્રે વ્યવસ્થિતાઃ ॥
તાન્સ્થાપ્ય પૂજયિત્વા ચ સપ્તમ્યામર્કવાસરે ॥
સમ્યક્છ્રદ્ધાસમોપેતઃ પુષ્પગન્ધાનુલેપનૈઃ

પશ્ચાત્તત્પુરતસ્તેષાં સમસ્તાન્યેકવિંશતિઃ ॥
આદિત્યવ્રત સંજ્ઞાનિ તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

કોટિદ્વાદશકં યસ્તુ સૂર્યાણાં પૂજયેન્નરઃ ॥
તત્ફલં પ્રાપ્નુયાત્કૃત્સ્નં પૂજયન્નાત્ર સંશયઃ

તથૈકાદશરુદ્રા યે તત્ર ક્ષેત્રે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
એકસ્થાને સ્થિતાસ્તેષાં પૂજયા શ્રૂયતાં ફલમ્

યસ્તાન્પૂજયતે ભક્ત્યા સ્થાપયિત્વા સુરેશ્વરાન્॥
ચૈત્રશુક્લચતુર્દશ્યાં જપેચ્ચ શતરુદ્રિયમ્

એકાદશપ્રમાણેન કોટયસ્તેન પૂજિતાઃ ॥
ભવંતિ નાત્ર સંદેહઃ સત્યમેતન્મયોદિતમ્

યથા તાવશ્વિનૌ તત્ર દેવવૈદ્યૌ વ્યવસ્થિતૌ ॥
આશ્વિને માસિ ચાશ્વિન્યાં પૂર્ણિમાયાં તથા તિથૌ

યસ્તૌ સંપૂજયિત્વા તુ હ્યશ્વિનીસૂક્તમુચ્ચરેત્ ।
દ્વિકોટિ ગુણિતં પુણ્યં સમ્યક્તેન સમાપ્યતે । ૧૭ ।
એતદ્વઃ સર્વમાખ્યાતં માહાત્મ્યં વસુસંભવમ્ ॥
આદિત્યાનાં ચ રુદ્રાણામશ્વિનોર્દ્વિજસત્તમાઃ

॥
॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
તથાઽન્યોઽપિ ચ તત્રાસ્તિ યાજ્ઞવલ્ક્યપ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
પુષ્પાદિત્ય ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વકામપ્રદો નૃણામ્

યો યં કામમભિધ્યાય તં પૂજયતિ માનવઃ ॥
સ તં કૃત્સ્નમવાપ્નોતિ યદ્યપિ સ્યાત્સુદુર્લભમ્

।
અપુત્રો લભતે પુત્રાન્ધનાર્થી ધનમાપ્નુયાત્ ॥
બહુવૈરોઽરિનાશં ચ વિદ્યાર્થી શાસ્ત્રવિદ્ભવેત્

સપ્તમ્યામર્કવારેણ યસ્તં પશ્યતિ માનવઃ ॥
મુચ્યેદ્દિનોદ્ભવાત્પાપાન્મહતોઽપિદ્વિજોત્તમાઃ

પૂજયા હિ પ્રણશ્યેત પાપં વર્ષસમુદ્ભવમ્॥
નાશં યાતિ ન સંદેહસ્તમઃ સૂર્યોદયે યથા

અષ્ટોત્તરશતં ચૈવ યઃ કરોતિ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
ફલહસ્તઃ સ મુચ્યેત હ્યાજન્મમરણાદઘાત્

પ્રદક્ષિણાં પ્રકુવાણો યો યં કામમભીપ્સતિ ॥
સ તમાપ્નોત્યસંદિગ્ધં નિષ્કામો મોક્ષમાપ્નુયાત્

સંક્રાંતૌ સૂર્યવારેણ યઃ કુર્યાત્સ્નાપનક્રિયામ્॥
અભીષ્ટં સિધ્યતે તસ્ય મેષે વા યદિ વા તુલે

તસ્મિન્સર્વપ્રયત્નેન વાંછદ્ભિરીપ્સિતં ફલમ્ ॥
સ દેવો વીક્ષણીયશ્ચ પૂજનીયો વિશેષતઃ

યદ્દેવૈઃ સકલૈર્દૃષ્ટૈશ્ચમત્કારપુરોદ્ભવૈઃ ॥
ફલમાપ્નોતિ તદ્દૃષ્ટૌ તેન તત્ફલમાપ્નુયાત્

। ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
યાજ્ઞવલ્ક્યેન દેવોઽસૌ યદિ તાવત્પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
પુષ્પાદિત્યઃ કથં પ્રોક્ત એતન્નો વક્તુમર્હસિ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અત્ર વઃ કીર્તયિષ્યામિ ચેતિહાસં પુરાતનમ્ ॥
પુષ્પાદિત્યો યથા જાતો યાજ્ઞવલ્ક્યપ્રતિષ્ઠિતઃ

।
અસ્ત્યત્ર મેદિનીપૃષ્ઠે સુપુરં વૈદિશં મહત્ ॥
નાનાસૌધ સમાકીર્ણં વરપ્રાકારશોભિતમ્

ઉદ્યાનશતસંકીર્ણં તડાગૈરુપશોભિતમ્ ॥
તત્રાસીત્પાર્થિવશ્રેષ્ઠશ્ચિત્રવર્મેતિ વિશ્રુતઃ

ન દુર્ભિક્ષં ન ચ વ્યાધિર્ન ચ ચૌરકૃતં ભયમ્ ॥
તસ્મિઞ્છાસતિ ધર્મજ્ઞે સતતં ધર્મવત્સલે

તત્પુરે ક્ષત્રિયો જાત્યા મણિભદ્ર ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
સ વૈ ધનેન સંયુક્તઃ પિતૃપૈતામહેન ચ

તત્પુરં સકલં ચૈવ સ રાજા મંત્રિભિઃ સહ ॥
કુસીદાહૃતવિત્તેન વર્તતે કાર્ય ઉત્થિતે

સ ચ કાયેન કુબ્જઃ સ્યાજ્જરાવ્યાપ્તસ્તથૈવ ચ ॥
વલીપલિતગાત્રશ્ચ હ્યત્યંતં ચ વિરૂપધૃક્

તથા ચૈવ કુકીનાશઃ પ્રભૂતેઽપિ ધને સતિ ॥
ન દદાતિ સ પાપાત્મા કસ્યચિત્કિઞ્ચિદેવ હિ ॥
ન ભક્ષયતિ તૃષ્ણાર્તઃ સ્વયમેવ કથંચન

એવંવિધોઽપિ સોઽતીવવિરૂપોઽપિ સુદુર્મતિઃ ॥
પ્રાર્થયામાસ વૈ કન્યાં સ્વજાત્યાં વીક્ષ્ય સુંદરીમ્

બિંબોષ્ઠીં ચારુદેહાં ચ મુષ્ટિગ્રાહ્યકૃશોદરીમ્॥
પદ્મપત્રવિશાલાક્ષીં ગૂઢગુલ્ફાં સુકેશિકામ્

રક્તાં સપ્તસુ ગાત્રેષુ ત્રિગંભીરાં તથા પુનઃ ॥
સર્વલક્ષણસંપૂર્ણાં જાતીયાં સુમનોરમામ્

ક્ષત્રિયાદ્દ્વિજશાર્દૂલા દરિદ્રેણ ચ પીડિતાત્ ॥
તેન તત્સકલં વૃત્તં ભાર્યાયૈ સંનિવેદિતમ્

તચ્છ્રુત્વા સા ચ દુઃખેન મૂર્ચ્છિતા સંબભૂવ હ ॥
સંબોધિતા તતસ્તેન વાક્યૈર્દૃષ્ટાંતસંભવૈઃ

॥ ક્ષત્રિય ઉવાચ ॥ ॥
ન સા વિદ્યા ન તચ્છિલ્પં ન તત્કાર્યં ન સા કલા ॥
અર્થાર્થિભિર્ન તજ્જ્ઞાનં ધનિનાં યન્ન દીયતે

ઇહ લોકે ચ ધનિનાં પરોઽપિ સ્વજનાયતે ॥
સ્વજનોઽપિ દરિદ્રાણાં કાર્યાર્થે દુર્જનાયતે

અર્થેભ્યો હિ વિવૃદ્ધેભ્યઃ સંભૃતેભ્યસ્તતસ્તતઃ ॥
પ્રવર્તંતે ક્રિયાઃ સર્વાઃ પર્વતેભ્યો યથાપગાઃ

પૂજ્યતે યદપૂજ્યોઽપિ યદગમ્યોઽપિ ગમ્યતે ॥
વંદ્યતે યદવન્દ્યોઽપિ હ્યનુબંધો ધનસ્ય સઃ

અશનાદિંદ્રિયા ણીવ સ્યુઃ કાર્યાણ્યખિલાનિહ ॥
સર્વસ્માત્કારણાદ્વિત્તં સર્વસાધનમુચ્યતે

અર્થાર્થી જીવલોકોઽયં શ્મશાનમપિ સેવતે ॥
જનિતારમપિ ત્યક્ત્વા નિઃસ્વઃ સંયાતિ દૂરતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે પુષ્પાદિ ત્યમાહાલયે મણિભદ્રવૃત્તાંતે મણિભદ્રાય કન્યાપ્રદાનાર્થં ક્ષત્રિયકૃતનિજભાર્યાસંબોધનવર્ણનંનામ પઞ્ચપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ