સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 6.152

॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
અસંખ્યાતાનિ તીર્થાનિ ત્વયોક્તા ન્યત્ર સૂતજ ॥
દેવમાનુષજાતાનિ દેવતાયતનાનિ ચ ॥
તથા વાનરજાતાનિ રાક્ષસસ્થાપિતાનિ ચ

સૂતપુત્ર વદાસ્માકં યૈર્દૃષ્ટૈઃ સ્પર્શિતૈરપિ ॥
સર્વેષાં લભ્યતે પૂર્ણં ફલં ચેપ્સિતમત્ર ચ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
સત્યમેતન્મહાભાગાસ્તત્ર સંખ્યા ન વિદ્યતે ॥
તીર્થાનાં ચૈવ લિંગાનામાશ્ર માણાં તથૈવ ચ

તત્ર યઃ કુરુતે સ્નાનં શંખતીર્થે સમાહિતઃ ॥
એકાદશ્યાં વિશેષેણ સર્વેષાં લભતે ફલમ્

યઃ પશ્યતિ નરો ભક્ત્યા તત્રૈકાદશરુદ્રકમ્ ॥
સિદ્ધેશ્વરસમં તેન દૃષ્ટાઃ સર્વે મહેશ્વરાઃ

યઃ પશ્યતિ વટાદિત્યં ષષ્ઠ્યાં ચૈત્રે વિશેષતઃ ॥
ભાસ્કરાકૃત્સ્નશો દૃષ્ટાસ્તેન તત્રહિ સંસ્થિતાઃ

માહિત્થાં પશ્યતિ તથા યે દેવીં શ્રદ્ધયાવિતાઃ ॥
તેન દુર્ગાઃ સમસ્તાસ્તા વીક્ષિતા નાત્ર સંશયઃ

યઃ પશ્યતિ ગણેશં ચ સ્વર્ગદ્વારપ્રદં નૃણામ્ ॥
સર્વે વિનાયકાસ્તેન દૃષ્ટાઃ સ્યુર્નાત્ર સંશયઃ

શર્મિષ્ઠાસ્થાપિતાં ગૌરીં યો જ્યેષ્ઠાં તત્ર પશ્યતિ ॥
તેન ગૌર્યઃ સમસ્તાસ્તા વીક્ષિતા દ્વિજસત્તમાઃ

ચક્રપાણિં ચ યઃ પશ્યેત્પ્રાતરુત્થાય માનવઃ ॥
વાસુદેવા સમસ્તાશ્ચ તેન તત્ર નિરીક્ષિતાઃ

॥
॥ ઋષય ઊચુઃ ॥ ॥
ત્વયાસૂત તથાઽસ્માકં ચક્રપાણિશ્ચ યઃ સ્થિતઃ ॥
નાખ્યાતઃ સ કથં તત્ર વિસ્મૃતઃ કિં વદસ્વ નઃ ॥
કસ્મિન્કાલે વિશેષેણ સ દ્રષ્ટવ્યો મનીષિભિઃ

॥ સૂત ઉવાચ ॥ ॥
અર્જુનેનૈષ વિપ્રેન્દ્રાઃ ક્ષેત્રેઽત્રૈવ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
શયને બોધને ચૈવ પ્રાતરુત્થાય માનવઃ

સ્નાનં કૃત્વા સુભક્ત્યા ચ યઃ પશ્યેચ્ચક્રપાણિનમ્ ॥
બ્રહ્મહત્યાદિપાપાનિ તસ્ય નશ્યંતિ તત્ક્ષણાત્

ભૂભારોત્તારણાર્થાય ધર્મસંસ્થાપનાય ચ ॥
બ્રહ્મણાવતારિતૌ વિપ્રા નરનારાયણાવુભૌ

કૃષ્ણાર્જુનૌ તદા મર્ત્યે દ્વાપરાંતે દ્વિજોત્તમાઃ ॥
અવતીર્ણો ધરાપૃષ્ઠે મિથઃ સ્નેહાનુગૌ તદા ॥
નરનારાયણાવેતૌ સ્વયમેવ વ્યવસ્થિતૌ

યથા રક્ષોવિનાશાય રામો દશરથાત્મજઃ ॥
અવતીર્ણો ધરાપૃષ્ઠે તદ્વત્કૃષ્ણોઽપિ ચાપરઃ

યદા પાર્થઃ સમાયાતસ્તીર્થયાત્રાં પ્રતિ દ્વિજાઃ ॥
યુધિષ્ઠિરસમાદેશાચ્છક્રપ્રસ્થાત્પુરોત્તમાત્ ॥ ૧૭
દ્રૌપદ્યા સહિતં દૃષ્ટ્વા રહસિ ભ્રાતરં દ્વિજમ્ ॥
પ્રોવાચ પ્રણતો ભૂત્વા વિનયાવનતોઽર્જુનઃ

॥ અર્જુન ઉવાચ ॥ ॥
આયુધાર્થમહં પ્રાપ્તઃ સાંપ્રતં પાર્થિવોત્તમ ॥
દ્વિજધેનુવિમોક્ષાય મમાજ્ઞાં દેહિ પાર્થિવ

॥ યુધિષ્ઠિર ઉવાચ ॥ ॥
ગચ્છાર્જુન દ્રુતં તત્ર નીયન્તે યત્ર તસ્કરૈઃ ॥
ધેનવો દ્વિજવર્યસ્ય તા મોક્ષય ધનંજય

તીર્થયાત્રાં તતો ગચ્છ યાવદ્દ્વાદશવત્સરાન્ ॥
તતઃ પાપવિનિર્મુક્તઃ સમેષ્યસિ મમાંતિકમ્

યઃ સદારં નરં પશ્યેદેકાંતસ્થં તુ બુદ્ધિમાન્ ॥
અપિ ચાત્યંતપાપઃ સ્યાત્કિં પુનર્નિજબાંધવમ્

તસ્માન્ન વીક્ષયેત્કઞ્ચિદેકાંતસ્થં સભાર્યકમ્ ॥
બાંધવં ચ વિશેષેણ ય ઇચ્છેચ્છુભમાત્મનઃ

સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય રથમારુહ્ય સત્વરમ્ ॥
ધનુરાદાય બાણાંશ્ચ જગામ તદનન્તરમ્

યેન માર્ગેણ તા ગાવો નીયન્તે તસ્કરૈર્બલાત્ ॥
તિરસ્કૃત્ય દ્વિજાન્સર્વાઞ્છિતશસ્ત્રધરૈર્દ્વિજાઃ

અથ હત્વા ક્ષણાચ્ચૌરાન્ગાઃ સર્વાઃ સ્વયમાહૃતાઃ ॥
સ્વાઃ સ્વા નિવેદયામાસ બ્રાહ્મણાનાં મહાત્મનામ્

તતસ્તીર્થાન્યનેકાનિ સ દૃષ્ટ્વાયતનાનિ ચ ॥
ક્ષેત્રેઽત્રૈવ સમાયાતઃ સ્નાનાર્થં પાંડુનન્દનઃ

તેન પૂર્વમપિ પ્રાયસ્તત્ક્ષેત્રમવલોકિતમ્ ॥
દુર્યોધનસમાયુક્તો યદા તત્ર સમાગતઃ

અથ સંપૂજયામાસ યલ્લિંગં સ્થાપિતં પુરા ॥
અર્જુનેશ્વર સંજ્ઞં તુ પુષ્પધૂપાનુલેપનૈઃ

અન્યેષાં કૌરવેન્દ્રાણાં પાંડવાનાં વિશેષતઃ

અથ સંચિંતયામાસ મનસા પાંડુનંદનઃ ॥
અહં નરઃ સ્વયં સાક્ષાત્કૃષ્ણો નારાયણઃ સ્વયમ્

તસ્માદત્ર કરિષ્યામિ ચક્રપાણિં સુરેશ્વરમ્ ॥
પ્રાસાદો માનવશ્ચૈવ યાદૃઙ્નાસ્તિ ધરાતલે

કલ્પાંતેઽપિ ન નાશઃ સ્યાદસ્ય ક્ષેત્રસ્ય કર્હિચિત્ ॥
પ્રાસાદોઽપિ તથાપ્યેવમત્ર ક્ષેત્રે ભવિષ્યતિ ૩૩ ॥
એવં સ નિશ્ચયં કૃત્વા સ્વચિત્તે પાંડવાનુજઃ ॥
પ્રાસાદં નિર્મમે પશ્ચાદ્વૈષ્ણવં દ્વિજસત્તમાઃ

તતો વિપ્રાન્સમાહૂય ચમત્કારપુરોદ્ભવાન્॥
પ્રતિષ્ઠાં કારયામાસ મતં તેષાં સમાશ્રિતઃ

દત્ત્વા દાનાન્યનેકાનિ શાસનાનિ બહૂનિ ચ ॥
અન્યચ્ચ પ્રદદૌ પશ્ચાત્સ તેષાં તુષ્ટિદાયકમ્

તતઃ પ્રોવાચ તાન્સર્વાન્કૃતાંજલિપુટઃ સ્થિતઃ॥
નરોઽહં બ્રાહ્મણાજ્જાતઃ પાણ્ડોર્ભૂમિં પ્રપેદિવાન્

માનુષેણૈવ રૂપેણ ત્યક્ત્વા તાં બદરીં શુભામ્ ॥
પ્રસિદ્ધ્યર્થં મયા ચાત્ર પ્રાસાદોઽયં વિનિ ર્મિતઃ ॥
મન્નામ્ના નરસંજ્ઞશ્ચ શ્રદ્ધાપૂતેન ચેતસા

તસ્માદેષ ભવદ્ભિશ્ચ ચક્રપાણિરિતિ દ્વિજાઃ ॥
કીર્તનીયઃ સદા યેન મમ નામ પ્રકાશ્ય તામ્

વિષ્ણુલોકે ધ્વનિર્યાતિ યાવચ્ચંદ્રદિવાકરૌ

તથા મહોત્સવઃ કાર્યઃ શયને બોધને હરેઃ ॥
ચૈત્રમાસે વિશેષેણ સંપ્રાપ્તે વિષ્ણુવાસરે

એતેષુ ત્રિષુ લોકેષુ ત્યક્ત્વેમાં બદરીમહમ્ ॥
પૂજામસ્ય કરિષ્યામિ સ્વયં વિષ્ણોર્દ્વિજોત્તમાઃ

યસ્તત્ર દિવસે મર્ત્યઃ પૂજામસ્ય વિધા સ્યતિ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં સ યાસ્યતિ

તથા યે વાસુદેવસ્ય ક્ષેત્રે કેચિદ્વ્યવસ્થિતાઃ ॥
તેષાં પ્રદર્શનં શ્રેયો નિત્યં દૃષ્ટ્વા ચ લપ્સ્યતે

સૂત ઉવાચ॥
બાઢમિત્યેવ તૈરુક્તો દાશાર્હઃ પાંડુનંદનઃ॥
તેષાં તદ્ભારમાવેશ્ય પ્રશાંતેનાંતરાત્મના॥
યયૌ તીર્થાનિ ચાન્યાનિ કૃતકૃત્યસ્તતઃ પરમ્

એવં તત્ર સ્થિતો દેવશ્ચક્રપાણિવપુર્દ્ધરઃ॥
સ્વયમેવ હૃષીકેશો જંતૂનાં પાપનાશનઃ

અદ્યાઽપિ ચ કલા વિષ્ણોઃ પ્રાપ્તે ચૈકાદશીત્રયે ॥
પૂર્વોક્તેન વિધાનેન તસ્માચ્છ્રદ્ધાસમન્વિતૈઃ ॥
સદૈવ પૂજનીયશ્ચ વન્દનીયો વિશેષતઃ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિ સાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષષ્ઠે નાગરખણ્ડે હાટકેશ્વરક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ચક્રપાણિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામ દ્વિપઞ્ચાશદુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ